Η κυβερνητική απόφαση εμφανίστηκε ως κεραυνός εν αιθρία. Ενώ ο υφυπουργός Εργασίας κ. Καραγκούνης είχε δηλώσει στη Βουλή ότι θα έβγαινε νέα προκήρυξη ΣΟΧ με χρηματοδότηση του ΕΣΠΑ για τη συνέχιση της απασχόλησης των συμβασιούχων συμβούλων, η Διοίκηση της ΔΥΠΑ έφερε αιφνιδιαστικά και εκτός ημερήσιας διάταξης στο Διοικητικό Συμβούλιο προς έγκριση «Ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης 1.000 άνεργων πτυχιούχων ΑΕΙ στη ΔΥΠΑ» για 1-2 χρόνια, του οποίου τα κριτήρια τους αποκλείουν στην πράξη. Κι αυτό διότι η μοριοδότηση εξισώνει την προϋπηρεσία και την εξειδικευμένη κατάρτιση στο συγκεκριμένο αντικείμενο με οποιαδήποτε επαγγελματική εμπειρία και κατάρτιση σε άσχετο αντικείμενο και δεξιότητες, ενώ προσμετρά το διάστημα ανεργίας που οι σύμβουλοι δεν έχουν.
Ταυτόχρονα, το ειδικό πρόγραμμα, περιλαμβάνοντας για πρώτη φορά σε πρόγραμμα απασχόλησης του/της ΟΑΕΔ/ΔΥΠΑ ως κριτήριο αξιολόγησης των υποψηφίων τη συνέντευξη χωρίς δικαίωμα ένστασης, και δίνοντάς της μεγαλύτερη βαρύτητα στη μοριοδότηση από αυτήν των προκηρύξεων του ΑΣΕΠ, προωθεί μαζικές ρουσφετολογικές προσλήψεις σε προεκλογική περίοδο.
Ανακύκλωση εργαζομένων, βραχυκύκλωμα και απαξίωση της ΔΥΠΑ
Η ομαδική απόλυση 727 εργασιακών συμβούλων που καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες και η αντικατάστασή τους με ρουσφετολογικές προεκλογικές προσλήψεις αποτελούν κραυγαλέα πράξη απαξίωσης και ανακύκλωσης εργαζομένων, σπατάλης δημόσιων πόρων και απώλειας εργασιακής εμπειρίας, που επιπλέον προσθέτει μια ακόμα ψηφίδα στο σύστημα διαφθοράς που έχουν διογκώσει σε υπερθετικό βαθμό οι κυβερνήσεις της ΝΔ σε όλα τα πεδία πολιτικής.
Τα παραπάνω έχουν καταγγελθεί επαρκώς από την Ομοσπονδία Υπαλλήλων ΟΑΕΔ και τους βουλευτές και τις βουλεύτριες της αντιπολίτευσης. Αυτό που δεν έχει επαρκώς αναλυθεί και αναδειχθεί είναι ότι η παραπάνω διαδικασία οδηγεί στο ξήλωμα του θεσμού των εργασιακών συμβούλων στη ΔΥΠΑ.
Εξίσου σημαντική συνέπεια είναι, ότι η υπαναχώρηση της κυβέρνησης από τη νέα προκήρυξη ΣΟΧ για εργασιακούς συμβούλους και η χρονοβόρα διαδικασία επιλογής των ανέργων που θα προσληφθούν με το ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης, θα προκαλέσουν τεράστια έλλειψη προσωπικού για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, άρα στο βραχυκύκλωμα της λειτουργίας και στην απαξίωση της ΔΥΠΑ στα μάτια των ανέργων και των εργοδοτών. Επίσης θα δημιουργηθεί εξοντωτική πίεση λόγω εξουθένωσης και προστριβών με τους ανέργους στους υπόλοιπους εργαζόμενους. Η πολιτική ευθύνη αυτού του «εγκλήματος» εις βάρος του Οργανισμού θα βαραίνει στο ακέραιο τη σημερινή κυβέρνηση.
Ο θεσμός των εργασιακών συμβούλων του ΟΑΕΔ
Ας διευκρινίσουμε ορισμένα πράγματα για τον θεσμό των εργασιακών συμβούλων. Αυτός εγκαινιάστηκε στον ΟΑΕΔ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ταυτόχρονα με την ενσωμάτωση στις παρεχόμενες υπηρεσίες του Οργανισμού της εξατομικευμένης συμβουλευτικής προς τους ανέργους, με στόχο την υποστήριξη και την ενεργοποίησή των τελευταίων στην αναζήτηση εργασίας. Αποτελεί προϊόν της επίδρασης της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Απασχόλησης στην εθνική πολιτική απασχόλησης.
Με διαδοχικές προκηρύξεις, στο διάστημα 2000-2007, προσλήφθηκαν με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και έργου 900 εργασιακοί σύμβουλοι τριτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι μονιμοποιήθηκαν ως διοικητικοί υπάλληλοι παραμονές των εκλογών του 2009. Η εκτόξευση της ανεργίας την περίοδο 2010-2013, που αύξησε τις ανάγκες εξυπηρέτησης των ανέργων στην πρώτη γραμμή καθώς και την κλίμακα των προγραμμάτων απασχόλησης, σε συνδυασμό με τη μεγάλη μείωση του μόνιμου προσωπικού λόγω των αθρόων συνταξιοδοτήσεων που προκάλεσαν οι μνημονιακοί νόμοι του 2010 και 2012 στο ασφαλιστικό σύστημα, οι εργασιακοί σύμβουλοι κλήθηκαν να καλύψουν τα κενά που παρουσιάστηκαν σε άλλα αντικείμενα εργασίας. Το 2015, δεν υπήρχαν πανελλαδικά στον ΟΑΕΔ πάνω από 200 εργασιακοί σύμβουλοι που να ασκούν τα κανονικά τους καθήκοντα πλήρως ή μερικά.
Το «Πρόγραμμα επαναπροσδιορισμού του επιχειρησιακού μοντέλου του ΟΑΕΔ» (Reengineering), που σχεδιάστηκε το 2012 σε συνεργασία με στελέχη τριών άλλων ευρωπαϊκών δημόσιων οργανισμών απασχόλησης, επανάφερε στο προσκήνιο την εξατομικευμένη συμβουλευτική των ανέργων ως βασικό στοιχείο αναδιοργάνωσης των υπηρεσιών του ΟΑΕΔ, χωρίς όμως να προβλέψει την πρόσληψη συμβούλων, κάτι που θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην ανάθεση της συμβουλευτικής στον ιδιωτικό τομέα. Επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ (2015-2019), η τότε Διοίκηση του ΟΑΕΔ κατόρθωσε να ολοκληρώσει το Πρόγραμμα, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα, παρά τις περιοριστικές συνθήκες του τρίτου Μνημονίου, την πρόσληψη από τον ΟΑΕΔ το 2018-2019 μέσω ΑΣΕΠ 360 μόνιμων εργασιακών συμβούλων με αυξημένα προσόντα (συναφή πτυχία τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, μοριοδότηση μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών, σχετική επαγγελματική εμπειρία), που εκπαιδεύτηκαν στη συνέχεια στα αντικείμενα. Οι 360 προσλήψεις μόνιμων συμβούλων αποτελούσαν το πρώτο μέρος του συνόλου των 1.260 που ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο τον Ιανουάριο του 2016.
Στους μόνιμους συμβούλους, από το 2022 και ύστερα, προστέθηκαν άλλοι 900 συμβασιούχοι μέσα από διαδοχικές προκηρύξεις ΣΟΧ μέσω ΑΣΕΠ και χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης. Ωστόσο, όλοι οι εργασιακοί σύμβουλοι αξιοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε άσχετα αντικείμενα, λόγω των διαρκώς αυξανόμενων κενών σε διοικητικό προσωπικό, εξωθώντας περίπου τους μισούς μόνιμους συμβούλους αυξημένων προσόντων σε μετακίνηση σε άλλες υπηρεσίες του δημόσιου.
Ταυτόχρονα, από το 2023, η ΔΥΠΑ αυτοματοποίησε τη διαδικασία εγγραφής στο μητρώο ανέργων και την κατάρτιση ψηφιακού Ατομικού Σχεδίου Δράσης (ΑΣΔ) και ακύρωσε τη συμβουλευτική ως προσωποποιημένη διαδικασία συζήτησης μεταξύ συμβούλου και ανέργου, που περιλαμβάνει τον εργασιακό και επαγγελματικό (ανά) προσανατολισμό των ανέργων ανάλογα με τα προσόντα τους, τις τάσεις στην αγορά εργασίας και την αξιολόγηση των δεξιοτήτων τους, τη διαμόρφωση των επαγγελματικών τους στόχων και την παρακολούθηση της πορείας τους. Σήμερα, ο εργασιακός σύμβουλος αρκείται στο να προτείνει στους ανέργους θέσεις σε προγράμματα απασχόλησης ή σε σεμινάρια τεχνικών αναζήτησης εργασίας της ΔΥΠΑ, ανάλογα με τα στοιχεία του ψηφιακού ΑΣΔ. Ομοίως, ο σύμβουλος επιχειρήσεων δεν αναζητεί κενές θέσεις εργασίας στην αγορά, αλλά λανσάρει στις επιχειρήσεις τα επιδοτούμενα προγράμματα απασχόλησης της ΔΥΠΑ. Ως αποτέλεσμα, το αντικείμενο εργασίας των εργασιακών συμβούλων περιορίζεται στη σύζευξη, δηλαδή στην κάλυψη με ανέργους των κενών θέσεων εργασίας των επιχειρήσεων που εντάσσονται στα προγράμματα απασχόλησης της ΔΥΠΑ. Η σύζευξη αποτελεί υποσύνολο των καθηκόντων και υποβάθμιση του ρόλου που θα έπρεπε να παίζουν οι σύμβουλοι στην υποστήριξη των ανέργων στην αναζήτηση εργασίας, σύμφωνα με τον Ν. 4921/2022.
Ειδικό πρόγραμμα – το τέλος του θεσμού των εργασιακών συμβούλων της ΔΥΠΑ
Σήμερα, οι μόνιμοι εργασιακοί σύμβουλοι που δεν αριθμούν συνολικά πάνω από 200 άτομα και περιλαμβάνουν τους εναπομείναντες από αυτούς που προσλήφθηκαν επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και τους λιγοστούς παλαιότερους, που είναι κοντά στη σύνταξη. Όπως προείπαμε, το ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης άνεργων πτυχιούχων στη ΔΥΠΑ δεν αφορά την πρόσληψη εργασιακών συμβούλων. Οι επιλεγέντες θα προσληφθούν για να εργαστούν σε όλα τα αντικείμενα που έχει ανάγκη η ΔΥΠΑ.
Άρα, το ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης εμμέσως σηματοδοτεί το τέλος του θεσμού των εργασιακών συμβούλων στη ΔΥΠΑ, και επιτρέπει στη ΝΔ, αν ξανακυβερνήσει, να αναθέσει τη συμβουλευτική ανέργων και εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα.
Τι πρέπει να γίνει
Εμείς αντίθετα πιστεύουμε στην ανάγκη πρόσληψης μόνιμων εργασιακών συμβούλων, οι οποίοι θα μπορούν να επικεντρωθούν στο αντικείμενό τους και να ασκήσουν πλήρως το ρόλο του συμβούλου. Αυτό προϋποθέτει ότι, παράλληλα, θα αυξηθεί το διοικητικό προσωπικό στα άλλα σημαντικά αντικείμενα του οργανισμού.
Ο ΟΑΕΔ κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια εκσυγχρονισμού των υπηρεσιών του προς στους ανέργους τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, που δεν μπορούσε να ευδοκιμήσει χωρίς τους εργαζόμενους και τους εργασιακούς συμβούλους που αποτέλεσαν τον συντριπτικά μεγαλύτερο όγκο των προσλήψεων προσωπικού που έλαβαν χώρα. Η προσπάθεια αυτή στηρίχθηκε στους ευρωπαϊκούς πόρους από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι σημαντικές δημόσιες επενδύσεις σε οργανωτικές αλλαγές και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό δεν μπορεί να απαξιωθούν και να εξαερωθούν.
Η απόσυρση του ειδικού προγράμματος και η άμεση προκήρυξη νέας ΣΟΧ μέσω ΑΣΕΠ για πρόσληψη εργασιακών συμβούλων στη ΔΥΠΑ, με διαδικασία κατεπείγοντος και μοριοδότηση της εξειδικευμένης επαγγελματικής εμπειρίας, αποτελούν κατά τη γνώμη μας μονόδρομο. Ταυτόχρονα, είναι αναγκαία η εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης αναγκών προσωπικού της ΔΥΠΑ, βάσει της οποίας θα πρέπει να ξεκινήσει σύντομα η διαδικασία πρόσληψης μόνιμων εργασιακών συμβούλων, στο πλαίσιο της γενικότερης αντιμετώπισης της υποστελέχωσης του δημόσιου φορέα απασχόλησης.
*Καθηγήτρια Οικονομικών της Εργασίας Παντείου Πανεπιστημίου, πρώην πρόεδρος και διοικήτρια ΟΑΕΔ (2015-2019)
