Συμπληρώθηκαν πενήντα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου στο Βιετνάμ, στη διάρκεια του οποίου υπήρξε κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου και κυριάρχησε μια αμερικανική πολιτική που θεωρούσε ότι έπρεπε να επεμβαίνει στρατιωτικά όπου υπήρχε τάση ανατροπής φιλικών καθεστώτων. Κόστισε 2-3 εκατομμύρια θανάτους Βιετναμέζων, 58.000 νεκρούς Αμερικανούς, αναρίθμητους τραυματίες και καταστροφές αλλά και χιλιάδες νεκρούς στη γειτονική Καμπότζη και το Λάος, με τον αστείο στόχο «να μη κερδίσουν οι κομμουνιστές γιατί μετά θα φτάσουν στην ίδια την Αμερική». Σαν αποτέλεσμα ήταν η νίκη των κομμουνιστών του Βορείου Βιετνάμ και των ανταρτών του Νότου, με την βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας.
Οι ΗΠΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ο μοναδικός ηγέτης του Δυτικού κόσμου. Δεν είχε υποστεί καταστροφές στη διάρκεια του πολέμου στο έδαφός της, είχε εδραιώσει την οικονομική της κυριαρχία από το 1945 με το ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, GATT (μετέπειτα Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου), το ΝΑΤΟ και είχε εκτοπίσει την Βρετανική Αυτοκρατορία, η οποία έφτασε στο ζενίθ της μέσα σε ένα αιώνα (1815-1914) κύρια με την αποικιοκρατία και τον προστατευτισμό στο εμπόριο. Χρειάστηκε μάλιστα να αντιταχθεί στην χωρίς συνεννόηση επέμβαση των Αγγλο-Γάλλων στο Σουέζ το 1956.
Η Βρετανία από «εργοστάσιο του κόσμου» έγινε ο «τραπεζίτης του κόσμου». Οι ΗΠΑ έγιναν ο «διεθνής χωροφύλακας».
Η Αμερικανική κυριαρχία στηρίχτηκε στο πλεονέκτημα της στρατιωτικής υπεροχής. Η Ευρώπη έπρεπε να είναι εξαρτημένη, συμπληρωματική και όχι αυτόνομη. Ειδικά μετά την εποχή ντε Γκολ μπορεί να δόθηκε η εντύπωση ότι η συμμαχία με τους Ευρωπαίους ήταν «συμμαχία προθύμων» αλλά στην πράξη αντιρρήσεις δεν γίνονταν αποδεκτές.
Στην Ασία ο πόλεμος της Κορέας (1950-1953) είχε δείξει ότι οι ισχυροί στρατοί που νίκησαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να μην ήταν ικανοί να επιβάλουν τη θέλησή τους σε μικρά κράτη. Δεν νίκησε καμία πλευρά.
Ο ανταρτοπόλεμος με τη λαϊκή υποστήριξη μέρους των κοινωνιών ήταν το κύμα των μελλοντικών πολέμων που θα ευνοούσε την επέκταση του κομμουνισμού και θα κλόνιζε την αποικιοκρατία. Ήδη το 1961 ο Χρουτσόφ είχε χαρακτηρίσει τους πολέμους εθνικής απελευθέρωσης «ιερούς» και υποσχέθηκε ότι θα τους στήριζε.
Σε στρατηγικό επίπεδο από το 1960 ο στρατός του Βόρειου Βιετνάμ άρχισε την παράπλευρη διείσδυση στο γειτονικό Λάος και την Καμπότζη προτού περάσει τα σύνορα των 65 χλμ που χώριζαν το Βόρειο με το Νότιο Βιετνάμ. Πρώτα έφτιαξαν τους διαδρόμους υποστήριξης σε ασφαλείς περιοχές και μετά έκαναν τη διείσδυση στις πόλεις του Νότου.
Οι Αμερικανοί μετά την αποτυχία στην απόβαση στον κόλπο των Χοίρων στη Κούβα και τη σκλήρυνση της στάσης των Σοβιετικών στο Βερολίνο, επιδίωκαν μια νίκη στην Ασία, για να αναχαιτίσουν τη σοβιετική επιρροή και την ανάδυση κομμουνιστικών κυβερνήσεων σε αντικατάσταση της αποικιοκρατίας στην Ασία, την περιοχή της Μ. Ανατολής και την Αφρική. Το 1961 υπήρχαν 900 Αμερικανοί στο Βιετνάμ, το 1969 έφτασαν τους 543.000. Από το 1965 οι αμερικανικές μονάδες είχαν εμπλακεί άμεσα στις επιχειρήσεις. Οι απανωτές δικτατορίες στο Νότο δεν έσωσαν την κατάσταση.
Η υπόθεση του Βιετνάμ είχε χαθεί για τους Αμερικανούς στη συνείδηση των λαών και στα Πανεπιστήμια της χώρας τους.
Η «βιετναμοποίηση» του πολέμου με την αποχώρηση του μεγαλύτερου μέρους των Αμερικανών το 1973 ήταν η αρχή του τέλους. Την 30η Απριλίου 1975 πέφτει η Σαϊγκόν, οι τελευταίοι Αμερικανοί και οι συνεργάτες τους αποχωρούν ατάκτως και γίνεται η ενοποίηση της χώρας.
Το αμερικανικό δόγμα διατήρησης της μεταπολεμικής «διεθνούς τάξης» γονάτισε μπροστά στον αντιαποικιοκρατικό αγώνα του λαού του Βιετνάμ. Παρόμοιοι αντιαποικιοκρατικοί αγώνες ευοδώθηκαν στην Αφρική και στην Ασία. Δικτατορίες υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ όπως στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα κατέρρευσαν. Εθνικιστικά κινήματα στη Μ. Ανατολή και στην Αφρική αντικατέστησαν κυβερνήσεις-μαριονέτες των αποικιοκρατών.
Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ άφησε τον λεγόμενο Τρίτο κόσμο χωρίς υποστήριξη αλλά και χωρίς έλεγχο. Το αμερικανικό μονοπώλιο ισχύος συνοδεύτηκε με μια λογική υπερεπέκτασης που έβλεπε κατά τον Κίσσινγκερ την εξωτερική πολιτική σαν «υποδιαίρεση της θεολογίας ή σαν υποδιαίρεση της ψυχιατρικής».
Οι νεοσυντηρητικοί επέβαλαν το δόγμα της «εξαγωγής της δημοκρατίας», αντικατέστησαν με τη βία κυβερνήσεις χωρών που είχαν αρχίσει να γίνονται φιλικές όπως του Σαντάμ στο Ιράκ και του Καντάφι στη Λιβύη και άρχισαν τους «πολέμους της τρομοκρατίας», που τους εγκλώβισε στο Αφγανιστάν για είκοσι χρόνια και απ’ όπου έφυγαν όπως από τη Σαιγκόν. Με απώλειες και με οκτώ τρις περισσότερο χρέος. Προκάλεσαν αστάθεια και ανάδειξη των τζιχαντιστών. Τις επιπτώσεις από τον εμφύλιο στη Συρία βλέπουμε και σήμερα με την επικράτηση των διαδόχων της Αλ Κάιντα. Ο καθηγητής Τζέφρυ Σακς ισχυρίζεται ότι τους πολέμους στη Μ. Ανατολή (Ιράκ, Λιβύη, Συρία, Υεμένη, Σουδάν, Λίβανο, Γάζα) επέβαλε το ισραηλινό λόμπι για να αλλάξει όλο τον χάρτη των κυβερνήσεων της περιοχής, με φιλικές σε αυτό κυβερνήσεις και τώρα πιέζει για αντιπαράθεση με το Ιράν.
Η περικύκλωση της Ρωσίας άρχισε την επομένη της κατάρρευσης, με τα ψέματα περί μη επέκτασης του ΝΑΤΟ «ούτε κατά μια ίντσα» και αργότερα με την ίδια την επέκταση και τις «έγχρωμες επαναστάσεις» στον Καύκασο και στην Ουκρανία.
Η προσπάθεια των νεοσυντηρητικών για ένταξη της Ουκρανίας στο δυτικό μπλοκ σκόνταψε στην εισβολή της Ρωσίας και το τελικό αποτέλεσμα φαίνεται ότι θα είναι μια επώδυνη συμφωνία για την Ουκρανία που έχει ήδη χάσει το 20% των εδαφών της και 500.000 από τη νεολαία της ενώ δεν κατέρρευσε η Ρωσία οικονομικά ούτε φυσικά το καθεστώς Πούτιν.
Η κυβέρνηση Τραμπ βλέπει το αδιέξοδο των συνεχών πολεμικών εμπλοκών, σε περιοχές μειωμένης για την Αμερική στρατηγικής σημασίας αλλά και τη συνεχώς μειούμενη οικονομική και παραγωγική ισχύ της και προσπαθεί να μειώσει τις επιπτώσεις με παράλογους προστατευτικούς δασμούς, ενίσχυση της αμερικανικής βιομηχανίας αλλά και αξιώσεις σε περιοχές πλούσιες σε ορυκτά, όπως η Γροιλανδία. Απαξιώνει τους διεθνείς Οργανισμούς και την διεθνή έννομη τάξη αυξάνοντας έτσι την διεθνή αναρχία και τους κινδύνους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ένταση αυτές τις μέρες στις σχέσεις Ινδίας-Πακιστάν, δυο μεγάλων χωρών με 180 και 170, αντίστοιχα, πυρηνικά όπλα και οι οποίες σέρνουν τις ΗΠΑ και τη Ρωσία σε υποστήριξη της Ινδίας και την Κίνα και την Τουρκία σε υποστήριξη του Πακιστάν.
Την ίδια ώρα της μεγάλης παγκόσμιας ανασφάλειας, η ελληνική εξωτερική πολιτική κυριαρχείται από την πρακτική του «κατευνασμού» σε όλες τις κατευθύνσεις και με αλλοπρόσαλλο τρόπο. Υποχωρεί στις τουρκικές παράνομες για το διεθνές δίκαιο αξιώσεις όπως στη περίπτωση του καλωδίου που θα συνέδεε την Κύπρο με την Ελλάδα. Την ώρα που η αμερικανική πολιτική εγκαταλείπει την Ουκρανία και αναζητά συνεργασίες με την Ρωσία, συνεχίζει να στηρίζει τα ευρωπαϊκά γεράκια και να συζητάει, σύμφωνα με τα διεθνή ΜΜΕ, την αποστολή αντιαεροπορικών Patriot στην Ουκρανία, όταν μάλιστα μια πυροβολαρχία ήδη βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία. Έχει ταυτισθεί με τον Νετανυάχου και τη Μελόνι για να αποκτήσει την εύνοια του Τραμπ ενώ σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις αυτός έχει άλλες προτεραιότητες. Οι κυρίαρχοι κύκλοι της Ε.Ε. συμφωνούν με την Κίνα να άρουν τους περιορισμούς και να μειώσουν τους δασμούς στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αλλά η δική μας κυβέρνηση φοβάται να βγει εκτός πλαισίου, τη στιγμή που τα πλαίσια έχουν καταρρεύσει και να προσεγγίσει την Κίνα και την Ρωσία.
Γενικά, η ελληνική κυβέρνηση πηγαίνει σε κατεύθυνση αντίθετη με την παγκόσμια πορεία των πραγμάτων και τα συμφέροντα του τόπου. Η εσωτερική πολιτική «κατευνασμού» της λαϊκής αντίδρασης με ψέματα, μικροδωράκια και καταστολή, ταυτίζεται με την εξωτερική πολιτική «κατευνασμού», την φοβική αδράνεια και τον αποπροσανατολισμό μέσω των εξοπλισμών, σύμφωνα όχι με τις ανάγκες της άμυνας της χώρας αλλά για εξυπηρέτηση του ευρωπαϊκού Rearm.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.)
