Η εξέγερση των φοιτητών σε πολλά πανεπιστήμια των ΗΠΑ, άρχισε ήδη να επισκιάζεται από την τρέχουσα ειδησεογραφία και να απασχολεί όλο και λιγότερο τα ΜΜΕ. Ταυτόχρονα, οι ηγεμονικές δυνάμεις διαμόρφωσαν το κατάλληλο πλαίσιο ώστε να ενοχοποιηθεί η πρωτοφανής αυτή εξέγερση. Όπως γίνεται συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις, ένας “οργουελικός” δημόσιος λόγος κατάφερε να προβάλλει μία αντεστραμμένη καθημερινότητα: συμφωνούμε με τις διαδηλώσεις, αλλά όχι όταν είναι βίαιες, συμφωνούμε με την ελευθερία έκφρασης αλλά όχι όταν είναι αντισημιτική, δήλωσαν ταπεινά όλοι οι ιθύνοντες, συμπεριλαμβανομένου και του προέδρου των ΗΠΑ. Ανήθικες και ψευδείς διαπιστώσεις, μιας και κανείς από όσους με τόση θέρμη κάνουν αυτές τις δηλώσεις, δεν έχει το θάρρος να παραδεχτεί δημόσια όχι μόνον ότι διαφωνεί με τις διαδηλώσεις αλλά ότι διαφωνεί βαθύτατα με την ελευθερία έκφρασης όπως αυτή έχει εδραιωθεί στα πανεπιστήμια.
Ας ξαναθυμηθούμε ορισμένα γεγονότα μαζί και με τις εξαιρετικά επικίνδυνες συνέπειες τους.
Ήδη από τον περασμένο Ιανουάριο οι ακραίοι συντηρητικοί των ΗΠΑ κατέκτησαν μία στρατηγική νίκη στα πανεπιστήμια: ο εξαναγκασμός σε παραίτηση των πρυτάνεων των Πανεπιστημίων Pennsylvania και Harvard αποτέλεσε την αρχή μιας νέας περιόδου καταλυτικής λογοκρισίας για τα αμερικανικά πανεπιστήμια. Η αφροαμερικανή πρύτανης του Harvard, θεωρήθηκε ότι δεν απάντησε “όπως έπρεπε” όταν κλήθηκε στη Βουλή Αντιπροσώπων για να ανακριθεί γιατί επέτρεψε να διαδηλώνουν οι φοιτητές ενάντια στις πολεμικές επιχειρήσεις του Ισραήλ, και υπερασπίστηκε την ελευθερία έκφρασης που κατοχυρώνει το Σύνταγμα των ΗΠΑ μαζί και οι κανονισμοί του πιο παλιού πανεπιστημίου των ΗΠΑ. Ένα από τα μέλη της επιτροπής της Βουλής των Αντιπροσώπων, η Elise Stefanik είναι φανατική οπαδός του Τράμπ και οι ερωτήσεις προς τις πρυτάνεις όπως και τα σχόλια της στη συνέχεια, ήταν ιδιαίτερα προσβλητικά για τον ακαδημαϊκό κόσμο και τους θεσμούς του. Σε λίγες μέρες η πρύτανης του Harvard απολύθηκε από το Συμβούλιο του Ιδρύματος, που την είχε προσλάβει πριν έξι μήνες, παρά την γραπτή δήλωση 700 καθηγητών του Harvard που δήλωναν την πλήρη υποστήριξη τους στη πρύτανη. Η δε πρύτανης του Πανεπιστημίου της Pennsylvania είχε ήδη παραιτηθεί όταν ένας από τους χορηγούς του πανεπιστημίου δήλωσε πως δεν πρόκειται να προχωρήσει στη δωρεά 100 εκατομμυρίων δολαρίων στο πανεπιστήμιο.
Το σύνολο σχεδόν των διοικήσεων στα πανεπιστήμια όπου υπήρχαν διαδηλώσεις, αποφάσισαν να ζητήσουν από τις πολιτειακές αστυνομίες την βίαιη καταστολή και τις συλλήψεις όσων φοιτητών και καθηγητών αντιστέκονται. Αυτό αποτελεί την απαρχή ενός νέου κεφαλαίου στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Οι πανεπιστημιακές αρχές, καλούν την αστυνομία να διαλύσει απολύτως ειρηνικές αντιδράσεις φοιτητών και αυτό γίνεται όχι μόνον με υπέρμετρη βία, αλλά και με συλλήψεις φοιτητών και καθηγητών. Η αιτιολογία ήταν πως φοιτητές με επιστολές τους προς τις διοικήσεις έγραφαν πως αισθάνονται απειλημένοι από τις διαδηλώσεις. Αν, όμως, διαβάσει κανείς προσεκτικά όσα γράφτηκαν σχετικά με τις επιστολές και τις διαμαρτυρίες αυτών των φοιτητών, θα διαπιστώσει πως δεν είναι τόσο ότι είχαν απειληθεί αλλά ότι είχαν θιχτεί αφού διαφωνούσαν με το κύμα κριτικής στο Ισραήλ. Βέβαια, δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να υποτιμήσουμε το γεγονός ότι κάποιοι φοιτητές μπορεί και να έχουν αισθανθεί απειλημένοι. Αλίμονο, όμως, αν η πρόσκληση της αστυνομίας και η υπέρμετρη βία που χρησιμοποιήθηκε μαζί και με τις συλλήψεις, μπορεί να δικαιολογηθεί με βάσει αυτές τις μεμονωμένες διαμαρτυρίες. Τα ίδια τα πανεπιστήμια έχουν πολλούς τρόπους να προστατέψουν τους φοιτητές, είναι σε θέση να διαχειριστούν τέτοιες καταστάσεις και, μάλιστα, πολλά διαφημίζουν αυτούς τους τρόπους στις ιστοσελίδες τους.
Οι διοικήσεις των πανεπιστημίων, πριν καλέσουν την αστυνομία, αποφάσισαν ότι δεν θα ανανεώσουν την εγγραφή στο πανεπιστήμιο όσων συμμετέχουν στις διαδηλώσεις και δεν θα ανανεωθούν τα συμβόλαια των καθηγητών που υποστηρίζουν τους φοιτητές. Δεν χρειάζεται να γνωρίζει κανείς λεπτομέρειες της λειτουργίας των αμερικανικών πανεπιστημίων για να κατανοήσει πόσο σκληρά είναι τα μέτρα αυτά, πόσο πολύ υποθηκεύουν το μέλλον όλων όσων θα υποστούν τις συνέπειες και πόσο θάρρος χρειάζεται να συμμετάσχει κανείς σε αυτές τις κινητοποιήσεις. Αλλά και τα ίδια τα πανεπιστήμια που πρωτοστάτησαν στην προβολή των φοιτητών που αισθάνθηκαν απειλημένοι, είναι αυτά που στο πρόσφατο παρελθόν δεν αντέδρασαν και “έθαψαν” πολλές καταγγελίες για ρατσιστικές συμπεριφορές εναντίον φοιτητών. Τέλος, με έναν νόμο που ψηφίστηκε στα γρήγορα, δίνεται στις αρχές το δικαίωμα να απελάσουν όσους ξένους φοιητές θεωρούν πως έχουν συμμετάσχει στα “βίαια” επεισόδια.
Οι αντιδράσεις των φοιτητών και καθηγητών προέβαλαν και ένα άλλο αίτημα, εκτός από την κατάπαυση του πυρός. Να πιέσουν τα πανεπιστήμια για αποεπένδυση από εταιρείες που αποτελούν τους βασικούς προμηθευτές της πολεμικής μηχανής του Ισραήλ. Αυτό ειδικά το αίτημα, ενόχλησε πολλούς, μιας και όσοι διαδήλωναν απαιτούσαν να έχουν λόγο στα οικονομικά των πανεπιστημίων. Τα αμερικανικά πανεπιστήμια έχουν επενδύσει πολλά δισεκατομμύρια (κάποιοι υπολογίζουν το ποσό αυτό να είναι περίπου 100 δισ!) στην πολεμική βιομηχανία των ΗΠΑ, και ειδικά τα τελευταία χρόνια έχουν αποκομίσει πολλά κέρδη μιας και έχει αυξηθεί το ποσοστό κέρδους αυτών των εταιρειών, ειδικά δε της Lockheed. Οι συλλήψεις της αστυνομίας έβαλαν τέλος και στη δημοσιοποίηση των λεπτομερειών αυτών των επενδύσεων. Το αμερικανικό φοιτητικό κίνημα έχει μία προϊστορία με αντίστοιχα αιτήματα και στο παρελθόν ζητούσε να υπάρχει αποεπένδυση από τις εταιρείες που συνεργαζόταν με το καθεστώς apartheid της Νότιας Αφρικής, και οι φοιτητές είχαν, τότε, επιτυχεί πολλά.
Με δεδομένο το εξαιρετικά κρίσημο διακύβευμα της ελευθερίας λόγου και τις πρωτοφανείς αποφάσεις των πανεπιστημιακών αρχών ενάντια στους φοιτητές των αμερικανικών πανεπιστημίων, οι αντιδράσεις φοιτητών και καθηγητών στα πανεπιστήμια της Ευρώπης υπήρξαν, δυστυχώς, λίγες σε αριθμό και, τελικά, αδύναμες. Εκεί όπου υπήρξαν αντιδράσεις, οι διοικήσεις των πανεπιστημίων και οι αστυνομίες των χωρών φάνηκαν να μην υστερούν σε τίποτα από τις αντίστοιχες αμερικανικές. Αλλά ούτε και τα συνδικάτα καθηγητών πανεπιστημίων στην Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένου και του δικού μας), φάνηκε να θέλουν να στείλουν κάποιο μήνυμα αλληλεγγύης και συμπαράστασης προς τους συλληφθέντες καθηγητές και να δηλώσουν την υποστήριξη τους στην American Association of University Professors. Η συζήτηση των λόγων μιας τέτοιας σιωπής δεν είναι του παρόντος, αλλά πρέπει να μας προβληματίσει πολύ σοβαρά.
Η επίθεση στην ελευθερία έκφρασης που συντελείται στα αμερικανικά πανεπιστήμια, έχει ήδη δύο τρανταχτά περιστατικά στην Ευρώπη. Τον περασμένο Απρίλιο οι αρχές της Γερμανίας απαγόρευσαν την ολοκλήρωση του Συνεδρίου για την Παλαιστίνη, μία μέρα μετά την πρώτην μέρα εργασιών του και αρνήθηκαν την είσοδο στη χώρα διαφόρων ομιλητών, μαζί και του Γ.Βαρουφάκη. Πριν λίγες εβδομάδες απαγορεύθηκε η είσοδος στη Γαλλία του πρύτανη του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης, Γασάν Αμπού Σίταχ, ο οποίος επρόκειτο να απευθυνθεί στην γαλλική Γερουσία μετά από πρόσκληση των Πρασίνων εξαιτίας της απαγόρευσης εισόδου του στην ζώνη Σένγκεν που ενεργοποίησε το Βερολίνο. Κατά τα άλλα, και ενόψει των ευροεκλογών κομπάζουν οι διάφοροι παράγοντες της Ευρώπης για τις αξίες της Ευρώπης και τον “Ευρωπαϊκό τρόπο ζωής”.
Υπήρξε και ένα πρωτοφανές ως προς την αυθαιρεσία του γεγονός εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης: με απόφαση της αστυνομίας απελαύνονται στις χώρες τους (Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Γερμανία) άτομα που συνελήφθησαν επειδή πήραν μέρος στις διαδηλώσεις υπέρ της Παλαιστίνης μετά την κατάληψη της Νομικής. Με άλλα λόγια, χωρίς καμία καταδικαστική απόφαση (όπως επιτάσσει η ευρωπαϊκή νομοθεσία) εναντίον τους, διώκονται από μία χώρα σε άλλη χώρα της ΕΕ άτομα που διαβιούσαν νόμιμα στη χώρα.
Σε ένα τεκμηριωμένο άρθρο του στην Εφσυν κ.Άρης Χατζηστεφάνου (υπεύθυνος του info-war.gr), αναλύει τις συνεργασίες των ελληνικών πανεπιστημίων με ισραηλινά πανεπιστήμια, σε τομείς που άπτονται και στην πολεμική βιομηχανία. (Πανεπιστήμια εν όπλοις σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Ελλάδα).
Πανεπιστήμια εν όπλοις σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Ελλάδα
Φοιτητές ΗΠΑ: Διακοπή κάθε συνεργασίας με ισραηλινά πανεπιστήμια που στηρίζουν τη στρατιωτική κατοχή.
Δυστυχώς ένα τέτοιο εξαιρετικά κρίσιμο θέμα, δεν φαίνεται να απασχόλησε την πανεπιστημιακή κοινότητα --εκτός από ένα πανό σε μία φοιτητική διαδήλωση στη Θεσσαλονίκη.
Και κάποιες, έστω βιαστικές, διαπιστώσεις:
Όλα τα παραπάνω, πιστοποιούν με δραματικό τρόπο ότι η ελευθερία έκφρασης όπως αυτή διαμορφώνεται στα πανεπιστήμια, φαίνεται να απειλεί στα σοβαρά κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Στόχος της καταστολής είναι πια τα πανεπιστήμια, τα οποία παραδοσιακά υπήρξαν το προπύργιο του πλουραλισμού. Τα τελευταία χρόνια, υπήρξαν πολλά “μικρά” περιστατικά σε πολλά πανεπιστήμια στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, τώρα, όμως, υπάρχει μία κατά μέτωπο επίθεση σε αυτό που ιστορικά υπήρξε όχι μόνον η καταστατική αρχή της ανωτάτης εκπαίδευσης αλλά και αυτό που αποτέλεσε το θεμέλιο και τον εγγυητή της δημιουργικής δυναμικής των πανεπιστημίων στις δημοκρατικές κοινωνίες.
Θα είναι τεράστιο λάθος να θεωρήσουμε ότι δεν θα έχουν εκφραστεί, και μάλιστα με έντονο τρόπο, αντισημιτικές απόψεις στη διάρκεια των διαδηλώσεων. Αυτές είναι απολύτως καταδικαστέες χωρίς αστερίσκους. Θα ήταν, όμως, και τεράστιο λάθος να αποτελέσουν οι μειοψηφικές αυτές απόψεις τη δικαιολογία για να μην αντιληφθούμε την τεράστια οργή νέων ανθρώπων ενάντια σε όσα γίνονται σήμερα στη Μέση Ανατολή.
Η αντίληψη ότι η όποια κριτική στην κρατική οντότητα του Ισραήλ αποτελεί έκφραση αντισημιτισμού φαίνεται να έχει υποστεί βαθιές ρωγμές και να απονομιμοποιείται σε μεγάλα στρώματα πολιτών. Αν, όντως, η νέα αυτή προβληματική αποκτήσει πλατιά ερείσματα, θα είναι η απαρχή μιας νέας περιόδου, θα μετασχηματίσει πολλαπλά ένα σύνολο θεσμών, διεθνών σχέσεων και μονάχα κέρδη θα φέρει στη δημοκρατία.
Το σημαντικότερο: καταλύτης στη διαφαινόμενη αλλαγή ήταν και είναι η στάση πολλών Εβραίων, στις ΗΠΑ, στο Ισραήλ και στην Ευρώπη. Τα τελευταία χρόνια νέες, νέοι, επικεφαλής οργανώσεων, ραβίνοι, και επιχειρηματίες κατάφεραν να διατυπώσουν έναν δημόσιο λόγο υπερασπιζόμενοι τη δημοκρατία, τον πλουραλισμό, και διεκδικώντας αλλαγές νοοτροπιών στις κοινωνίες όπου ζούνε. Πρέπει να τους είμαστε ευγνώμονες.
(Ο Κώστας Γαβρόγλου είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υπουργός Παιδείας)
