Ακόμη, έχωμεν το 50% του παγκοσμίου πλούτου αλλά μόνον το 6,3% του πληθυσμού. (…) Εις αυτήν την κατάστασιν δεν ημπορεί παρά να γίνωμεν αντικείμενο φθόνου και απαρέσκειας. Το πραγματικόν μας καθήκον εις αυτήν την επερχομένην περίοδον είναι να εφεύρωμεν σχήμα σχέσεων το οποίον θα μας επιτρέπει να διατηρήσωμεν αυτήν την θέσιν διαφορετικότητος άνευ θετικής βλάβης εις την εθνικήν μας ασφάλειαν. Δια να το επιτύχωμεν, θα πρέπει να απεκδυθώμεν παντός συναισθηματισμού και ονειροπολήσεως. Και η προσοχή μας θα πρέπει να συγκεντρωθεί παντού όπου και αι εθνικές μας βλέψεις. Δεν θα πρέπει να λοιδορώμεν εαυτούς ότι δυνάμεθα να έχωμεν την πολυτέλειαν του αλτρουισμού και της παγκοσμίας καλοσύνης.
…
(PPS23, George Kennan head of the State Dept Policy Planning Staff 1948)
Ο G. Kennan απόφοιτος της τότε νεοσυσταθείσης σχολής διπλωματών του state department και βασικός συντελεστής όσον αφορά στις κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής των ΗΠΑ, είναι ο συντάκτης του άκρως απόρρητου εγγράφου PPS/23 (σήμερα έχει αποχαρακτηριστεί). Το παρατιθέμενο απόσπασμα είναι από το κεφ. VII. Άπω Ανατολή. Το «άρθρο του Χ »1 καθώς και το «μακρύ τηλεγράφημα» είναι δύο πολυσυζητημένα έγγραφα του Kennan που έπαιξαν ρόλο στην διαμόρφωση της στάσης της υπερδύναμης. Για τον μη Αμερικανό αναγνώστη έγγραφα αυτού του τύπου μοιάζουν άκρως κυνικά. Παρά ταύτα, ο συγγραφέας του εγγράφου PPS/23 όπως διαπιστώνει και ο «φίλος του» Henry Kissinger προσπαθεί να βρει την χρυσή τομή μεταξύ εξουσίας και «ηθικής». Δεν θα έπρεπε να καταχωρισθεί μεταξύ των «ιεράκων». Σε σχέση με την αρχή του rollback των Dean Acheson και Paul Nitze , η containment είναι μια φιλοσοφική αντιμετώπιση του «σοβιετικού κινδύνου». Στην ιστορία η σύσταση συστήματος εξουσίας ενεργοποιεί αυτόματα το εκκρεμές μεταξύ του Κάντ και του Μακιαβέλι. Πρόκειται για ένα χαοτικό εκκρεμές που ξοδεύει περισσότερο χρόνο στην πλευρά του Μακιαβέλι αντί του Κάντ.
O Hans Morgenthau2 χαρακτήρισε την θέση που πήρε ο Kissinger για τον πόλεμο στο Βιετνάμ ως εντασσόμενη στην «παθολογική» ψυχολογική βάση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Σε ένα άρθρο του ο Morgenthau3 με τίτλο «Η παθολογία της Αμερικανικής ισχύος» χαρακτηρίζει αυτήν την παθολογία με τέσσερα ελαττώματα καθολικής ισχύος. Το πρώτο είναι ο απαρχαιωμένος τρόπος σκέψης και δράσης. Το δεύτερο, η δαιμονολογική μετάφραση της πραγματικότητας, που καταλήγει σε απαντήσεις πρωτογόνου εγκεφάλου σε εξαιρετικά σύνθετα προβλήματα. Τρίτο, η άρνηση της πραγματικότητας με βερμπαλισμούς ψευδαισθήσεων. Τέταρτο η πίστη στον παγκόσμιο κοινωνικό ανασχηματισμό. Πρόκειται για διανοητή που κατορθώνει να «συνομιλήσει» με το έργο του Θουκυδίδη και προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει την σχέση μεταξύ εξουσίας και ισχύος. Σε αυτήν την αναζήτηση του αντιμετωπίζει την τραγικότητα της εξωτερικής πολιτικής η οποία συνήθως επηρεάζεται από, και επηρεάζει αντίξοες καταστάσεις. Στην προσπάθεια του να «συγχωνεύσει» την εξουσία και την ηθικότητα δημιουργεί κατ’ αναλογία με την «ηθική της υπευθυνότητας» του Weber, την «ηθική της περίστασης».
Αν το απόσπασμα του PPS/23 ξαναδιαβαστεί κάτω από αυτό το πρίσμα τότε υπάρχει μια ανάγνωση για τον κυβερνητικά εμπλεκόμενο Αμερικανό, μια για τον Αμερικανό όπως θα την παραλάβει από τα ΜΜΕ (οποιουδήποτε τύπου) και βέβαια μια άλλη για τους μη Αμερικανούς. Η τραγωδία είναι πως όλοι υπόκεινται στις αποφάσεις και δράσεις αυτής της «προσταγής» που όμως σε πολύ λίγους αρέσει…
[1] Το γνωστό μας «X article» με τίτλο “The Sources of Soviet Conduct” δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 1947 στο περιοδικό Foreign Affairs και εισήγαγε τον όρο «containment» (περιορισμός εχθρικής ιδεολογίας). Σε αυτό το «ανώνυμο» άρθρο ο Kennan ανέπτυξε τις ιδέες του που είχε επισήμως εκθέσει στο τηλεγράφημα του “511” προς το State Department μήκους περίπου 8000 λέξεων, πρόκειται για το «μακρύ τηλεγράφημα» (long telegram) (1946).
[2] (Πρόεδρος επιτροπής) για την σύνταξη της έκθεσης NSC68 (υπερ-τριπλασιασμός αμυντικών δαπανών). Η αρχή rollback σημαίνει την αλλαγή πολιτεύματος της στοχευόμενης χώρας με κάθε μέσον.
[3] "Politics among Nations—The Struggle for Power and Peace," published in 1948
Ο Γιώργος Καμπουράκης είναι Καθηγητής Τεχνολογίας της Επικοινωνίας Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου/ European Communication Institute (ECI)
