Οι γονείς απογοητεύονται πολύ όταν αντιλαμβάνονται πως το παιδί τους αρνείται να τους ακούσει.
Η Ριμ Ράουντα του CNBC έχει περάσει χρόνια μελετώντας πάνω από 200 παιδιά και είναι κι η ίδια μητέρα. Αυτό που έχει παρατηρήσει είναι συναρπαστικό: «Οι γονείς που σπάνια έρχονται αντιμέτωποι με την ανυπακοή του παιδιού τους δεν χρησιμοποιούν απειλές, δωροδοκίες ή αυστηρές τιμωρίες. Αντιθέτως, χρησιμοποιούν γλώσσα που κάνει τα παιδιά να θέλουν πραγματικά να συνεργαστούν».
Οι παραδοσιακές γονεϊκές φράσεις («Σταμάτα το αυτό» ή «Αν δεν κάνεις αυτό, τότε…») συχνά πυροδοτούν την αντίδραση fight-or-flight (μάχης ή φυγής) του παιδιού, ενεργοποιώντας το μέρος του εγκεφάλου που επικεντρώνεται στην επιβίωση και όχι στη μάθηση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όταν όμως χρησιμοποιούμε μια γλώσσα που σέβεται την αυτονομία του παιδιού, διατηρώντας παράλληλα τα όρια, η συνεργασία γίνεται «φυσική».
Ιδού πέντε τοξικές φράσεις που αμέσως κάνουν τα παιδιά να μη θέλουν να ακούσουν — και τι μπορούμε να πούμε αντί γι’ αυτές.
1. «Επειδή το λέω εγώ»
Τι να πείτε αντ’ αυτού: «Ξέρω ότι δεν σου αρέσει αυτό που σου λέω. Θα σου εξηγήσω και μετά θα πάμε παρακάτω.»
Γιατί λειτουργεί: Το «επειδή το λέω εγώ» σταματά την επικοινωνία και διδάσκει την τυφλή υπακοή. Αντίθετα, η εξήγηση - έστω και σύντομη - βοηθά το παιδί να νιώσει ότι το σέβονται.
Δεν πρόκειται για διαπραγμάτευση, αλλά για πρότυπο ηγεσίας με σεβασμό. Αυτή η διατύπωση αναγνωρίζει τα συναισθήματα του παιδιού και ταυτόχρονα ενισχύει την ήρεμη και σταθερή καθοδήγηση από τον γονέα.
2. «Αν δεν το κάνεις, θα χάσεις [Χ προνόμιο].»
Τι να πείτε αντ’ αυτού: «Όταν είσαι έτοιμος να κάνεις [τη συγκεκριμένη συμπεριφορά], μπορούμε να κάνουμε [την επιθυμητή δραστηριότητα].»
Γιατί λειτουργεί: Οι απειλές προκαλούν ανυπακοή γιατί βάζουν το παιδί σε αμυντική θέση. Η εναλλακτική αυτή φράση αλλάζει τη δυναμική: το όριο παραμένει σαφές, αλλά το παιδί έχει την ευθύνη του πότε θα το σεβαστεί. Δεν καταργείτε το όριο - καταργείτε τη μάχη.
3. «Σταμάτα να κλαις. Δεν έχει τίποτα.»
Τι να πείτε αντ’ αυτού: «Βλέπω ότι είσαι πολύ αναστατωμένος. Πες μου τι συμβαίνει.»
Γιατί λειτουργεί: Η απόρριψη των συναισθημάτων ενός παιδιού του μαθαίνει ότι τα συναισθήματά του είναι λανθασμένα ή υπερβολικά. Η συναισθηματική ακύρωση οδηγεί σε απομάκρυνση - και τα παιδιά που νιώθουν αποσυνδεδεμένα δεν συνεργάζονται.
Όταν ένα παιδί νιώθει ότι το ακούν, ηρεμεί πιο γρήγορα - και σας εμπιστεύεται περισσότερο.
4. «Πόσες φορές πρέπει να το πω;»
Τι να πείτε αντ’ αυτού: «Το έχουμε συζητήσει ήδη κάποιες φορές. Βοήθησέ με να καταλάβω τι σε δυσκολεύει.»
Γιατί λειτουργεί: Αυτή η ερώτηση, γεμάτη απογοήτευση, υποθέτει ότι το παιδί είναι επίτηδες δύσκολο. Στην πραγματικότητα, η «ανυπακοή» συχνά οφείλεται σε σύγχυση, απόσπαση ή κάποια δεξιότητα που λείπει. Η εναλλακτική φράση ενθαρρύνει την επίλυση προβλημάτων αντί για επίρριψη ευθυνών — και οδηγεί στη ρίζα του θέματος.
5. «Μπορείς καλύτερα από αυτό.»
Τι να πείτε αντ’ αυτού: «Κάτι εμποδίζει τον καλύτερο εαυτό σου αυτή τη στιγμή. Ας το συζητήσουμε.»
Γιατί λειτουργεί: Το «μπορεί καλύτερα» ντροπιάζει το παιδί και αμφισβητεί την ακεραιότητά του.
Η εναλλακτική φράση αντικατοπτρίζει μια αλλαγή νοοτροπίας - από την τιμωρία στη συνεργασία. Δείχνει πίστη στο παιδί και το ενθαρρύνει σε αυτοανάλυση αντί για αμυντικότητα. Στέλνει το μήνυμα: «Πιστεύω σε σένα και είμαι εδώ για να βοηθήσω.»
Το πραγματικό μυστικό για να ακούει ένα παιδί
Το μυστικό δεν είναι ο έλεγχος της συμπεριφοράς του παιδιού - αλλά η δημιουργία των καταλληλών συνθηκών προκειμένου η συνεργασία να προκύψει φυσικά.
Τα παιδιά νιώθουν καλύτερα όταν απολαμβάνουν σεβασμό, συναισθηματική ασφάλεια και όταν πραγματικά συμμετέχουν σε μια διαδικασία.
Αυτές οι αλλαγές στο πώς εκφραζόμαστε δεν είναι απλώς λεκτικά τεχνάσματα - αντανακλούν μια βαθύτερη μετατόπιση στο πώς βλέπουμε την ίδια τη γονεϊκότητα. Αντί να αντιμετωπίζουμε την ανυπακοή σαν κάτι που πρέπει να καταπνίξουμε, αρχίζουμε να τη βλέπουμε ως σήμα: μια έκκληση για σύνδεση, καθοδήγηση ή συναισθηματική στήριξη.
Όταν απαντούμε με ενσυναίσθηση, αντί για έλεγχο και κριτική, μειώνουμε τις συγκρούσεις και μεγαλώνουμε παιδιά που μας εμπιστεύονται, αυτορυθμίζονται πιο εύκολα και εξελίσσονται σε συναισθηματικά ανθεκτικούς ενήλικες.
