Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι αποχωρούν από τον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών (ΟΠΕΚ) και το σχήμα ΟΠΕΚ+, προκαλώντας ισχυρό πλήγμα στο πετρελαϊκό καρτέλ σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος με το Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρούς κραδασμούς στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Η αποχώρηση, που θα τεθεί σε ισχύ την 1η Μαΐου, παρουσιάστηκε από το Άμπου Ντάμπι ως απόφαση που εξυπηρετεί τα «εθνικά συμφέροντα» και τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική της χώρας, καθώς τα ΗΑΕ επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία στην παραγωγή πετρελαίου, χωρίς τους περιορισμούς των ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ.
Πρόκειται πράγματι για μια πολύ σημαντική εξέλιξη, σχολιάζει ο Faisal Islam στο BBC.
Όπως εξηγεί, ο ΟΠΕΚ είναι ο κατεξοχήν οργανισμός των πετρελαιοεξαγωγικών χωρών του Κόλπου, ο οποίος επί πολλές δεκαετίες καθόριζε την τιμή του αργού πετρελαίου μειώνοντας ή αυξάνοντας την παραγωγή και κατανέμοντας ποσοστώσεις μεταξύ των μελών του. Διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, που με τη σειρά τους μεταμόρφωσαν την παγκόσμια ενεργειακή πολιτική.
Παρότι η παραγωγή του ΟΠΕΚ κυριαρχείται από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ διαθέτουν τη δεύτερη μεγαλύτερη εφεδρική παραγωγική ικανότητα. Με άλλα λόγια, αποτελούν τον δεύτερο σημαντικότερο «ρυθμιστή» της αγοράς, ικανό να αυξάνει την παραγωγή ώστε να συγκρατεί τις τιμές.
Αυτό ακριβώς το στοιχείο οδήγησε σε μακροχρόνια επανεξέταση της θέσης των ΗΑΕ. Με απλά λόγια, τα ΗΑΕ επιθυμούσαν να αξιοποιήσουν τη σημαντική παραγωγική δυναμική τους, στην οποία εξάλλου έχουν επενδύσει.
Οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ περιόριζαν μέχρι σήμερα την παραγωγή τους στα 3-3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Οι θυσίες που συνεπαγόταν η συμμετοχή στον ΟΠΕΚ, με όρους απώλειας εσόδων, θεωρούνταν δυσανάλογες για τα ΗΑΕ.
Το γεγονός ωστόσο ότι η απόφαση αυτή λαμβάνεται στη συγκεκριμένη συγκυρία υποδεικνύει τις σημαντικές συνέπειες από τον πόλεμο με το Ιράν. Η ένταση στον Κόλπο επηρέασε τις σχέσεις των ΗΑΕ με το Ιράν και ενδέχεται να επηρεάσει και την ήδη τεταμένη σχέση τους με τη Σαουδική Αραβία.
Όσον αφορά τον ΟΠΕΚ, πρόκειται για σοβαρό πλήγμα σε μια περίοδο όπου τίθενται σημαντικά ερωτήματα για τη συνοχή του.
Δεν είναι μόνο ότι τα ΗΑΕ, όταν καταφέρουν να επαναφέρουν πλήρως το πετρέλαιό τους στην αγορά μέσω θαλάσσιων μεταφορών ή αγωγών, πιθανότατα θα στοχεύσουν στην παραγωγή 5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να απαντήσει με πόλεμο τιμών πετρελαίου - κάτι που η πιο διαφοροποιημένη οικονομία των ΗΑΕ ίσως αντέξει, αλλά όχι και τα υπόλοιπα φτωχότερα μέλη του ΟΠΕΚ.
Πολλά θα εξαρτηθούν από την αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας.
Ανώτεροι αξιωματούχοι των ΗΑΕ κάνουν λόγο για νέους αγωγούς από τα πετρελαϊκά πεδία του Αμπού Ντάμπι που θα παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ και θα κατευθύνονται προς το λιμάνι της Φουτζάιρα.
Υπάρχει ήδη ένας αγωγός που χρησιμοποιείται ευρέως σήμερα, αλλά θα χρειαστεί μεγαλύτερη δυναμικότητα για να αντιμετωπιστεί η αυξημένη παραγωγή και μια μόνιμη αλλαγή στη ροή και στο κόστος της διέλευσης των τάνκερ στον Κόλπο.
Προς το παρόν, φυσικά, εν μέσω διπλού αποκλεισμού της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ, η συγκεκριμένη εξέλειξη δεν αποτελεί το κύριο γεγονός στις αγορές πετρελαίου.
Ενώ ο κόσμος εύλογα επικεντρώνεται στο πετρέλαιο στα 110 δολάρια το βαρέλι, δεν μπορεί να αποκλειστεί το σενάριο των 50 δολαρίων κάποια στιγμή τον επόμενο χρόνο - αν, για παράδειγμα, επιλυθεί η κρίση στα Στενά εγκαίρως για τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ.
Σύμφωνα πάντα με τον Faisal Islam, ο ΟΠΕΚ είναι λιγότερο σημαντικός για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου απ’ ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1970, όταν κατείχε περίπου το 85% του διεθνώς διακινούμενου πετρελαίου· σήμερα το ποσοστό αυτό πλησιάζει το 50%. Το πετρέλαιο είναι επίσης λιγότερο κρίσιμο για την παγκόσμια οικονομία απ’ ό,τι τότε.
Ο ΟΠΕΚ εξακολουθεί να διαθέτει επιρροή, αλλά όχι μονοπώλιο. Δεν μπορεί πλέον να «κρατά τον κόσμο όμηρο».
«Θυμάμαι να μου λέει ο εμβληματικός εκπρόσωπος του ΟΠΕΚ και πρώην υπουργός Πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, Ahmed Zaki Yamani: "Η Εποχή του Λίθου δεν τελείωσε επειδή ο κόσμος ξέμεινε από πέτρες. Η Εποχή του Πετρελαίου δεν θα τελειώσει επειδή ο κόσμος θα ξεμείνει από πετρέλαιο". Η φράση αυτή προμήνυε έναν κόσμο όπου οι υδρογονάνθρακες θα αντικαθίστανται από άλλες ενεργειακές πηγές.
Μια ανάγνωση της κίνησης των ΗΑΕ είναι ότι αποτελεί ένδειξη αυτού του νέου κόσμου της μειωμένης εξάρτησης από το πετρέλαιο. Υπάρχουν ήδη σχετικά σημάδια μέσα στην τρέχουσα αναταραχή: οι επενδύσεις της Κίνας στην ηλεκτροκίνηση έχουν συμβάλει στον περιορισμό του οικονομικού πλήγματος από την άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, η ηλεκτροκίνηση αυτοκινήτων, φορτηγών και τρένων στην Κίνα έχει μειώσει τη ζήτηση πετρελαίου στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου κατά 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα μπορούσε να σταθεροποιηθεί καθώς αυτή η τάση επιταχύνεται διεθνώς.
Υπό αυτή την οπτική, έχει νόημα να αντληθούν όσο το δυνατόν περισσότερα έσοδα από τα πετρελαϊκά αποθέματα όσο η ζήτηση παραμένει ισχυρή. Τα ΗΑΕ διαθέτουν σημαντική οικονομική ισχύ και μια εν μέρει διαφοροποιημένη οικονομία, μέσω χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και τουρισμού.
Πολλά θα εξαρτηθούν από το ποια θα είναι η νέα κανονικότητα όταν και αν τερματιστούν οι εχθροπραξίες στον Κόλπο.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ θα μπορούσε να προκαλέσει ένα ντόμινο εξελίξεων, αυξάνοντας την πίεση προς τη Σαουδική Αραβία.
Όταν τα δεξαμενόπλοια αρχίσουν ξανά να διέρχονται από τα Στενά ή αν τα ΗΑΕ επιταχύνουν την κατασκευή νέων αγωγών, το εμιρατινό πετρέλαιο θα ρέει όσο ποτέ άλλοτε, χωρίς τους περιορισμούς των δεσμεύσεων του ΟΠΕΚ. Αυτό δεν θα επηρεάσει ιδιαίτερα τους σημερινούς αποκλεισμούς. Θα μπορούσε όμως να αλλάξει τα πάντα στη συνέχεια.
