Αυτά μου λέει τηλεφωνικά και με εκπλήσσει ο Δρ Νίκος Κρίγκας, Κύριος Ερευνητής στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, στη Θέρμη Θεσσαλονίκης, υποδεικνύοντας έναν καινοτόμο τρόπο εκτροφής του κίτρινου αλευροσκώληκα που προορίζεται για πηγή πρωτεΐνης υψηλής ποιότητας στην ανθρώπινη διατροφή και στις ζωοτροφές.
Και αυτή είναι η πρώτη φορά που οι προνύμφες του κίτρινου αλευροσκώληκα ή αλλιώς του σκαθαριού Tenebrio molitor L. (1758), του πρώτου είδους εντόμου που έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για κατανάλωση νέων τροφίμων και ζωοτροφών στην ευρωπαϊκή αγορά, εκτρέφονται και μεγαλώνουν σε υπόστρωμα χαρουπιού. Μέχρι σήμερα, η συμπερίληψη χαρουπιού στις ζωοτροφές χρησιμοποιείται κυρίως στην κτηνοτροφία αλλά όχι σε βρώσιμα (εδώδιμα) έντομα.
«Έντομα όπως οι γρύλοι, οι ακρίδες και οι αλευροσκώληκες μπορούν να αποξηραθούν, να αλεστούν και να μετατραπούν σε αλεύρι ή σε σκόνη πρωτεΐνης, η οποία αφομοιώνεται εύκολα από τον ανθρώπινο οργανισμό. Ορισμένα έντομα περιέχουν τα απαραίτητα αμινοξέα που χρειάζονται οι άνθρωποι. Στη συγκεκριμένη μελέτη ταΐσαμε τις προνύμφες με χαρούπι, μια τροφή που έχει χαρακτηριστικά “super food”. Με άλλα λόγια “αναθρέψαμε τους αλευροσκώληκες σαν…βασιλιάδες”, αλλά προς όφελός μας!», σχολιάζει ο Δρ Κρίγκας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χαρουπιές είναι αυτοφυή δέντρα στην περιοχή της Μεσογείου, αλλά μεγάλες ποσότητες χαρουπιών συνήθως δεν συλλέγονται από ενεργές ή από εγκαταλελειμμένες καλλιέργειες, ενώ τα βιομηχανικά τους υποπροϊόντα συχνά απορρίπτονται χωρίς αποτελεσματική αξιοποίηση.
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, η ομάδα των Ελλήνων επιστημόνων διερεύνησε και αξιολόγησε τις επιδράσεις των αλεσμένων χαρουπιών ως νέου υποστρώματος εκτροφής για τον κίτρινο αλευροσκώληκα, T. molitor.
Η συγκεκριμένη μελέτη παρουσιάστηκε στο υψηλής απήχησης επιστημονικό περιοδικό Antioxidants
Το ξεχωριστό χαρούπι της Μεσογείου
Το χαρούπι (Ceratonia siliqua L.) είναι ένα αειθαλές δέντρο της οικογένειας Fabaceae, το οποίο λόγω της ανθεκτικής φύσης του στην ξηρασία και την αλατότητα του εδάφους καλλιεργείται ευρέως και από παλιά στη λεκάνη της Μεσογείου, για τους ζαχαρώδεις λοβούς του και για τους σπόρους (σπέρματα) του που περιέχουν κόμμι. Οι λοβοί και οι σπόροι του χαρουπιού χρησιμοποιούνται ως πρώτες ύλες στην παραγωγή τροφίμων, καλλυντικών και φαρμάκων.
«Όσον αφορά τη θρεπτική τους αξία, οι λοβοί του χαρουπιού περιέχουν υψηλά επίπεδα υδατανθράκων (κυρίως σακχαρόζη, γλυκόζη, φρουκτόζη και μαλτόζη) και επαρκείς ποσότητες ακατέργαστων ινών (κυτταρίνη και ημικυτταρίνη), που συνδέονται με χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες (1-5%) και λιπαρά. Επιπλέον, το χαρούπι χρησιμεύει ως καλή πηγή αρκετών μετάλλων (φώσφορος, κάλιο και σίδηρος) και είναι πλούσιο σε βιταμίνες (E, D και C). Στους λοβούς του περιέχονται και αρκετές φαινολικές ενώσεις που δρουν ως αντιοξειδωτικά, ασκώντας ευεργετικές επιδράσεις στο οξειδωτικό στρες και την υπεροξείδωση των λιπιδίων στα ζώα», προσθέτει ο Δρ Κρίγκας.
«Στη συγκεκριμένη μελέτη οι προνύμφες του κίτρινου αλευροσκώληκα εκτράφηκαν σε υποστρώματα διαφορετικής περιεκτικότητας σε χαρούπι (0, 25, 50, 75 και 100%) που αντικατέστησαν το πίτουρο σιταριού, και εξετάστηκε η επίδρασή τους στην ανάπτυξη των εντόμων, στην αντιοξειδωτική τους δράση και στις κυτταρικές τους αποκρίσεις. Οι αποξηραμένοι λοβοί χαρουπιού συλλέχθηκαν με το χέρι από καλλιεργημένες χαρουπιές την περιοχή Κερατόκαμπος, στην Κρήτη, στα τέλη Αυγούστου του 2021», αναφέρει η Καθηγήτρια του Τμήματος Βιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ευθυμία (Έφη) Αντωνοπούλου.
Τα άτομα T. molitor που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτή τη μελέτη προήλθαν από μια αποικία που διατηρεί το Εργαστήριο Εντομολογίας του Ινστιτούτου Βελτίωσης Φυτών και Γενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ στη Θέρμη, τα τελευταία έξι χρόνια. Για το πείραμα χρησιμοποιήθηκαν προνύμφες πρώτης ηλικίας μικρότερες των 48 ωρών.
«Τα αποτελέσματα των πειραμάτων έδειξαν ότι η προσθήκη έως και 75% αλεσμένου χαρουπιού στο υπόστρωμα εκτροφής δεν επηρεάζει την απόδοση και τον χρόνο ανάπτυξης των προνυμφών, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την αντιοξειδωτική δράση και την ολική περιεκτικότητά τους σε ευεργετικές φαινολικές ενώσεις. Η συμπερίληψη χαρουπιού σε χαμηλότερα επίπεδα (έως 50%) μετρίασε την οξειδωτική βλάβη, την κυτταρική καταπόνηση και την απόπτωση στις προνύμφες. Ωστόσο, η πλήρης αντικατάσταση του πίτουρου με χαρούπι επέφερε δυσμενείς επιδράσεις, πιθανότατα λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε τανίνες (ενώσεις που δρουν ανασταλτικά στη διατροφή των εντόμων)», σχολιάζει η Δρ Αντωνοπούλου.
Αν και απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για την επικύρωση των ευρημάτων, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι προνύμφες του T. molitor που τράφηκαν με μείγμα χαρουπιού 25%-75% εμφάνισαν υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης και μικρότερο χρόνο ανάπτυξης από όλα τα άλλα υποστρώματα, συμπεριλαμβανομένου του πίτουρου σίτου.
Αυτά τα στοιχεία καθιστούν τους αλεσμένους λοβούς χαρουπιού ένα πολλά υποσχόμενο υπόστρωμα για την ανάπτυξη προνυμφών T. molitor με υψηλή διατροφική αξία, αναδεικνύοντας το χαρούπι ως μια βιώσιμη και ευεργετική εναλλακτική λύση, με την προϋπόθεση να χρησιμοποιείται σε ελεγχόμενες αναλογίες, σύμφωνα με τους επιστήμονες.
Η διατροφή μας με έντομα δεν είναι καινούργια
Αξίζει να σημειωθεί πως η χρήση των εντόμων στην ανθρώπινη διατροφή δεν είναι καινούργια, αντίθετα έχει ξεκινήσει από την εποχή των ανθρωπιδών. Αν και η πρακτική φαντάζει ακόμη εξωτική στα μάτια του δυτικού αστικού πληθυσμού του 21ου αιώνα, τα έντομα έχουν ήδη κατακτήσει τα τραπέζια των βραβευμένων εστιατορίων σε όλο τον κόσμο και αποτελούν μέρος της κουλτούρας διαφορετικών εθνοτήτων.
«Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, τα έντομα συμπεριλαμβάνονται στο μενού σχεδόν δυο δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Σε μια περίοδο που η πείνα επηρεάζει σχεδόν το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, η ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών πρωτεΐνης είναι κάτι περισσότερο από απαραίτητη για την ανακούφιση της παγκόσμιας διατροφικής κρίσης. Τα έντομα αναδύονται σταδιακά ως ένα βιώσιμο συστατικό υψηλής ποιότητας στη διατροφή τόσο των ζώων όσο και των ανθρώπων», σχολιάζει ο Δρ Στέφανος Ανδρεάδης, Κύριος Ερευνητής του Ινστιτούτου Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.
Όπως λέει ο ίδιος, διεθνείς οργανισμοί όπως ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) υποστηρίζουν, ειδικά στις δυτικές κοινωνίες, τα διατροφικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα της εμπορευματοποίησης των εντόμων ως νέων τροφίμων και ζωοτροφών.
«Πέρα από τη θρεπτική τους αξία, η εκτροφή εντόμων για τρόφιμα και ζωοτροφές θα μπορούσε να μετριάσει την υποβάθμιση του περιβάλλοντος λόγω των χαμηλότερων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και των περιορισμένων απαιτήσεων σε χώρο και σε πόρους συγκριτικά με την κτηνοτροφία. Ταυτόχρονα, η μαζική παραγωγή εντόμων μπορεί να ενταχθεί στο μοντέλο της κυκλικής οικονομίας, το οποίο αγκαλιάζει τη συνεχή και αποτελεσματική ανακύκλωση και αξιοποίηση υποπροϊόντων ή αποβλήτων ως πόρων για υποστρώματα εκτροφής των εντόμων, σε μια προσπάθεια ελαχιστοποίησης της παραγωγής αποβλήτων», αναφέρουν οι Κρίγκας και Ανδρεάδης.
Τα έντομα είναι εξαιρετικά θρεπτικά και υπάρχουν πολλοί ευφάνταστοι και νόστιμοι τρόποι για να τα ενσωματώσουμε στη διατροφή μας με ασφάλεια. Οι επιστήμονες κατανοούν ότι πολλοί άνθρωποι διστάζουν να τα φάνε, αλλά ελπίζουν ότι κάποια στιγμή θα ανοιχτούν στην ιδέα κατανάλωσής τους για χάρη του πλανήτη και της δικής τους υγείας.
«Οι άνθρωποι θα πρέπει να σκέφτονται εναλλακτικές πηγές πρωτεΐνης και τα έντομα θα μπορούσαν να αποτελέσουν το κρέας του μέλλοντος. Πολλά έντομα είναι απίστευτα θρεπτικά. Για παράδειγμα, ένα είδος ακρίδας που καταναλώνεται ευρέως στο Μεξικό, το Sphenarium purpurascens Charpentier (1842), περιέχει 48 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά 100 γραμμάρια, συγκριτικά με 27 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά 100 γραμμάρια βοδινού κρέατος», καταλήγουν οι ερευνητές.
