Για πρώτη φορά το ειδυλλιακό νησί των Παξών γίνεται πόλος έλξης ειδικών στην Κρυπτογράφηση και την Ασφάλεια Δικτύων. Και αυτό είναι είδηση! Ο καθηγητής Αντώνης Μιχαλάς εξηγεί στο Dnews.
Αρποκράτης είναι το ελληνορωμαϊκό όνομα του θεού Ώρου (Harpa-Khruti) υιού της Ίσιδας και του Όσιρη που συνήθως απεικονίζεται ως ένα μικρό αγόρι με το δάχτυλο στα χείλη του-μια χειρονομία που συμβολίζει τη σιωπή. Ο Αρποκράτης της σιγής και της εχεμύθειας, γνώριζε τα μυστικά των θεών, αλλά ποτέ δεν μιλούσε, δεν αποκάλυπτε πληροφορίες και σεβόταν την ιδιωτικότητα.
Αυτό ακριβώς κάνει και το έργο HARPOCRATES, το οποίο από το 2022 ενώνει 13 εταίρους (πανεπιστήμια, πανεπιστημιακά νοσοκομεία, ΜΜΕ και φορείς περιφερειακής διακυβέρνησης) από 9 διαφορετικές χώρες σε έναν κοινό σκοπό: τον σχεδιασμό εξελιγμένων μορφών κρυπτογράφησης με σκοπό την ανάλυση κρυπτογραφημένων δεδομένων, σαν να μην ήταν κρυπτογραφημένα.
Το έργο προτείνει αυξημένα επίπεδα ασφάλειας και προστασίας της ιδιωτικότητας, καθώς επιτρέπει την ανάλυση δεδομένων με τέτοιο τρόπο που εγγυάται τη διατήρηση του απορρήτου. Αποτελεί δε, ένα από τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά προγράμματα του είδους του και χρηματοδοτείται με περισσότερα από 4 εκατομμύρια ευρώ.
«Το HARPOCRATES επιχειρεί μία διασύνδεση της μηχανικής μάθησης με την κρυπτογραφία με σκοπό τη δημιουργία μηχανισμών που προάγουν την προστασία της ιδιωτικότητας. Τα μοντέλα μηχανικής μάθησης, που χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή, λειτουργούν βάσει δεδομένων, τα οποία συλλέγονται σιωπηλά από χρήστες αυτών των μοντέλων. Όπως είναι φυσικό κάτι τέτοιο αποτελεί καθαρή παραβίαση της ιδιωτικότητας των χρηστών. Στο HARPOCRATES προσπαθούμε να αναπτύξουμε πρωτόκολλα, τα οποία θα χρησιμοποιούν κρυπτογραφία για την ασφάλεια των δεδομένων και μοντέλα μηχανικής μάθησης, τα οποία θα μαθαίνουν να διαβάζουν κρυπτογραφημένα δεδομένα και να βγάζουν ασφαλή συμπεράσματα. Με άλλα λόγια, δημιουργούμε «τυφλά» μοντέλα μηχανικής μάθησης, δηλαδή μοντέλα τα οποία δεν αποκτούν ποτέ πρόσβαση στα δεδομένα που δέχονται!», εξηγεί ο Δρ Αντώνης Μιχαλάς, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τάμπερε στη Φινλανδία, στον τομέα της Εφαρμοσμένης Κρυπτογραφίας, ο οποίος συντονίζει τη διεθνή ερευνητική κοινοπραξία.
Ο καθηγητής πιστεύει πως η κρυπτογράφηση, αυτό το περίεργο μαθηματικό εργαλείο που χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση, όχι μόνο μπορεί να προστατεύσει την ιδιωτικότητά μας στον ψηφιακό κόσμο, αλλά μπορεί να βοηθήσει πλέον και στη δημιουργία πιο δίκαιων κοινωνιών. Θεωρεί πως είναι ένα εργαλείο το οποίο έχει τη δυνατότητα, εάν αξιοποιηθεί σωστά, να συνδέσει κατάλληλα τον ψηφιακό με τον υλικό κόσμο και, σε πολλές περιπτώσεις, να προάγει τη Δημοκρατία και τη διαφάνεια.
Κλειδώνω, ξεκλειδώνω…
Ο Έλληνας επιστήμονας, στο Πανεπιστήμιο του Τάμπερε στη Φινλανδία, ηγείται της ομάδας Δικτύων και Ασφάλειας Πληροφοριών (NISEC), η οποία διεξάγει έρευνα σε μεγάλο εύρος, από τη θεωρητική βάση της κρυπτογραφίας μέχρι τον σχεδιασμό και την υλοποίηση προηγμένων και ασφαλών πρωτοκόλλων επικοινωνίας και επί του παρόντος επικεντρώνεται σε τέσσερις τομείς, στην Εφαρμοσμένη Κρυπτογραφία, στην Ιδιωτικότητα, στα Πρωτόκολλα Ασφαλείας, στην Ασφάλεια Υπολογιστών και Ασφάλεια Δικτύων.
Η ερευνητική ομάδα NISEC, η οποία δραστηριοποιείται από το 1996, μετράει αξιοσημείωτα επιτεύγματα σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο. Πέρα από τις καθαρά ερευνητικές δραστηριότητες, η ομάδα διαθέτει μεγάλη εμπειρία στον εταιρικό κλάδο με τη συνεργασία μεγάλων εταιρειών, καθώς επίσης και στη δημιουργία spin-off εταιρειών.
Ζητάω από τον καθηγητή Μιχαλά να μου εξηγήσει με απλά λόγια τι σημαίνει κρυπτογράφηση και μου λέει να φανταστώ έναν αλγόριθμο κρυπτογράφησης σαν ένα κουτί με μία κλειδαριά.
«Ας υποθέσουμε πως έχουμε δύο φίλους, την Alice και τον Bob, οι οποίοι θέλουν να μοιραστούν ένα μυστικό. Η Alice βάζει το μήνυμα στο κουτί, το κλείνει και το κλειδώνει με ένα κλειδί. Στη συνέχεια, στέλνει το κλειδωμένο κουτί στον Bob, ο οποίος μπορεί να το ξεκλειδώσει και να διαβάσει το μήνυμα της Alice μόνο αν έχει ένα ίδιο κλειδί με αυτό που χρησιμοποίησε η Alice για να το κλειδώσει. Αυτός ο τύπος κρυπτογράφησης, όπου και τα δύο μέλη χρησιμοποιούν το ίδιο κλειδί, ονομάζεται συμμετρική κρυπτογραφία», εξηγεί ο Έλληνας επιστήμονας και συνεχίζει:
«Ωστόσο, ένα από τα προβλήματα αυτού του τύπου κρυπτογράφησης είναι πως οι δύο φίλοι θα πρέπει να έχουν βρει έναν ασφαλή τρόπο να ανταλλάξουν το ίδιο κλειδί. Κι ενώ κάτι τέτοιο είναι σχετικά εύκολο στον πραγματικό κόσμο, δεν ισχύει το ίδιο και για τον ψηφιακό όπου τα πάντα γίνονται εξ ’αποστάσεως. Μία λύση σε αυτό ήρθε να δώσει ένας άλλος τύπος κρυπτογράφησης, γνωστός ως ασύμμετρη κρυπτογραφία.
Σε αυτόν τον τύπο κρυπτογράφησης, κάθε χρήστης έχει δύο κλειδιά, ένα που ονομάζεται δημόσιο κλειδί και είναι διαθέσιμο σε οποιονδήποτε που αποδεικνύει την ταυτότητά του, και ένα ιδιωτικό κλειδί που γνωρίζει μόνο ο χρήστης.
Στο παράδειγμα με το κουτί, η Alice χρησιμοποιεί το δημόσιο κλειδί του Bob για να κλειδώσει το κουτί, το οποίο μπορεί να ξεκλειδωθεί μόνο με το ιδιωτικό κλειδί του Bob. Επομένως, μονάχα ο Bob μπορεί να το ξεκλειδώσει και να διαβάσει το μήνυμα της Alice».
Ένας άλλος τρόπος να φανταστούμε αυτόν τον τύπο κρυπτογράφησης, είναι να σκεφτούμε πως λειτουργεί το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Για να στείλει ένα μήνυμα η Alice στον Bob, χρειάζεται την ηλεκτρονική του διεύθυνση (δημόσιο κλειδί). Η Alice του στέλνει ένα μειλ, το οποίο μπορεί να διαβάσει μόνο αυτός που γνωρίζει το συνθηματικό (ιδιωτικό κλειδί) για το συγκεκριμένο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.
Να διαμοιραζόμαστε δεδομένα ή όχι;
Μόλις πριν από μερικές δεκαετίες, η ιδέα ότι οι ερευνητές των επιστημών υγείας σε όλο τον κόσμο μπορούσαν να διαμοιραστούν τα τελευταία δεδομένα και τις γνώσεις τους ηλεκτρονικά, μέσα σε δευτερόλεπτα, ήταν απλώς ένα φουτουριστικό όραμα. Εκείνη την εποχή, η τεχνολογία, τα μοντέλα υπολογιστών και οι πολιτισμικές διαφορές δεν ήταν επαρκώς κατανοητές για να προωθήσουν αυτή την ανταλλαγή στη βιοϊατρική έρευνα.
Αυτό το όραμα υλοποιήθηκε όταν αναπτύχθηκαν συνεργασίες και ευρεία δίκτυα κοινής χρήσης κατά τη διάρκεια του Έργου Ανθρώπινου Γονιδιώματος και κατά τη δημιουργία διαφόρων βάσεων δεδομένων όπως το PubMed, για παράδειγμα. Σήμερα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η υπεύθυνη ανταλλαγή δεδομένων είναι μια αναγκαιότητα για την πρόοδο της επιστήμης, όπως επίσης και μια ηθική υποχρέωση. Πολλοί ασθενείς δε, είναι πρόθυμοι να διαμοιραστούν τα δεδομένα τους υπό προϋποθέσεις.
Άρα το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα διαμοιραζόμαστε δεδομένα για έρευνα ή όχι, αλλά πώς θα το κάνουμε με τρόπο που να προσθέτει αξία στην κοινωνία και να προστατεύει το απόρρητο και τις ατομικές προτιμήσεις. Αυτό ακριβώς δηλαδή που επιχειρεί το έργο HARPOCRATES.
«Το HARPOCRATES θα μπορούσε να μεταμορφώσει τις βιομηχανίες, την υγειονομική περίθαλψη, αλλά και την εθνική ασφάλεια, διασφαλίζοντας ότι τα δεδομένα χρησιμοποιούνται όπως πρέπει και είναι προστατευμένα», προσθέτει ο καθηγητής Μιχαλάς.
Για να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με το πώς, μέσω της συνδυαστικής χρήσης δεδομένων (ανταλλαγή, διασταύρωση, συγκέντρωση, επεξεργασία), είναι δυνατό να αξιοποιηθούν στοιχεία ιδιωτικού και δημόσιου χαρακτήρα, ενώ ταυτόχρονα να προστατεύεται η ιδιωτικότητα των χρηστών, Άγγλοι, Γάλλοι, Γερμανοί, Ιρλανδοί, Ισπανοί, Ιταλοί, Σέρβοι, Σουηδοί και Φινλανδοί επιστήμονες, ανταποκρινόμενοι στην πρόσκληση του Κερκυραίου καθηγητή Αντώνη Μιχαλά, θα συναντηθούν την επόμενη βδομάδα στους Παξούς, στην πανέμορφη αυτή γωνιά του Ιονίου.
Είναι η πρώτη φορά που οι Παξοί, αυτό το ειδυλλιακό νησί των Επτανήσων, γίνεται πόλος έλξης ειδικών στην Κρυπτογράφηση και την Ασφάλεια Δικτύων. Και αυτό είναι είδηση!
«Θεωρώ πως είναι μία καλή ευκαιρία να αναδείξουμε τη δυνατότητα ενός τόσο μικρού νησιού όπως οι Παξοί, που θεωρείται αποκλειστικά τουριστικός προορισμός, να φιλοξενεί δραστηριότητες, πέραν των τουριστικών και να προσελκύσει επιστήμονες από ολόκληρη την Ευρώπη», σχολιάζει ο καθηγητής.
«Κρυπτογραφία και Προστασία Ιδιωτικότητας» λοιπόν, θα είναι το θέμα της κλειστής επιστημονικής συνάντησης που θα πραγματοποιηθεί στους Παξούς το διήμερο 7 και 8 Μαΐου 2025 με την συμμετοχή επιστημόνων που εκπροσωπούν 13 ευρωπαϊκούς φορείς-εταίρους του έργου (Πανεπιστήμια, Ερευνητικά Κέντρα, Εταιρείες Τεχνολογίας).
