Το ερώτημα είναι: η Τουρκία – που τώρα αισθάνεται πανίσχυρη – θα μπορούσε να τολμήσει κάτι «μεγαλύτερο» πέρα από τα θαλάσσια πάρκα και την επικείμενη νομοθέτηση της Γαλάζιας Πατρίδας; Σε μια περίοδο μάλιστα που αποκόπτει τους δεσμούς της από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κανείς δεν γνωρίζει με την αβεβαιότητα που επικρατεί (αν και οι υπάρχουν θεσμικοί φραγμοί).
Ένα θέμα, η προστασία του Αιγιακού θαλάσσιου περιβάλλοντος, το οποίο υπό κανονικές συνθήκες (ήρεμων νερών) θα έπρεπε να ενώνει, να φέρνει τις δύο χώρες πιο κοντά (όπως επιτάσσει άλλωστε η σχετική οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης-οδηγία 2014/89), αποτελεί αντικείμενο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης που τροφοδοτεί τον φαύλο κύκλο του αδιεξόδου. Η Τουρκία προχώρησε σε ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων, ένα στο Β. Αιγαίο (μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης) και ένα στην Αν. Μεσόγειο, γύρω από το Καστελόριζο.
Η επιλογή των θαλάσσιων χώρων, και ιδιαίτερα των νησιών προεξάρχοντος του Καστελόριζου, έχει αυτή καθ’ εαυτή υψηλή γεωπολιτική σημασία. Ακόμη υψηλότερη το γεγονός ότι η ανακήρυξη παραβιάζει πλήρως τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS-2) ενώ υλοποιεί το σχέδιο της έκνομης Γαλάζιας Πατρίδας. Εφαρμόζει εμπράκτως δηλαδή την κεντρική θέση της Τουρκίας σύμφωνα με την οποία νησιά όπως το Καστελόριζο έχουν μόνο χωρικά ύδατα (6 ν.μ.) Δεν διαθέτουν δηλαδή ούτε ΑΟΖ ούτε υφαλοκρηπίδα. Έτσι το Τουρκικό θαλάσσιο πάρκο ενθυλακώνει κατά κάποιο τρόπο το Καστελόριζο με πρακτικές ρυθμίσεις ακόμη απροσδιόριστες. Όταν η Τουρκία ορίσει με διατάγματα τις συγκεκριμένες δραστηριότητες, θα γνωρίσουμε και τις λεπτομερείς συνέπειες. Και καθώς τα θαλάσσια πάρκα εισχωρούν σε δυνητική Ελληνική ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα αλλά και μέρος των δυνητικών χωρικών υδάτων των 12 ν.μ., είναι προφανής η περιπλοκότητα που δημιουργείται στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο μέλλον στην εν λόγω περιοχή. Από την άλλη μεριά, η κρισιμότητα των περιοχών που επέλεξε η Τουρκία για τα θαλάσσια πάρκα μπορεί να είναι δηλωτική των προθέσεών της για ολική σταδιακή “διευθέτηση” των προβλημάτων της Γαλάζιας Πατρίδας/Αιγαίου .
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η Ελλάδα ήταν αυτή που ανήγγειλε πρώτη την πρόθεσή της να προχωρήσει σε ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων για την προστασία του περιβάλλοντος και βιοποικιλότητας το 2024 στη διεθνή σύνοδο για τους Ωκεανούς στην Αθήνα. Αλλά και η Ελλάδα προχώρησε μέσω των σχετικών ρυθμίσεων που υιοθέτησε σε απαντήσεις γεωπολιτικού χαρακτήρα, που βεβαίως δεν πέρασαν απαρατήρητες από την Τουρκία. Πρώτα απ’ όλα, το γενικότερο πλαίσιο για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος το θέτει η οδηγία 2014/89 της ΕΕ, σύμφωνα με την οποία ο θαλάσσιος σχεδιασμός( ΘΧΣ) εφαρμόζεται «στα θαλάσσια ύδατα των κρατών μελών». Η Ελλάδα εφάρμοσε το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, “στα απώτατα θαλάσσια όρια”, δυνητική ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, χωρικά ύδατα, κλπ. Πέρα δηλαδή από το πεδίο της οδηγίας.
Σε άρθρο μας τότε στις σελίδες αυτές με τίτλο «Βλαβερές παρενέργειες ενός σχεδιασμού (ΘΧΣ)» είχαμε επισημάνει τα προβλήματα που θα δημιουργούσε ο εν λόγω σχεδιασμός όπως διατυπώθηκε. Τα δημιούργησε. Ακολούθησε η ανακήρυξη του θαλάσσιου πάρκου Νότιο Αιγαίο – Κυκλάδες 1 για το οποίο η Τουρκία εξέφρασε ισχυρές ενστάσεις.
Εν κατακλείδι, η (παράνομη) ανακήρυξη των δύο πάρκων και η έκνομη κατάσταση που δημιουργούν-εάν δεν προαναγγέλλουν κάτι “μεγαλύτερο”- θα πρέπει να εκτονωθεί με μια ευφυή κίνηση ελέγχου της δυναμικής για παραπέρα κλιμάκωση.
(Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Τα Νέα Σαββατοκύριακο")
