Η κυβέρνηση, μοιραία και άβουλη, επιχειρεί να απαντήσει στην ακρίβεια με μια ακόμη ψηφιακή πλατφόρμα. Το «PosoKanei» προστίθεται σε μια σειρά αντίστοιχων πρωτοβουλιών, όπως το Παρατηρητήριο Τιμών και ο «e-Καταναλωτής», έτσι ώστε ο πολίτης να συγκρίνει τιμές και να αναζητά το φθηνότερο προϊόν.
Η διαφάνεια είναι χρήσιμη. Ο καταναλωτής πρέπει να έχει πληροφόρηση και δυνατότητα σύγκρισης. Όμως το πρόβλημα της ακρίβειας δεν είναι ότι ο πολίτης δεν γνωρίζει τις τιμές. Το γνωρίζει κάθε φορά που πηγαίνει στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, κάθε φορά που βλέπει τον οικογενειακό προϋπολογισμό να πιέζεται.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο καταναλωτής δεν ψάχνει αρκετά. Το πρόβλημα είναι ότι πληρώνει ακριβά.
Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο «PosoKanei;». Είναι: γιατί κάνει τόσο;
Η ακρίβεια δεν είναι ένα τεχνικό πρόβλημα που λύνεται με μια εφαρμογή στο κινητό. Είναι αποτέλεσμα του τρόπου λειτουργίας της αγοράς. Της συγκέντρωσης σε κρίσιμους κλάδους, της περιορισμένης έντασης του ανταγωνισμού, των στρεβλώσεων στην εφοδιαστική αλυσίδα και των μηχανισμών που συχνά καθιστούν ασαφή τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η τελική τιμή.
Η κυβέρνηση δίνει στον πολίτη έναν μεγεθυντικό φακό για να βλέπει την ακρίβεια. Όμως το ζητούμενο δεν είναι να βλέπουμε καλύτερα το πρόβλημα. Είναι να το αντιμετωπίσουμε.
Η εμπειρία έχει δείξει ότι οι τιμές δεν πέφτουν με επικοινωνιακές πρωτοβουλίες ή συμφωνίες κυρίων. Χρειάζονται πραγματικές πολιτικές παρεμβάσεις.
Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που η χώρα αντιμετωπίζει δύσκολες συνθήκες. Την περίοδο 2012-2014, μέσα σε μια εξαιρετικά δύσκολη μνημονιακή συγκυρία, η οικονομία βρέθηκε σε περιβάλλον αρνητικού πληθωρισμού. Προφανώς οι συνθήκες ήταν διαφορετικές και η ύφεση είχε σημαντική επίδραση στη διαμόρφωση των τιμών. Όμως υπήρχαν και συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές που συνέβαλαν στην αποκλιμάκωση του κόστους ζωής.
Η μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση στο 13%, με προσωπική μάχη του Αντώνη Σαμαρά απέναντι στην τρόϊκα και τους γραφειοκράτες των Βρυξελλών, οι παρεμβάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, η προσπάθεια περιορισμού των επιβαρύνσεων στην αγορά και η διαμόρφωση συνθηκών που επέτρεψαν χαμηλότερες τιμές σε βασικούς τομείς αποτέλεσαν παραδείγματα μιας διαφορετικής λογικής: ότι η πολιτεία μπορεί να ασκεί ουσιαστική εποπτεία στην αγορά, χωρίς να περιορίζεται σε ρόλο παρατηρητή.
Ακόμη και σε μια περίοδο όπου το πετρέλαιο παρέμενε ακριβό διεθνώς, στα 120 δολάρια το βαρέλι, στην Ελλάδα είχαμε 25% χαμηλότερες τιμές στα καύσιμα από τις αντίστοιχες σημερινές, όπου το πετρέλαιο κινείται στα 80 δολάρια το βαρέλι, ακριβώς επειδή υπήρχε πολιτική στόχευση και συνεχής προσπάθεια αντιμετώπισης των στρεβλώσεων.
Σήμερα, αντίστοιχα, χρειάζονται παρεμβάσεις που να αλλάζουν τους κανόνες της αγοράς.
- Πρώτον, πραγματική ενίσχυση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού πρέπει να διαθέτει ισχυρότερα εργαλεία και να παρεμβαίνει έγκαιρα όπου υπάρχουν φαινόμενα υπερσυγκέντρωσης ή πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό.
- Δεύτερον, αλλαγή στη λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η απόσταση ανάμεσα στην τιμή παραγωγού και την τιμή στο ράφι δεν μπορεί να παραμένει ένα «μαύρο κουτί». Χρειάζονται πολιτικές που περιορίζουν το κόστος των ενδιάμεσων κρίκων, ενισχύουν τους παραγωγούς και δημιουργούν πιο διαφανείς σχέσεις αγοράς.
- Τρίτον, κατάργηση των πιστωτικών τιμολογίων ως μηχανισμού αδιαφάνειας. Οι εκ των υστέρων επιστροφές και εκπτώσεις μεταξύ προμηθευτών και λιανεμπόρων δημιουργούν ένα θολό σύστημα, όπου η πραγματική τιμή συναλλαγής δεν είναι πάντα καθαρή. Αυτό δυσκολεύει τους ελέγχους, αποκρύπτει την πραγματική εικόνα των περιθωρίων και αφήνει χώρο για στρεβλώσεις που τελικά επιβαρύνουν τον καταναλωτή.
- Τέταρτον, ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής. Μια χώρα που εξαρτάται υπερβολικά από εισαγωγές είναι πιο ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις. Η παραγωγική ανασυγκρότηση θα αυξήσει την προσφορά αγαθών και είναι ουσιαστική πολιτική κατά της ακρίβειας.
Η ψηφιακή διαφάνεια είναι χρήσιμη. Δεν είναι όμως υποκατάστατο της πολιτικής.
Γιατί στο τέλος της ημέρας η ακρίβεια δεν νικιέται με ένα ακόμη app. Δεν νικιέται με περισσότερες ειδοποιήσεις στο κινητό. Και σίγουρα δεν αντιμετωπίζεται δίνοντας στον πολίτη καλύτερο μεγεθυντικό φακό για να βλέπει ένα πρόβλημα που η πολιτεία αρνείται να αγγίξει στη ρίζα του.
Η ακρίβεια δεν θέλει άλλη μία εφαρμογή. Θέλει αποφάσεις. Θέλει κανόνες. Θέλει πολιτική βούληση.
Ο Θανάσης Σκορδάς είναι πρ. Υφυπουργός
