Ο Ντόναλντ Τραμπ μοιάζει να οδηγεί τον εαυτό του σε ένα μοιραίο νέο κεφάλαιο στην αντιπαράθεση της Αμερικής με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Τα επιχειρήματα υπέρ μιας στρατιωτικής παρέμβασης γίνονται ολοένα πιο επείγοντα και πιεστικά, ωστόσο ο αμερικανός πρόεδρος εξακολουθεί προς το παρόν να χαράσσει νέες «κόκκινες γραμμές» - αφού οι ηγέτες του Ιράν αψήφησαν την προηγούμενη προειδοποίησή του και άνοιξαν πυρ δολοφονώντας διαδηλωτές.
Η νέα προειδοποίση του Τραμπ χθες Τρίτη ήταν πως αν το Ιράν προχωρήσει - όπως σχεδιάζει - σε εκτελέσεις διαδηλωτών, θα αναλάβει «ισχυρή δράση».
Αυτό δεν προδικάζει μια αμερικανική στρατιωτική απάντηση, αν και, σύμφωνα με τον Λέον Πανέτα, «είναι καθήκον του προέδρου να αναλάβει κάποια δράση».
Ο πρώην υπουργός Άμυνας και πρώην διευθυντής της CIA δεν μίλησε για μια πλήρους κλίμακας στρατιωτική επίθεση, αλλά τόνισε πως «η αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών αυτή τη στιγμή απαιτεί οι ΗΠΑ να κάνουν κάτι για να δείξουν τη στήριξή τους στους διαδηλωτές».
Το ανθρωπιστικό επιχείρημα υπέρ της ανάληψης δράσης εξάλλου ενισχύεται.
Το μπλακάουτ στο διαδίκτυο εξακολουθεί να αποκρύπτει το πλήρες μέγεθος της φρίκης. Ωστόσο, τα πλάνα που έρχονται σταδιακά στο φως αποκαλύπτουν μια πραγματική σφαγή.
Περισσότεροι από 2.500 άνθρωποι είναι επιβεβαιωμένα νεκροί, αν και πηγές από το Ιράν ανεβάζουν τις απώλειες μεταξύ 12.000 και 20.000 ανθρώπων.
Μήπως η Ιστορία χρειάζεται ένα σπρώξιμο;
Υπάρχουν αρκετοί δελεαστικοί στρατηγικοί λόγοι για τους οποίους ο Τραμπ μπορεί να θελήσει να «σπρώξει» την Ιστορία.
- Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν δεν έχει επιδείξει πολλές φορές αντίστοιχη αδυναμία - τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Η οικονομική επιβράδυνση σημαίνει πως δυσκολεύεται ακόμη και στο να εγγυηθεί την επιβίωση του ιρανικού λαού, με την απελπισία να συσπειρώνει και να βγάζει στους δρόμους τους διαδηλωτές.
- Ο ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είναι 86 ετών - κάτι που σημαίνει πως το «δράμα» της διαδοχής βρίσκεται σε εξέλιξη, ανεξάρτητα από τις πρόσφατες αναταραχές, αυξάνοντας την πιθανότητα μιας πολιτικής επανεκκίνησης.
- Σημαντικός αριθμός κορυφαίων ηγετών του Ιράν, καθώς και ανώτατων στρατιωτικών και αξιωματούχων των υπηρεσιών πληροφοριών, εξοντώθηκαν κατά τον 12ήμερο πόλεμο του Ισραήλ με το Ιράν πέρυσι.
- Ο παράλληλος πόλεμος σε πολλαπλά μέτωπα, μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, υπονόμευσε σοβαρά την περιφερειακή επιρροή του Ιράν και την ικανότητά του να αντεπιτεθεί εναντίον του Ισραήλ ή αμερικανικών βάσεων στην περιοχή ως αντίποινα για ενδεχόμενη αμερικανική στρατιωτική δράση.
Μια Μέση Ανατολή απαλλαγμένη το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν θα καθιστούσε το Ισραήλ ασφαλέστερο και θα προωθούσε το όραμα του Τραμπ για την περιοχή.
Ένας πρόεδρος που υπερηφανεύεται για την τόλμη του, αλλά και για το ότι αγνοεί τα όρια που είχαν θέσει στον εαυτό τους οι προηγούμενοι πρόεδροι, είναι πιθανό να μην μπορέσει να αντισταθεί στον πειρασμό να επιχειρήσει αυτό το χτύπημα.
Το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα
Μετά τον «θρίαμβο» στη Βενεζουέλα, υπάρχει αναμφισβήτητα το μομέντουμ για μια ακόμη αμερικανική επιχείρηση.
Ο Τραμπ συναντήθηκε την Τρίτη με κορυφαίους αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησής του. Όταν ρωτήθηκε, ωστόσο, τι προτίθεται να κάνει για το Ιράν παρέμεινε αινιγματικός: «Δεν μπορώ να σας το πω αυτό. Ξέρω ακριβώς τι θα έκανα».
Κάποια στιγμή βέβαια οι προεδρικές απειλές πρέπει να υποστηριχθούν από τη χρήση βίας, αν πρόκειται να έχουν οποιοδήποτε νόημα ως αποτρεπτικό μήνυμα για ενδεχόμενη νέα επιθετικότητα.
Πολλοί πρώην αξιωματούχοι και ξένοι διπλωμάτες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αποτυχία του προέδρου Ομπάμα, να χρησιμοποιήσει ως «κόκκινη γραμμή» τη χρήση χημικών όπλων από τη Συρία το 2013, ενθάρρυνε τους αντιπάλους των ΗΠΑ να εντείνουν την επιθετικότητά τους στην Ουκρανία και τη Συρία.
Την ίδια ώρα, όμως, η Ιστορία είναι γεμάτη κακούς οιωνούς: Τα επιχειρήματα υπέρ στρατιωτικών επεμβάσεων - από το Βιετνάμ έως το Ιράκ και το Αφγανιστάν και από εκεί στη Λιβύη - συχνά έμοιαζαν απολύτως λογικά στην Ουάσιγκτον. Ο υπόλοιπος κόσμος είχε διαφορετική άποψη.
Οι συνέπειες της χρήσης αμερικανικής ισχύος, εξάλλου, σπάνια είναι τόσο «καθαρές» όσο περιμένουν οι πρόεδροι. Ο Τραμπ το γνωρίζει αυτό καλύτερα από τον καθένα - πιθανότατα δεν θα είχε γίνει ποτέ πρόεδρος, αν οι Αμερικανοί δεν ήταν εξαντλημένοι από τους ατελείωτους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Η εμπειρία οδηγεί σε δύο βασικά ερωτήματα που δεν φαίνεται να συζητούνται ιδιαίτερα στην Ουάσιγκτον:
Υπάρχει βάσιμος λόγος να πιστεύει κανείς ότι νέα αμερικανικά πλήγματα κατά του Ιράν θα βοηθούσαν τους διαδηλωτές και θα ενίσχυαν τις ελπίδες τους για ανατροπή του καθεστώτος; Ή θα μπορούσαν, αντίθετα, να εντείνουν την αντεπίθεση της αντεπανάστασης;
Προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν παλέψει με αυτό το δίλημμα: Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Πράσινου Κινήματος στο Ιράν το 2009, ο τότε πρόεδρος Ομπάμα κινήθηκε προσεκτικά - προκαλώντας την οργή Ρεπουμπλικανών επικριτών - επειδή ήθελε να αποφύγει το ενδεχόμενο να δώσει στις ιρανικές αρχές ένα πρόσχημα για βίαιη καταστολή.
«Εναπόκειται στους Ιρανούς να αποφασίσουν ποιοι θα είναι οι ηγέτες του Ιράν», δήλωνε τότε.
Οι πρόεδροι δεν μπορούν να γνωρίζουν με βεβαιότητα πώς θα εξελιχθούν οι αποφάσεις τους. Εκ των υστέρων, ο Ομπάμα έχει εκφράσει μεταμέλεια. Το 2022 δήλωσε πως «κάθε φορά που βλέπουμε μια λάμψη, μια αχτίδα ελπίδας, ανθρώπους που λαχταρούν την ελευθερία, πιστεύω ότι οφείλουμε να το επισημαίνουμε. Οφείλουμε να ρίχνουμε φως πάνω σε αυτό. Οφείλουμε να εκφράζουμε κάποια αλληλεγγύη».
Ο 44ος πρόεδρος δεν υπονοούσε ότι θα είχε εξαπολύσει στρατιωτικά πλήγματα — κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο με τις ΗΠΑ βαλτωμένες στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Όμως οι πρόεδροι διαθέτουν πολλές άλλες επιλογές.
