Έφυγε από τη ζωή σήμερα, Τρίτη 18 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 89 ετών, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής κοινωνιολογίας και της σύγχρονης πνευματικής ζωής της χώρας.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937 και άφησε πίσω του ένα ιδιαίτερα σημαντικό επιστημονικό και συγγραφικό έργο, μελετώντας επί δεκαετίες την ελληνική κοινωνία, το κράτος, την πολιτική, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές ανισότητες.
Οι σπουδές και η ακαδημαϊκή του πορεία
Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία στα Πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης, του Μονάχου, του Παρισιού και του Γέιλ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το 1974 αναγορεύθηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Παράλληλα με την ακαδημαϊκή του πορεία, άσκησε τη δικηγορία στην Αθήνα και εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS).
Από το 1968 έως το 1985 δίδαξε Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, ενώ στη συνέχεια επέστρεψε στην Ελλάδα και συνδέθηκε με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου διετέλεσε ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας.
Παράλληλα, δίδαξε και σε άλλα σημαντικά πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων το Columbia, το Princeton και το New York University. Διετέλεσε επίσης επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών.
Το συγγραφικό του έργο
Ο Τσουκαλάς υπήρξε πολυγραφότατος μελετητής της ελληνικής κοινωνίας και της ιστορικής της εξέλιξης. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του βρίσκονται η «Ελληνική Τραγωδία: Από την Απελευθέρωση ως τους Συνταγματάρχες», η «Εξάρτηση και Αναπαραγωγή» και η «Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος».
Μέσα από το έργο του επιχείρησε να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν οι κοινωνικές και πολιτικές δομές της Ελλάδας, αλλά και τον ρόλο της εκπαίδευσης, του κράτους και των κοινωνικών μηχανισμών στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.
Το βιβλίο του «Εξάρτηση και Αναπαραγωγή», ειδικότερα, αποτέλεσε σημαντική συμβολή στη μελέτη του κοινωνικού ρόλου των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα.
Η σχέση του με τον Νίκο Πουλαντζά
Ξεχωριστή θέση στη ζωή του κατείχε η φιλία του με τον σπουδαίο Έλληνα πολιτικό φιλόσοφο και κοινωνιολόγο Νίκο Πουλαντζά. Οι δύο άνδρες υπήρξαν στενοί φίλοι από τα νεανικά τους χρόνια.
Ο ίδιος ο Τσουκαλάς είχε μιλήσει με συγκίνηση για τη σχέση τους, χαρακτηρίζοντας τον Πουλαντζά «αδερφό» του και περιγράφοντας την αυτοκτονία του το 1979 ως ένα από τα μεγαλύτερα πλήγματα που υπέστη στη ζωή του.
Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών
Το 2025 ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, σε μια σημαντική αναγνώριση της μακράς επιστημονικής και πνευματικής του διαδρομής.
Κατά την υποδοχή του στην Ακαδημία Αθηνών τον Οκτώβριο του 2025, μίλησε μεταξύ άλλων για τις κοινωνικές αλλαγές, τη δικτατορία, τον Μάη του ’68, τον νεοφιλελευθερισμό και τις σύγχρονες αντιφάσεις της ανάπτυξης, υπογραμμίζοντας τη σύγκρουση ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε, τελικά, ένας διανοούμενος με έντονη παρουσία στον δημόσιο διάλογο και ένας από τους ανθρώπους που συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της κοινωνιολογικής σκέψης στην Ελλάδα. Η πορεία του συνδέθηκε με τη μελέτη της ελληνικής κοινωνίας, αλλά και με την προσπάθεια να ερμηνευθούν οι μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές του 20ού και του 21ου αιώνα.
Με τον θάνατό του κλείνει ένας σημαντικός κύκλος για την ελληνική κοινωνιολογία και την ακαδημαϊκή ζωή της χώρας. Η κηδεία του, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, θα πραγματοποιηθεί αύριο στη Ριτσώνα.
