Αόρατος αλλά παντού γύρω μας, ο αέρας που αναπνέουμε σε κλειστούς χώρους είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία και την ευημερία μας. Ο εσωτερικός αέρας δεν είναι απλώς εξωτερικός αέρας που έχει διέλθει από ένα φίλτρο, έχει το δικό του χημικό μίγμα από μικροσωματίδια, αέρια και μικροοργανισμούς που προέρχονται από εμάς, από τις δραστηριότητές μας και από τα αντικείμενα γύρω μας. Μαγείρεμα, καθάρισμα, ακόμα και η απλή παρουσία μας μπορούν να ανεβάσουν τα επίπεδα ρύπων, συχνά σε βαθμό ίσο ή και μεγαλύτερο από αυτόν του εξωτερικού περιβάλλοντος.
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες είχαν μελετήσει εκτενώς την επίδραση των ανθρώπων στα εσωτερικά περιβάλλοντα όμως τα κατοικίδια, και ειδικά οι σκύλοι, είχαν μείνει εκτός κάδρου. Ενδεικτικά, στην Ελβετία, πάνω από μισό εκατομμύριο σκύλοι όλων των μεγεθών αναπνέουν, τινάζονται, παίζουν και ξύνονται μέσα στα σπίτια.
Αυτό ακριβώς άλλαξε η ομάδα του εργαστηρίου Human-Oriented Built Environment Lab, HOBEL (Εργαστήριο Ανθρωποκεντρικού Δομημένου Περιβάλλοντος) της Ομοσπονδιακής Πολυτεχνικής Σχολής της Λοζάνης, με επικεφαλής τον καθηγητή Dusan Licina.
Βασικοί δείκτες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη μέτρηση της ρύπανσης εσωτερικών χώρων που επηρεάζει τους ανθρώπους είναι κύτταρα που απελευθερώνονται από το δέρμα, ίνες ρούχων και μικροοργανισμοί στον αέρα. Η αναπνοή μας παράγει CO₂ και το δέρμα μας εκπέμπει χαμηλά επίπεδα αμμωνίας και πτητικών οργανικών ενώσεων. Λαμβάνουν επίσης χώρα σύνθετες χημικές αντιδράσεις, όταν π.χ. τα μόρια του αέρα αγγίζουν το δέρμα και μετατρέπονται σε νέες ενώσεις.
Σε ένα αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον, οι ερευνητές μελέτησαν τους ίδιους παράγοντες και κατέγραψαν με ακρίβεια τα αέρια, τα σωματίδια και τους μικροοργανισμούς που εκπέμπουν οι σκύλοι. Στόχος τους ήταν να κατανοήσουν τι πραγματικά «προσθέτει» ένα κατοικίδιο στον αέρα που αναπνέουμε καθημερινά μέσα στα σπίτια μας.
Τα αποτελέσματα της μελέτης έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Σε ό,τι αφορά την εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), οι σκύλοι αποδεικνύονται σχεδόν ισοδύναμοι με τους ανθρώπους. Ένας μεγαλόσωμος σκύλος μπορεί να εκπέμπει αντίστοιχες ποσότητες CO₂ με έναν ενήλικα σε κατάσταση ηρεμίας. Το ίδιο ισχύει και για την αμμωνία, ένα αέριο υποπροϊόν που συνδέεται με τη βιολογική δραστηριότητα του οργανισμού και παράγεται κατά τη διάσπαση των πρωτεϊνών. Είτε μέσω της αναπνοής είτε μέσω του δέρματος, οι σκύλοι εκπέμπουν περίπου όση αμμωνία εκπέμπουμε κι εμείς.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά, η αναλογία αμμωνίας προς CO₂ είναι υψηλότερη στους σκύλους. Με απλά λόγια, για την ίδια ποσότητα αναπνοής, οι σκύλοι παράγουν περισσότερη αμμωνία. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό οφείλεται στη διατροφή τους, που είναι πιο πλούσια σε πρωτεΐνες, στον διαφορετικό μεταβολισμό τους, αλλά και στον πιο γρήγορο τρόπο που αναπνέουν, κυρίως για να ρυθμίζουν τη θερμοκρασία του σώματός τους. Παρόλα αυτά, σε βάθος ημέρας η συνολική «εκπομπή» τους παραμένει παρόμοια με του ανθρώπου.
Αν όμως υπάρχει ένα σημείο όπου οι σκύλοι κάνουν πραγματικά τη διαφορά, αυτό είναι τα σωματίδια που αιωρούνται στον αέρα. Τρίχες, σκόνη, γύρη, μικροοργανισμοί, όλα αυτά «ταξιδεύουν» μαζί τους από το εξωτερικό περιβάλλον μέσα στο σπίτι. Κάθε τίναγμα, κάθε ξύσιμο, ακόμα και ένα απλό χάδι απελευθερώνει μικροσκοπικά σωματίδια στον αέρα. Οι αισθητήρες της μελέτης κατέγραψαν μικρά «σύννεφα» ρύπανσης κάθε φορά που τα ζώα κινούνταν. Και μάλιστα, οι μεγαλόσωμοι σκύλοι απελευθέρωναν δύο έως τέσσερις φορές περισσότερους μικροοργανισμούς από έναν άνθρωπο στον ίδιο χώρο.
Πολλά από αυτά τα σωματίδια έχουν βιολογική προέλευση και μπορούν να ανιχνευθούν ακόμα και με υπεριώδες φως. Κι εδώ έρχεται μια ανατροπή: αυτή η «μικροβιακή ποικιλία» δεν είναι απαραίτητα κακή. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η έκθεση σε περισσότερους μικροοργανισμούς μπορεί να ενισχύσει το ανοσοποιητικό σύστημα, ειδικά στα παιδιά.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις δεν είναι ίδιες για όλους και παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητες.
Ένα ακόμα ενδιαφέρον εύρημα αφορά τις χημικές αντιδράσεις μέσα στο σπίτι. Το όζον, ένας κοινός ρύπος, αντιδρά όταν έρχεται σε επαφή με το ανθρώπινο δέρμα, δημιουργώντας νέες ενώσεις και πολύ λεπτά σωματίδια. Οι σκύλοι δεν παράγουν τις ίδιες ουσίες από μόνοι τους, όμως όταν τους χαϊδεύουμε, αφήνουμε πάνω στο τρίχωμά τους ίχνη από το δέρμα μας. Αυτά τα ίχνη αντιδρούν με το όζον, δημιουργώντας νέες χημικές ενώσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι σκύλοι της μελέτης παρήγαγαν κατά μέσο όρο 40% λιγότερα τέτοια παράγωγα σε σχέση με τους ανθρώπους, μια λεπτομέρεια που μέχρι σήμερα δεν είχε ληφθεί υπόψη στα μοντέλα ποιότητας αέρα.
Για να φτάσουν σε αυτά τα συμπεράσματα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν ειδικό θάλαμο προσομοίωσης, σχεδιασμένο να λειτουργεί σαν ένα «κανονικό» σαλόνι αλλά χωρίς εξωτερικές παρεμβολές. Εκεί, σκύλοι διαφορετικών μεγεθών, από μεγαλόσωμα ζώα μέχρι μικροσκοπικά τσιουάουα, πέρασαν χρόνο μαζί με τους ιδιοκτήτες τους, άλλοτε χαλαροί και άλλοτε παίζοντας. Έτσι, οι επιστήμονες μπόρεσαν να παρακολουθήσουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο πώς η κάθε κίνηση των ζώων επηρεάζει τον αέρα.
Το συμπέρασμα είναι ότι οι σκύλοι δεν είναι απλώς σύντροφοι είναι ενεργοί διαμορφωτές του μικροπεριβάλλοντος του σπιτιού μας. Μεταφέρουν, εκπέμπουν και αναδιανέμουν ουσίες και μικροοργανισμούς, διαμορφώνοντας έναν αέρα που είναι πολύ πιο ζωντανός και πολύ πιο σύνθετος απ’ όσο φανταζόμασταν.
