Παρακολουθώντας τις συναντήσεις του Τραμπ με τον Πούτιν, τον Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους ηγέτες, όλες και όλοι αποκομίσαμε την αίσθηση ότι η παγκόσμια κατάσταση βρίσκεται σε μια φάση μετάβασης. Η Προεδρία Τραμπ έχει πυροδοτήσει μείζονες αλλαγές στο παγκόσμιο σύστημα, αρκετές εκ των οποίων δεν αφορούν μόνο συγκυριακές επιλογές, αλλά έχουν δομικό χαρακτήρα.
Οι μεγάλες αλλαγές
Ας σταθούμε συνοπτικά σε πέντε μεγάλες αλλαγές οι οποίες βρίσκονται σε εξέλιξη:
1. Η πολιτική των ΗΠΑ στο Ουκρανικό έχει μεταβληθεί άρδην. Ο Τραμπ δεν επιδιώκει πλέον την ήττα της Ρωσίας, αλλά το πάγωμα της σύγκρουσης, με τον Πούτιν να διατηρεί το 20% της Ουκρανίας που έχει καταλάβει.
2. Η ουκρανική πολιτική του Τραμπ εντάσσεται στην προσπάθεια του να απομακρύνει τη Ρωσία από την Κίνα. Πρόκειται μια πολιτική υψηλού ρίσκου η οποία αν πετύχει, θα αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην παγκόσμια γεωπολιτική ισορροπία. Το άμεσο αποτέλεσμά της είναι ότι ο «συμβιβασμός» που προωθεί ο Τραμπ για την Ουκρανία είναι επωφελής για τον Πούτιν.
3. Ο Τραμπ μεταβάλλει τις σχέσεις των ΗΠΑ με τους Ευρωπαίους συμμάχους τους. Πέρα από το ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος εξανάγκασε τους Ευρωπαίους να καταβάλουν το κόστος της στρατιωτικής «προστασίας» που τους παρέχουν οι ΗΠΑ, κάνει ό,τι μπορεί για να διαλύσει τη συνοχή της ΕΕ. Στο δε Ουκρανικό αφήνει στους Ευρωπαίους έναν περιορισμένο δεύτερο ρόλο.
4. Στην εποχή Τραμπ η διεθνής νομιμότητα καταλύεται χωρίς να κρατιούνται τα προσχήματα. Από τη γενοκτονία στη Γάζα έως τη διαπραγμάτευση για την Ουκρανία, δεν γίνεται καν η προσπάθεια να φανεί ότι οι ακολουθούμενες πολιτικές είναι συμβατές με το διεθνές δίκαιο. Παρακολουθούμε την πλήρη απαξίωση του ΟΗΕ.
5. Με την επιβολή των δασμών, τις διμερείς εμπορικές συμφωνίες και την απαξίωση των πολυμερών οργανισμών, ο Τραμπ έδωσε τέλος στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έτσι όπως την έχουμε γνωρίσει.
Η Ελλάδα στην εποχή Τραμπ
Για μια χώρα του μεγέθους, της παράδοσης και της γεωγραφικής θέσης της Ελλάδας, η κατάσταση θα ήταν έτσι κι αλλιώς δύσκολη στην εποχή Τραμπ. Ας σκεφτούμε μόνο ότι ο σεβασμός στη διεθνή νομιμότητα που αποτέλεσε για χρόνια το βασικό επιχείρημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, τώρα απλώς περνάει στα αζήτητα. Οι δυσκολίες είναι μεγάλες λοιπόν, αλλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη δίνει την αίσθηση ότι παρακολουθεί ζαλισμένη τις εξελίξεις που τρέχουν ερήμην της.
Πρώτον, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιο στρατηγικό σχέδιο στην εξωτερική πολιτική. Πέρα από το ότι η Ελλάδα εμφανίζεται να ακολουθεί μια ατζέντα που διαμορφώνεται από άλλους γεωπολιτικούς παίκτες, δεν είναι καθόλου καθαρό τι έχει στο νου του το Μαξίμου. Ακούμε μόνο αποσπασματικές τοποθετήσεις που δεν διαμορφώνουν ένα συνολικό αφήγημα εξωτερικής πολιτικής.
Δεύτερον, η κατευθυντήρια γραμμή της εξωτερικής πολιτικής Μητσοτάκη, δηλαδή η ταύτισή της με την πολιτική Μπάιντεν, κατέληξε σε φιάσκο. Με την ανάληψη της Προεδρίας από τον Τραμπ η ταύτιση με τους Δημοκρατικούς γύρισε μπούμερανγκ. Δεν είναι μόνο το ότι άλλαξε η γραμμή των ΗΠΑ για την Ουκρανία, αλλά και το ότι για το επιτελείο Τραμπ η ταύτιση με τον Μπάιντεν αποτελεί αιτία πολέμου. Είναι χαρακτηριστικό ότι παραμένει πολύ προβληματική η επικοινωνία Αθήνας και Ουάσιγκτον.
Τρίτον, μπορεί γενικά να καταλύεται το διεθνές δίκαιο, αλλά η κυβέρνηση δεν αντιστέκεται (όσο αναλογεί στην Ελλάδα) σε αυτήν την τάση. Πώς μπορείς να μιλήσεις για τη διεθνή νομιμότητα στην Κύπρο ή το Αιγαίο όταν είσαι σύμμαχος με το Ισραήλ, τη χώρα που έχει κουρελιάσει το διεθνές δίκαιο;
Τέταρτον, η κυβέρνηση μοιάζει να μην λαμβάνει στοιχειώδεις πρόνοιες. Μπορεί ο Τραμπ να είναι απρόβλεπτος, αλλά είναι δυνατόν η Αθήνα να μαθαίνει από τα ΜΜΕ την απόφαση του αιγυπτιακού δικαστηρίου για την Αγία Αικατερίνη ή η ελληνική διπλωματία να μην έχει κανένα ισχυρό έρεισμα στη Λιβύη;
Είναι δύσκολη η πλοήγηση σε ταραγμένα νερά και γίνεται ακόμα πιο δύσκολη όταν δεν έχεις πυξίδα.
