«Στις 11 Φεβρουαρίου το πρωί, το μαύρο SUV που μετέφερε τον Νετανιάχου έφτασε στον Λευκό Οίκο. Ο Ισραηλινός ηγέτης, ο οποίος ασκούσε πιέσεις επί μήνες στις ΗΠΑ να συμφωνήσουν για μια μεγάλη επίθεση στο Ιράν, εισήλθε εσπευσμένα, μακριά από τα βλέμματα των δημοσιογράφων. Παρόντες ήταν όλη η ηγετική ομάδα του Τραμπ, εκτός του Βανς που ήταν στο Αζερμπαϊτζάν.
Ο Νετανιάχου είπε ότι το Ιράν ήταν ώριμο για αλλαγή καθεστώτος και ότι μια κοινή αποστολή ΗΠΑ-Ισραήλ θα μπορούσε επιτέλους να φέρει το τέλος στην Ισλαμική Δημοκρατία. Σύμφωνα με το ισραηλινό σχέδιο νίκης: το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν θα καταστρεφόταν σε λίγες εβδομάδες. Το αποδυναμωμένο καθεστώς δεν θα μπορούσε να ελέγξει τα Στενά του Ορμούζ και ήταν ελάχιστη η πιθανότητα το Ιράν να εξαπολύσει πλήγματα εναντίον των αμερικανικών συμφερόντων σε γειτονικές χώρες. Επιπλέον, η Μοσάντ θα μπορούσε να υποκινήσει ταραχές και εξεγέρσει, ώστε η ιρανική αντιπολίτευση (αμερικανικής επιλογής) να ανατρέψει το καθεστώς, ενώ Ιρανοί Κούρδοι μαχητές (μέσω Μοσάντ) θα μπορούσαν να ανοίξουν ένα χερσαίο μέτωπο στα βορειοδυτικά, επιταχύνοντας την κατάρρευσή του.
Μου ακούγεται καλό, είπε ο Τραμπ. Για τον Νετανιάχου, αυτό σηματοδότησε ένα πιθανό πράσινο φως για μια κοινή επιχείρηση ΗΠΑ-Ισραήλ».
Τα παραπάνω αναφέρονται σε άρθρο των New York Times (1) και δεν έχουν διαψευσθεί. Και μετά ξεκίνησε ο πόλεμος σε συνθήκες ήδη παγκόσμιας αστάθειας, λόγω καπιταλιστικής και γεωπολιτικής μετάβασης.
Πίσω, όμως, από το αρχικό σχέδιο υπήρχαν «δεύτερες σκέψεις».
Το Ισραήλ ως μόνη περιφερειακή υπερδύναμη
Το ισραηλινό σχέδιο δεν είχε στόχο την αλλαγή ηγεσίας και την αποκατάσταση μιας ασταθούς δημοκρατίας στο Ιράν, ούτε βέβαια το πυρηνικό του πρόγραμμα. Αφορά το εμμονικό σχέδιο του Νετανιάχου να καταστρέψει το Ιράν, ώστε αυτό να γίνει κράτος-παρίας ακόμα και να διασπαστεί σε πολλά κομμάτια. Το Ιράν και οι σύμμαχοι του (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούθι) θεωρούνται βασική απειλή για το Ισραήλ και τα ευρύτερα συμφέροντα του στην περιοχή. Παρά την απώλεια της Συρίας, το Ιράν διαδραματίζει βασικό ρόλο στη Μ. Ανατολή. H ενεργειακή δυνατότητα του Ιράν και οι σχέσεις με Κίνα-Ρωσία-BRICS το καθιστούν ανταγωνιστική δύναμη στην Δ. Ασία.
Το δόγμα Νετανιάχου είναι αυτό του διαρκούς πολέμου, εν μέρει για να σωθεί ο ίδιος από διώξεις και εν μέρει για να διατηρήσει τη χώρα και ολόκληρη την περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ταυτόχρονα εξυφαίνεται το μακροχρόνιο σχέδιο του Μεγάλου Ισραήλ ως μόνη περιφερειακή υπερδύναμη, περιλαμβάνοντας την Παλαιστίνη, τμήματα του Λιβάνου, της Συρίας, του Ιράκ και της Αιγύπτου.
Αλλά μόνο του το Ισραήλ δεν θα ξεκινούσε έναν αβέβαιο πόλεμο με το Ιράν. Μαζί με τις ΗΠΑ, όμως, θα μπορούσε να τα καταφέρει.
Ο τραμπικός δρόμος για την κυριαρχία
Ο Τραμπ θέλει να πείσει το διεθνές Κεφάλαιο ότι οι ΗΠΑ (μια οικονομία Χρέους) μπορούν να μονοπωλούν την διαχείριση των παγκόσμιων αποταμιεύσεων και οι αμερικανικές εταιρίες να ελέγχουν τους παγκόσμιους πόρους (πχ Βενεζουέλα, Ιράν, Γροιλανδία, Νιγηρία). Γι’ αυτό συνδυάζει τη στρατηγική των δασμών με αυτή της στρατιωτικής επιθετικότητας, με στόχο την απόκτηση του ελέγχου περιοχών του πλανήτη που είναι ιδιαίτερα πλούσιες σε πρώτες ύλες και ενέργεια. Ταυτόχρονα ο ίδιος και η στενή του παρέα, μέσω «εσωτερικής πληροφόρησης», κερδίζουν μερικά δις στο χρηματιστήριο με προκλητικές παρεμβάσεις.
Ο Τραμπ θέλει το Ισραήλ ως ηγεμονεύουσα δύναμη στην Μ. Ανατολή, σε ρόλο τοποτηρητή των ΗΠΑ, ώστε οι ΗΠΑ να ελέγχουν όλες τις χώρες του Κόλπου και τις κεφαλαιακές και ενεργειακές τους ροές. Ταυτόχρονα θέλει να δημιουργήσει πρόβλημα στην ενεργειακή και εμπορική στρατηγική της Κίνας.
O IMEC, ο «Δρόμος του Βαμβακιού», εμφανίστηκε ως η αμερικανική εναλλακτική λύση στον κινεζικό «Δρόμο του Μεταξιού». Ένας άξονας που στοχεύει στη μεταφορά εμπορευμάτων από το Μουμπάι (Ινδία) στο Ντουμπάι (ΗΑΕ) και στη συνέχεια με τρένο, μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας, σε λιμάνι του Ισραήλ (Χάιφα). Στόχος, η αντιμετώπιση της αυξανόμενης επιρροής της Κίνας, η ασφάλεια του Ισραήλ και ο έλεγχος της Δ. Ασίας.
Το Ιράν βλέπει τον IMEC ως εργαλείο απομόνωσης του. Χωρίς συμφωνία με την Τεχεράνη οποιαδήποτε υποδομή του IMEC θα βρισκόταν σε μόνιμο κίνδυνο. Η συμμαχία Ιράν-Χούθι είχε ήδη δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στις μεταφορές, στα στενά του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στην Ερυθρά θάλασσα.
Προβλήματα για τον IMEC υπάρχουν από Τουρκία και Πακιστάν που είναι χώρες αποκλεισμένες από τη Διαδρομή και την Αίγυπτο που θα χάσει έσοδα από τη Διώρυγα του Σουέζ. Συμπτωματικά (;) είναι οι τρείς χώρες που ανέλαβαν τη διαμεσολάβηση για την ειρήνη μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν, ενώ τον θεμελιώδη ρόλο έχει η Κίνα.
Η εύθραυστη εκεχειρία
Οι Ιρανοί αυτή τη φορά, όμως, ήταν προετοιμασμένοι για την «μάχη όλων των μαχών», ακόμα και να υποστούν σημαντικές καταστροφές. Η αρχιτεκτονική της άμυνας τους είναι προσαρμοσμένη σε ασύμμετρο και μακροχρόνιο πόλεμο. Ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ, αποδεσμεύουν τις συναλλαγές από το πετροδολάριο (με κρυπτονομίσματα και Γουάν), έχουν εξελιγμένα συστήματα ώστε να διαπερνούν με τους πυραύλους τους τον ισραηλινό Iron Dome και να προκαλούν ζημιές σε αμερικανικές βάσεις στην περιοχή του Κόλπου, στις ενεργειακές υποδομές των πετρελαιομοναρχιών, αλλά και στους αμερικανικούς κολοσσούς (Amazon, Oracle).
Ο Τραμπ συμφώνησε στην εκεχειρία για να αποφύγει δύο καταστροφικά σενάρια για αυτόν: υποχώρηση χωρίς να πετύχει τίποτα και μια στρατιωτική κλιμάκωση χωρίς στρατηγική διεξόδου.
Η κατάπαυση του πυρός για 14 μέρες, μπορεί να μην σημαίνει ειρήνη, αλλά αφορούσε όλα τα μέρη και το Λίβανο. Ο Νετανιάχου, αποκλεισμένος από τις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ, ανακοίνωσε ότι ο πόλεμος στον Λίβανο συνεχίζεται παρά τη συμμετοχή της Χεζμπολάχ στη συμφωνία εκεχειρίας που επιτεύχθηκε στο Πακιστάν. Και προχώρησε στη σφαγή της Βηρυτού. Έδωσε εντολή για διαπραγματεύσεις με τη Βηρυτό, αλλά συνεχίζει τους βομβαρδισμούς, αλά Γάζα.
Ο Πρωθυπουργός του Πακιστάν σε ανάρτηση του, που ενέκρινε και ο Λευκός Οίκος, ανέφερε ρητά ότι ο Λίβανος ήταν μέρος της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός. Όμως, μετά τον βομβαρδισμό του Λιβάνου από το Ισραήλ, η κυβέρνηση Τραμπ υπαναχώρησε, ισχυριζόμενη ότι ο Λίβανος δεν είχε συμπεριληφθεί στη συμφωνία. Ο Νετανιάχου θέλει να αποδυναμώσει την Χεζμπολάχ και να προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο στο Λίβανο, αλλά βασικός στόχος του είναι ο τορπιλισμός της συμφωνίας εκεχειρίας (προκαλώντας το Ιράν) και η συνέχιση του πολέμου μαζί με τις ΗΠΑ ως την τελική πτώση του Ιράν.
Η ύπαρξη ειρήνης προϋποθέτει μια win-win συμφωνία όπου Τραμπ και Ιρανοί δεν θα εμφανιστούν χαμένοι.
Στη νέα κρίση
Το σχέδιο των Ιρανών, να διεθνοποιήσουν τον πόλεμο μέσα από το σπάσιμο της αλυσίδας παραγωγής (ενέργεια, λιπάσματα, πρώτες ύλες υψηλής τεχνολογίας) έφερε μια ενεργειακή κρίση σε παγκόσμια κλίμακα, η οποία θα έχει επιπτώσεις στο διατροφικό και οικονομικό τομέα. Κρίση που χτυπάει πρώτα τη ΝΑ Ασία και Αφρική και μετά την Ευρώπη, αλλά θα φτάσει ως τις ΗΠΑ, όπου οι ενδιάμεσες εκλογές είναι σε 7 μήνες.
Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι οι υψηλότερες τιμές των λιπασμάτων και οι διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού θα μπορούσαν να ωθήσουν άλλα 45 εκατομμύρια ανθρώπους στην πείνα, με αποτέλεσμα ο συνολικός αριθμός να ξεπεράσει τα 360 εκατομμύρια. Ταυτόχρονα, η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει ένα πιθανό «διπλό πλήγμα»: αστάθεια της αγοράς επιδεινώνει την αυξανόμενη κρίση στην αγορά της ιδιωτικής πίστωσης (private credit crisis) .
Η Ευρώπη της ισχνής ανάπτυξης βρίσκεται ανάμεσα σε δύο πολέμους (Ουκρανία, Ιράν) και μιας απειλής του Τραμπ για την Γροιλανδία. Δεν θεωρείται πλέον κρίσιμη δύναμη στο παγκόσμιο σύστημα, είναι η μεγάλη χαμένη των δύο πολέμων και παγιδευμένη μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας, λόγω της παγκόσμιας αναδιάταξης.
Η άρνηση των Ευρωπαίων να εμπλακούν στον πόλεμο του Τραμπ στα στενά του Ορμούζ μαζί με το ζήτημα της Γροιλανδίας φέρνουν την μεγαλύτερη κρίση του ΝΑΤΟ. ΟΙ χώρες της ΕΕ φαίνονται διαιρεμένες μεταξύ των αμερικανο-νατοικών της Α. Ευρώπης και των ευρωπαϊκο-νατοικών της Δ. Ευρώπης.
Μετά τον Κάρνευ, ήταν ο Μακρόν που πρότεινε επίσημα ένα τρίτο μπλοκ χωρών και καλεί τις μεσαίες παγκόσμιες δυνάμεις να «ενώσουν τις δυνάμεις τους και να αντισταθούν» σε ΗΠΑ και Κίνα. Ενώ οι Πολωνοί, που ηγούνται της Α. Ευρώπης, θέλουν την προστασία των ΗΠΑ, επικαλούμενοι την ρωσική απειλή.
Όσο για την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ, συμπυκνώνεται στον πρόσφατο παρακάτω διάλογο:
Δημοσιογράφος: Είναι ο κόσμος σήμερα ασφαλέστερος από ό,τι ήταν πριν ξεκινήσει ο πόλεμος;
Ρούτε (ΓΓ ΝΑΤΟ): Απολύτως... χάρη στην ηγεσία του Προέδρου Τραμπ
(1) https://www.nytimes.com/2026/04/07/us/politics/trump-iran-war.html?unlocked_article_code=1.ZFA.k9sG.nFeYxY3sHoiv&smid=nytcore-ios-share
(Ο Λευτέρης Στουκογεώργος είναι οικονομολόγος)
