Ο υπουργός Μεταφορών της Τουρκίας, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, δηλώνει:
«Θα συνάψουμε συμφωνία θαλάσσιας δικαιοδοσίας με τη συριακή διοίκηση. Εργαζόμαστε για ένα σχέδιο δράσης έκτακτης ανάγκης που περιλαμβάνει αεροπορικές, σιδηροδρομικές, οδικές και υπηρεσίες επικοινωνίας στη Συρία. Θα ενεργοποιήσουμε τα αεροδρόμια».
Ο δημοσιογράφος του TGRT Haber, Φατίχ Ατίκ αναφέρεται στην Ελλάδα, λέγοντας πως οι κινήσεις της Τουρκίας προκαλούν ανησυχία στην Αθήνα, ενώ προαναγγέλλει και συμφωνία της Τουρκίας με την Αίγυπτο για ΑΟΖ. «Η συμφωνία για την περιοχή θαλάσσιας δικαιοδοσίας μεταξύ της Τουρκίας και της Συρίας θα επηρεάσει όλες τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Μετά τη Λιβύη, η αλυσίδα των συμφωνιών με τη Συρία αναμένεται να συνεχιστεί και με την Αίγυπτο. Όταν μπουν αυτές οι υπογραφές, η Τουρκία θα έρθει στο προσκήνιο στην Ανατολική Μεσόγειο», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Μόλις την Κυριακή, ο πρώην υπουργός Άμυνας και αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων Χ. Ακάρ: «Η Κύπρος είναι το εθνικό μας ζήτημα. Δεν έχουμε κάνει πίσω και δεν θα κάνουμε πίσω. Το Καστελόριζο είναι ακριβώς απέναντι μας. Κατά κάποιο τρόπο παρακάμφθηκε ιστορικά, και κατέληξε να ανήκει στους Έλληνες. Θεού θέλοντος, θα έρθει μια μέρα που οι Τούρκοι στρατιώτες θα κολυμπήσουν στο Καστελλόριζο».
Η Ελλάδα μαζί με την Κύπρο και την Αυστρία έχουν ζητήσει με επιστολή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, τον ορισμό ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ στη Συρία. Δηλαδή, από τη μια επεκτατικές τουρκικές προκλήσεις, από την άλλη εμείς ζητάμε βοήθεια από τους ξένους που ήδη έχουν υποστηρίξει τις επεκτάσεις.
Το σίγουρο είναι ότι η Τουρκία έχει εκτελέσει τη δύσκολη δουλειά της Δύσης με την εκδίωξη του καθεστώτος Άσαντ και την τοποθέτηση των δικών της «μετανοημένων» μαχητών της Αλ-Κάιντα, με τους οποίους είχε δοσοληψίες με πετρέλαιο και όπλα από την εποχή του πρώτου εμφύλιου στη Συρία.
Η Τουρκία έπαιξε σε όλο το διάστημα του πολέμου στην Ουκρανία τον ενδιάμεσο με τη Ρωσία και την Δύση. Έκανε ανοίγματα στη ρωσική πολιτική ώστε να επωφεληθεί από τον ρωσικό τουρισμό και τα πετρέλαια ενώ πίεζε την Δύση για τα εξοπλιστικά που δεν της έδινε, πουλούσε drones στην Ουκρανία και έπαιρνε φτηνά το ουκρανικό στάρι για την δική της αγορά.
Την ίδια στιγμή συντόνιζε με την Αμερική και το Ισραήλ την απομάκρυνση του Άσαντ και την απομόνωση του Ιράν.
Τώρα προσπαθεί να αποκτήσει ηγετικό ρόλο στον Αραβικό κόσμο αλλά και να επεκταθεί γεωπολιτικά με τα «κόλπα» των θαλάσσιων μνημονίων αφού πειραματίστηκε και δεν βρήκε αντίσταση στο μνημόνιο με την Λιβύη.
Εκτίμησε μετά την προσπάθεια ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ (2014) και την εισβολή της Ρωσίας (2022) ότι τα παλιά δόγματα της μη αλλαγής συνόρων αμφισβητούνται και μπορεί να κινηθεί επεκτατικά στο έδαφος ή στη θάλασσα, όπως η ίδια ξεκίνησε με την εισβολή το 1974 στην Κύπρο.
Η ιμπεριαλιστική διέξοδος για επανεκκίνηση της δυτικής οικονομίας επιστρέφει στις παλιές μεθόδους των κανονιοφόρων. Γίνονται αποκλεισμοί χωρών και απειλούνται χώροι θαλασσίου εμπορίου με στρατηγική σημασία. Από το 1902 ο John Hobson στο πρωτοποριακό για την εποχή εκείνη βιβλίο του συσχέτιζε τον ιμπεριαλισμό με τον προστατευτισμό: «Ο ιμπεριαλισμός αποκηρύσσει το ελεύθερο εμπόριο και εδράζεται σε μια οικονομική βάση προστατευτισμού».
Βρισκόμαστε σε περίοδο μείωσης του ποσοστού κέρδους για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες και αύξησης του κέρδους για τις αμερικανικές και κινεζικές. Οι δασμοί και τα προστατευτικά μέτρα για το εμπόριο προκαλούν αναταράξεις και τοπικούς (για την ώρα) πολέμους.
Ο ιμπεριαλισμός είναι «κολλητική» ασθένεια. Αφού οι μεγάλες δυνάμεις κάνουν ότι θέλουν, ακολουθούν και οι περιφερειακές. Σκέφτονται «αφού αυτοί κερδίζουν ανενόχλητοι, γιατί όχι κι εμείς;».
Οι δηλώσεις Τράμπ δεν είναι χωρίς σημασία. Η έμμεση οικονομική απειλή για τον γειτονικό Καναδά και οι άμεσες για άλλες χώρες όπως το Μεξικό και ο Παναμάς καθώς η αναφορά στην πλούσια σε πρώτες ύλες αλλά και με σημαντική θέση στον Αρκτικό κύκλο Γροιλανδία, δείχνουν ότι η έλλειψη σημαντικών κερδών μπορεί να αντιμετωπισθεί με τις παλιές μεθόδους και χωρίς κανένα σεβασμό στο καθεστώς των απαραβίαστων συνόρων που καθιερώθηκε μετά τον Β’ Π.Π. Δείχνει επίσης ότι μπροστά στα κέρδη δεν υπάρχουν φίλοι, ούτε καν οι πιο στενοί, όπως ο Καναδάς και η Δανία στην οποία ανήκει η Γροιλανδία.
Παράλληλα, ο Τράμπ βλέπει ότι πρέπει να καλυτερεύσουν οι όροι διακίνησης των αμερικανικών προϊόντων και να ελεγχθούν τα μελλοντικά σημεία διέλευσης (choke points). Επιδιώκει με πιέσεις στον Παναμά μείωση του φόρου διέλευσης των αμερικανικών πλοίων (κόστος 300.000 δολ/κάθε πλοίο), στην Γροιλανδία/Δανία για περιορισμό της διέλευσης ρωσικών πλοίων στη Βαλτική και στον Αρκτικό κύκλο. Ήδη η απερχόμενη κυβέρνηση Μπάιντεν κάνει λόγο για «σκιώδη στόλο» που εξυπηρετεί τα εμπορικά ρωσικά συμφέροντα από την Βαλτική στη Μεσόγειο και το ΝΑΤΟ ανακοινώνει ενίσχυση της παρουσίας του στη Βαλτική.
Μέχρι να γίνει εμφανής η τεράστια παραγωγική ικανότητα της Κίνας οι ιμπεριαλιστικές μορφές επέκτασης είχαν κύρια οικονομική μορφή. Τώρα βλέπουμε και εδαφική επέκταση.
Βρισκόμαστε σε περίοδο κορεσμού των κεφαλαίων και αδυναμίας του δυτικού κεφαλαίου να αποκτήσει νέες αγορές. Τα κεφάλαια περισσεύουν αλλά τα κέρδη μειώνονται. Βρίσκουν διέξοδο στους εξοπλισμούς. Οι σοσιαλιστικές δυνάμεις στο εσωτερικό των δυτικών κρατών που παραδοσιακά πίεζαν για δικαιότερη διανομή των κερδών στους εργαζόμενους και περισσότερο κοινωνικό κράτος, δεν υπάρχουν πλέον.
Η Δύση θεωρεί ότι η κινεζική και ασιατική υπερπαραγωγή μπορεί να αναχαιτιστεί είτε με οικονομικό προστατευτισμό είτε με διακοπή των παροχών ενέργειας στην Κίνα είτε με εμπόδια στις «λεωφόρους» του κινεζικού εμπορίου.
Στη Μεσόγειο η Τουρκία αποδείχτηκε για τους Αμερικανούς καλός και τελικά υπάκουος παίχτης, παρά τα καμώματά του. Μαζί με τις πλούσιες χώρες του Κόλπου παίζει ρόλο επιτηρητή των δυτικών συμφερόντων και συγχρόνως παίζει το δικό της παιγνίδι.
Μάλιστα όσο η Τουρκία βρίσκει φοβικούς παίχτες όπως η ελληνική κυβέρνηση στην περίπτωση της Κάσου, δεν αφήνει να απλωθεί ούτε καλώδιο μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος. Κάπως αντίστοιχη περίπτωση είναι αποκοπή του καλωδίου ρεύματος που συνέδεε την Φινλανδία με την Εσθονία. Εκεί κατηγορούν την Ρωσία και σωστά ενώ εδώ η Τουρκία απαγορεύει την διασύνδεση μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου, Ελλάδος και Ευρώπης και δεν τολμάει κανείς να της αντιταχθεί.
Οι συμφωνίες για θαλάσσιες ζώνες της Τουρκίας με την Συρία και πιθανόν με άλλες Μεσογειακές χώρες κατά το πρότυπο της απαράδεκτης συμφωνίας Τουρκίας-Λιβύης, αποτελούν ιμπεριαλιστική επέκταση στις «λεωφόρους» μεταφοράς εμπορευμάτων και στις ΑΟΖ των κρατών της Μεσογείου.
Ήρθε η ώρα που στο όνομα του γεωπολιτικού και οικονομικού κέρδους δεν θα γίνεται σεβαστό το διεθνές δίκαιο ούτε τα σύνορα και τα κυριαρχικά δικαιώματα των χωρών. Προμήνυμα βέβαια διεθνούς αναρχίας στις εξωτερικές σχέσεις αλλά και αταξίας στις εσωτερικές.
Τα οφέλη της Τουρκίας από την πτώση Άσαντ είναι άμεσης απόδοσης. Ήδη επανήλθε στην επιφάνεια η κατασκευή αγωγού από τα μεγάλα κοιτάσματα του Κατάρ μέσω Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας, Συρίας στην Τουρκία και στην Ευρώπη, ο οποίος είχε παγώσει επί εποχής Άσαντ μετά από ρωσική πίεση και αποτέλεσε αιτία υποστήριξης της συριακής αντιπολίτευσης από το Κατάρ.
Σε ότι αφορά την συμπεριφορά της γειτονικής χώρας στην Κύπρο και στην Ελλάδα θα ήταν υπερβολική αισιοδοξία αν όχι αφέλεια αν περίμενε κανείς υποχωρήσεις. Το τουρκοσυριακό μνημόνιο θα εξαφανίσει την κυπριακή ΑΟΖ στο ανατολικό και βόρειο τμήμα της και θα επηρεάσει το νότιο μέρος.
Σε ένα περιβάλλον όπου οι ισχυρότεροι καταλαμβάνουν και προσαρτούν εδάφη είτε της Ουκρανίας ή απειλούν τον Παναμά, το Μεξικό, την Γροιλανδία ενώ ισοπεδώνουν την Γάζα, θα ήταν αναμενόμενο η Τουρκία να σκέφτεται «ζωτικούς χώρους», «γαλάζιες πατρίδες» ή την αναβίωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας με τις γειτονικές χώρες υποτελείς. Ο νεαρός πληθυσμός της και η ανερχόμενη οικονομία της, με την διψασμένη για επιπλέον κέρδη αστική της τάξη, διψούν για επέκταση σε νέες χώρες και αγορές.
Η σημερινή ελληνική κυβέρνηση πιστεύει ότι η «δεδομένη» στάση θα προστατεύσει τη χώρα και πιθανόν θα υπάρξει κοινό όφελος της ελληνικής οικονομικής ολιγαρχίας με την συνεργασία με την αντίστοιχη τουρκική. Όμως ακόμη και αν αυτό γίνει δεκτό η ελληνική βιομηχανία έχει προ πολλού καταστραφεί ενώ η αγροτική παραγωγή στραγγαλίστηκε από τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις.
Μένει μόνο ο ενεργειακός τομέας, ο οποίος αναζητά επιπλέον κέρδη ακόμη και με θυσία της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο ή στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτή την κρίσιμη φάση παγκόσμιας αναδιανομής και αμφισβήτησης των συνόρων που καθιερώθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η πλέον αφελής στάση θα ήταν η αναμονή βοήθειας από τους ξένους για διατήρηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας.
Χρειάζεται άμεσα ισχυροποίηση της άμυνας αλλά και της τοπικής οικονομίας στις επίμαχες περιοχές και όχι «μεγαλοπρεπή» εξοπλιστικά που θα έρθουν μετά από πέντε χρόνια. Χρειάζεται σύγκρουση για αποδέσμευση της αγροτικής παραγωγής από ευρωπαϊκές δεσμεύσεις. Αξιοποίηση του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού και κεντρικός σχεδιασμός για κατεύθυνση των πόρων και δυνατοτήτων της χώρας.
Δεν είναι η ώρα της παράδοσης στη βούληση των ισχυρών. Δεν είναι η ώρα του πασιφισμού.
Είναι η ώρα της ισχυροποίησης της χώρας και των συνθηκών διαβίωσης του λαού, χωρίς τα κυβερνητικά ψέματα περί ανάπτυξης και ασφάλειας.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.)
