Σημαντικές αλλαγές με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα για τα ζευγάρια που ζουν σε ελεύθερη ένωση, εκτός γάμου και χωρίς σύμφωνο συμβίωσης, εισάγει το νομοσχέδιο για το κληρονομικό δίκαιο, το οποίο αναμένεται να ψηφισθεί εντός του πρώτου τριμήνου του 2026.
Η μεταρρύθμιση διευρύνει την προστασία και σε πρόσωπα που, αν και δεν συνδέονται με τυπικούς συγγενικούς δεσμούς, αποτελούν ουσιαστικό μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη, ενισχύοντας τον σεβασμό στη βούλησή του και ανταποκρινόμενη στις σημερινές κοινωνικές ανάγκες.
Ο νομοθέτης έλαβε υπόψη το γεγονός ότι πολλά ζευγάρια σήμερα, είτε από επιλογή είτε για λόγους ανεξάρτητους από τη βούλησή τους, δεν έχουν τελέσει γάμο ούτε έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, με αποτέλεσμα σε περίπτωση αιφνίδιου θανάτου ο επιζών σύντροφος να μένει χωρίς καμία κληρονομική προστασία.
Με το νέο πλαίσιο, αυτή η πραγματικότητα αλλάζει. Υπό την προϋπόθεση της τριετούς συμβίωσης, ο επιζών σύντροφος αποκτά συγκεκριμένα δικαιώματα. Για πρώτη φορά προβλέπεται ότι μπορεί να διατηρήσει την κοινή κατοικία για τουλάχιστον έναν χρόνο, εξασφαλίζοντας στέγη μετά την απώλεια. Παράλληλα, αποκτά «δικαίωμα στο εξαίρετο», ώστε η περιουσία να μην περιέρχεται στο Δημόσιο αλλά να παραμένει στον κύκλο της κοινής ζωής που είχε διαμορφωθεί.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, ο επιζών σύντροφος εντάσσεται στην πέμπτη τάξη της κληρονομικής διαδοχής και αποκτά δικαίωμα κληρονομίας, εφόσον δεν υπάρχουν συγγενείς που καλούνται εκ του νόμου, όπως παιδιά, σύζυγος ή γονείς. Παράλληλα, ενισχύεται η προστασία του ακόμη και όταν υπάρχουν παιδιά του εκλιπόντος, καθώς διατηρεί την οικοσκευή, έχει τη δυνατότητα να παραμείνει στην κοινή κατοικία για ένα έτος και, εφόσον έχει προσφέρει ουσιώδη και χωρίς αντάλλαγμα βοήθεια, δικαιούται χρηματική αποζημίωση.
Καθοριστικής σημασίας για την ενεργοποίηση των δικαιωμάτων αυτών είναι δύο χρονικά όρια: η διάρκεια της συμβίωσης και η προθεσμία προσφυγής στη Δικαιοσύνη. Ο επιζών σύντροφος καλείται μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο να καταθέσει αίτηση στο δικαστήριο, το οποίο θα εξετάσει αν πληρούται η αναγκαία προϋπόθεση της τριετούς συμβίωσης, προκειμένου να αναγνωριστούν τα κληρονομικά δικαιώματα που προβλέπει το νέο κληρονομικό δίκαιο.
Παραδείγματα
• Γυναίκα και άνδρας ζουν μαζί επί περισσότερα από τρία χρόνια σε κοινή κατοικία, χωρίς να έχουν τελέσει γάμο ή να έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης. Ο άνδρας αποβιώνει αιφνιδίως χωρίς διαθήκη και δεν έχει παιδιά, σύζυγο ή εν ζωή γονείς. Στην περίπτωση αυτή, η επιζώσα σύντροφος, εφόσον αποδείξει την τριετή συμβίωση και προσφύγει στο δικαστήριο εντός τεσσάρων μηνών από τον θάνατο, εντάσσεται στην πέμπτη τάξη της κληρονομικής διαδοχής και αποκτά δικαίωμα κληρονομίας, αντί η περιουσία να περιέλθει στο Δημόσιο.
• Ζευγάρι συμβιώνει επί πέντε χρόνια χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης και κατοικεί σε διαμέρισμα που ανήκει στον έναν σύντροφο. Μετά τον θάνατό του, αποδεικνύεται ότι υπάρχουν τέκνα από προηγούμενο γάμο. Σε αυτή την περίπτωση, ο επιζών σύντροφος δεν κληρονομεί την περιουσία, ωστόσο διατηρεί την οικοσκευή, έχει δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για ένα έτος και, εφόσον αποδείξει ότι παρείχε ουσιώδη και χωρίς αντάλλαγμα βοήθεια στον εκλιπόντα, μπορεί να αξιώσει χρηματική αποζημίωση, σύμφωνα με το νέο κληρονομικό δίκαιο.
