Σε μια εξέλιξη που απειλεί να αναδιαμορφώσει τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, το Ιράν φαίνεται να έχει δημιουργήσει ένα άτυπο σύστημα «διοδίων» στα Στενά του Ορμούζ, ελέγχοντας ποια πλοία μπορούν να περάσουν από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό και υπό ποιες προϋποθέσεις. Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η ναυτιλιακή κίνηση στην περιοχή έχει μειωθεί κατά περίπου 90%, προκαλώντας ένα από τα μεγαλύτερα σοκ στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας των τελευταίων δεκαετιών.
Σύμφωνα με ναυτιλιακές εταιρείες πληροφοριών, σχεδόν όλα τα πλοία που πέρασαν τις τελευταίες τρεις εβδομάδες δεν ακολούθησαν την κανονική διαδρομή των Στενών, αλλά εκτράπηκαν σε έναν στενό διάδρομο βόρεια του νησιού Λαράκ, κοντά στις ιρανικές ακτές και την πόλη-λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς. Εκεί, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) και οι ιρανικές λιμενικές αρχές ελέγχουν τα πλοία, εξετάζουν τα στοιχεία τους και δίνουν άδεια διέλευσης μόνο σε όσα εγκρίνονται.
Η διαδικασία θυμίζει οργανωμένο σύστημα ελέγχου και χρέωσης: οι εταιρείες πλοίων πρέπει πρώτα να επικοινωνήσουν με διαμεσολαβητές που συνδέονται με το IRGC, να καταθέσουν στοιχεία για το πλοίο, το πλήρωμα και τον προορισμό και, εφόσον εγκριθούν, λαμβάνουν έναν κωδικό διέλευσης και οδηγίες πορείας. Όταν το πλοίο εισέρχεται στα ιρανικά χωρικά ύδατα, ιρανικά σκάφη το συνοδεύουν μέχρι να περάσει τον διάδρομο γύρω από το Λαράκ. Όσα πλοία δεν εγκρίνονται, αναγκάζονται να επιστρέψουν.
Παράλληλα, το ιρανικό κοινοβούλιο ψήφισε νομοσχέδιο για την επίσημη επιβολή τελών διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, επιχειρώντας να θεσμοθετήσει οικονομικό έλεγχο σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου. Ήδη, σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές, τουλάχιστον δύο πλοία πλήρωσαν τέλος διέλευσης, με την πληρωμή να γίνεται σε κινεζικά γουάν μέσω κινεζικής ναυτιλιακής εταιρείας που λειτούργησε ως μεσάζων.
Τα περισσότερα πλοία που έχουν περάσει μέχρι τώρα συνδέονται με το Ιράν, την Κίνα και την Ελλάδα, ενώ έχουν πραγματοποιήσει διελεύσεις και πλοία που σχετίζονται με την Ινδία και το Πακιστάν. Ορισμένες χώρες, όπως η Ινδία, φέρεται να εξασφάλισαν ασφαλή διέλευση μέσω απευθείας διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη, σε ορισμένες περιπτώσεις χωρίς να καταβληθούν τέλη.
Ωστόσο, νομικοί και ειδικοί στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας υποστηρίζουν ότι το Ιράν δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει γενικά τέλη διέλευσης σε ένα διεθνές στενό όπως το Ορμούζ. Σε αντίθεση με τεχνητές διώρυγες όπως του Σουέζ ή του Παναμά, τα φυσικά διεθνή στενά θεωρούνται ανοικτές θαλάσσιες οδοί και η επιβολή μονομερών τελών θεωρείται πιθανό να προκαλέσει έντονες διπλωματικές και νομικές αντιδράσεις.
Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ εξελίσσεται σε ένα νέο γεωπολιτικό και οικονομικό πεδίο σύγκρουσης, με το Ιράν να επιχειρεί να μετατρέψει τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού σε εργαλείο πίεσης αλλά και σε πηγή εσόδων, επηρεάζοντας άμεσα την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και το διεθνές εμπόριο.
