Στο Διεθνές Δικαστήριο ξεκίνησε τη Δευτέρα ένας νέος γύρος ακροάσεων αναφορικά - αυτή την φορά - με την ισραηλινή κατοχή επί παλαιστινιακών εδαφών.
Μόλις ένα μήνα πριν, το Δικαστήριο με μια μάλλον μεσοβέζικη απόφαση είχε μεν αναγνωρίσει ενδείξεις για την τέλεση εγκλημάτων γενοκτονίας εις βάρος των Παλαιστινίων, αλλά δεν είχε δώσει εντολή στο Ισραήλ να τερματίσει τον πόλεμο.
Στη νέα και πρωτοφανή - λόγω όγκου κατηγόρων - υπόθεση που καλείται να εξετάσει το Διεθνές Δικαστήριο, τουλάχιστον 52 χώρες παρουσιάζουν τα επιχειρήματά τους αναφορικά με τις αμφιλεγόμενες ισραηλινές πολιτικές στη Δυτική Όχθη, τη Λωρίδα της Γάζας και την κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό χωρών που συσπειρώνονται ποτέ για οποιαδήποτε υπόθεση του Διεθνούς Δικαστηρίου από την ίδρυσή του το 1945, ενώ αυτή είναι η δεύτερη φορά που το όργανο καλείται να γνωμοδοτήσει για την κατοχή του Ισραήλ επί παλαιστινιακών εδαφών. Πίσω τον Ιούλιο του 2004, το Δικαστήριο έκρινε ότι το τείχος του Ισραήλ στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και πρέπει να κατεδαφιστεί [όπως γνωρίζουμε βέβαια το τείχος της ντροπής εξακολουθεί να βρίσκεται στη θέση του].
Σε ανακοίνωσή του την περασμένη εβδομάδα, το Διεθνές Δικαστήριο ανέφερε ότι οι προφορικές αγορεύσεις στην υπόθεση θα διαρκέσουν περίπου μία εβδομάδα, κατά τη διάρκεια της οποίας όλες οι χώρες, καθώς και τρεις διεθνείς οργανισμοί, αναμένεται να δηλώσουν γιατί υποστηρίζουν ή αντιτίθενται στα μέτρα του Ισραήλ.
Σημειώνεται πως το Τελ Αβίβ αρνήθηκε να στείλει αντιπροσώπους στη διαδικασία, επιλέγοντας αντ' αυτού να υποβάλει γραπτώς την επιχειρηματολογία του, ενώ η απόφαση του δικαστηρίου είναι πιθανό να εκδοθεί σε αρκετούς μήνες.
Τη Δευτέρα, εκπρόσωποι των Παλαιστινίων ζήτησαν από τους δικαστές να κηρύξουν παράνομη την κατοχή του εδάφους τους από το Ισραήλ, υποστηρίζοντας πως η γνωμοδότηση του οργάνου θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίτευξη λύσης δύο κρατών.
Την Τρίτη εκπρόσωποι από περισσότερα από δέκα κράτη άσκησαν οξεία κριτική στη συμπεριφορά του Ισραήλ στα κατεχόμενα εδάφη, προτρέποντας το δικαστήριο να κηρύξει την κατοχή παράνομη.
Οι βασικές θέσεις που έχουν εκφραστεί περιστρέφονται γύρω από το δικαίωμα του παλαιστινιακού λαού στην αυτοδιάθεση, ενώ τονίζουν τη μόνιμη φύση της ισραηλινής κατοχής, η οποία ισοδυναμεί με de facto προσάρτηση παλαιστινιακών εδαφών. Εκπρόσωποι κρατών που στηρίζον την υπόθεση επισημαίνουν την υποχρέωση του Ισραήλ να σταματήσει τις επανειλημμένες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, να προβεί σε πλήρεις αποζημιώσεις και να προσφέρει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα συνεχίσει τα εγκλήματά του.
Δεκαετίες κατοχής και αποκλεισμού: Τελικά υπάρχουν νομικές συνέπειες;
Από το 1967 οι ισραηλινές Αρχές κατέχουν παράνομα τη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ - μέρος της Παλαιστίνης σύμφωνα με την ιστορική διαίρεσή της από τα Ηνωμένα Έθνη το 1948 - εφαρμόζοντας ένα σύστημα που περιορίζει θεμελιώδη δικαιώματα των Παλαιστινίων, παρεμποδίζοντας την ελεύθερη μετακίνησή τους και στερώντας τους τα εδάφη των προγόνων τους. Μεταξύ 1967 και 2005, το Ισραήλ κατέλαβε ακόμη τη Γάζα, ενώ από το 2007 έχει επιβάλει χερσαίο, θαλάσσιο και εναέριο αποκλεισμό του θύλακα.
Σημειώνεται πως κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Έξι Ημερών το 1967, το Ισραήλ κατέλαβε την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη, οι οποίες βρίσκονταν προηγουμένως υπό τον έλεγχο της Ιορδανίας και είχαν κυρίως αραβικό πληθυσμό. Οι περισσότερες χώρες και η ΓΣ του ΟΗΕ εξακολουθούν να θεωρούν την κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους, χαρακτηρίζοντας την κατοχή του Ισραήλ «παράνομη» σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η υπόθεση φτάνει στο Διεθνές Δικαστήριο έπειτα από αίτημα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στις 30 Δεκεμβρίου 2022, όταν η πλειοψηφία των μελών ψήφισε να ζητηθεί η γνώμη του δικαστηρίου σχετικά με τις νομικές συνέπειες της συνεχιζόμενης ισραηλινής κατοχής της Παλαιστίνης. Οι αραβικές χώρες, η Ρωσία και η Κίνα ψήφισαν υπέρ της κίνησης, ενώ το Ισραήλ, οι ΗΠΑ, η Γερμανία και άλλες 24 χώρες ψήφισαν κατά.
Σε ένα μακροσκελές έγγραφο προς το Διεθνές Δικαστήριο, το οποίο υπογράφει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, η ΓΣ του ΟΗΕ ζήτησε από τους δικαστές να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικά με το πώς επηρεάζονται τα δικαιώματα των Παλαιστινίων από την κατοχή και τις συνεχιζόμενες προσπάθειες εκτοπισμού τους, καθώς και ποιες είναι οι ευθύνες του ΟΗΕ και των κρατών μελών του απέναντι σε αυτές τις παραβιάσεις.
Ποιες είναι οι νομικές συνέπειες ... από τη συνεχιζόμενη παραβίαση από το Ισραήλ του δικαιώματος του παλαιστινιακού λαού στην αυτοδιάθεση, από την παρατεταμένη κατοχή, τον εποικισμό και την προσάρτηση ... με στόχο την αλλαγή της δημογραφικής σύνθεσης, του χαρακτήρα και του καθεστώτος της Ιεράς Πόλης της Ιερουσαλήμ, καθώς και από την υιοθέτηση σχετικής νομοθεσίας και μέτρων που εισάγουν διακρίσεις; - ρωτά χαρακτηριστικά στην επιστολή της η ΓΣ του ΟΗΕ.
Οι ΗΠΑ επιμένουν: Πλήρης αυτοδιάθεση των Παλαιστίνων αλλά όχι υπαναχώρηση του Ισραήλ
Κατά μιας καταδικαστικής απόφασης για την ισραηλινή κατοχή μίλησε την Τετάρτη ο Ρίτσαρντ Βίζεκ εκπροσωπώντας το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Στην τοποθέτησή του, ισχυρίστηκε πως το σενάριο της αποχώρησης του Ισραήλ από τη Δυτική Όχθη και τη Γάζα απαιτεί την εξέταση των πολύ πραγματικών αναγκών ασφαλείας του Τελ Αβίβ.
«Αυτές οι ανάγκες ασφαλείας ήρθαν ξανά στην επιφάνεια στις 7 Οκτωβρίου και εξακολουθούν να υφίστανται», είπε ο Βίζεκ στους δικαστές. «Δυστυχώς, αυτές οι ανάγκες αγνοήθηκαν από πολλούς από τους συμμετέχοντες στη διαδικασία.
Η έλλειψη ουσιαστικής προόδου για τον τερματισμό της σύγκρουσης μέσω διαπραγματεύσεων δεν μπορεί και δεν πρέπει να συνεχιστεί. Η σύγκρουση αυτή δεν μπορεί να επιλυθεί με βία ή μονομερείς ενέργειες. Οι διαπραγματεύσεις είναι ο δρόμος για μια διαρκή ειρήνη - πρόσθεσε.
«Οι επιθέσεις της Χαμάς, η ομηρία και άλλες φρικαλεότητες, οι συνεχιζόμενες εχθροπραξίες και τα δεινά των Παλαιστινίων στη Γάζα και η βία στη Δυτική Όχθη ενισχύουν την αποφασιστικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να επιτύχουν επειγόντως μια οριστική ειρήνη που θα περιλαμβάνει την πλήρη αυτοδιάθεση των Παλαιστινίων [...] Η τρέχουσα κρίση καταδεικνύει τη ζωτική ανάγκη να επιτευχθεί αυτή η τελική ειρήνη με ένα Παλαιστινιακό κράτος που θα ζει με ασφάλεια και σιγουριά δίπλα σε ένα ασφαλές Ισραήλ, πλήρως ενσωματωμένο στην περιοχή».
Όλα αυτά για να καταλήξει πως «το Δικαστήριο δεν πρέπει να κρίνει ότι το Ισραήλ είναι νομικά υποχρεωμένο να αποχωρήσει αμέσως και άνευ όρων από τα κατεχόμενα εδάφη».
Σε τι διαφέρει η νέα υπόθεση στο ΔΔ και τι μπορούμε να περιμένουμε
Η υπόθεση αυτή διαφέρει από τις κατηγορίες περί γενοκτονίας των Παλαιστινιών - υπόθεση που έφερε στο ΔΔ η Νότια Αφρική στις 29 Δεκεμβρίου.
Υπενθυμίζεται πως σε εκέινη την περίπτωση, εκκρεμεί η τελική γνωμοδότηση του Δικαστηρίου για το αν οι ενέργειες του Ισραήλ ισοδυναμούν με γενοκτονία. Τα πρώτα συμπερασμάτα από την αρχική τοποθέτηση του οργάνου είναι πως τα εγκλήματα του Ισραήλ στη Γάζα εγείρουν την ανησυχία της διεθνούς κοινότητας για γενοκτονία των Παλαιστινίων, ωστόσο το Τελ Αβίβ διατηρεί το «πράσινο φως» για την επίθεσή του στη Γάζα - εφόσον «αποδεικνύει» πως απαγορεύει την υποκίνηση σε πράξεις μίσους και λαμβάνει μέτρα για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στους αμάχους.
Η νέα υπόθεση δεν συνδέεται άμεσα με τον πόλεμο που διεξάγει εδώ και πέντε μήνες το Ισραήλ στη Γάζα, αν και αγγίζει πολλές από τις ανησυχίες για παραβίαση του διεθνούς δικαίου στα παλαιστινιακά εδάφη.
Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τι ακριβώς θα μπορούσε να γνωμοδοτήσει το δικαστήριο σε αυτή την περίπτωση, ή πώς θα μπορούσε να διατυπώσει τη γνώμη του. Έχει άλλωστε αποφανθεί και στο παρελθόν κατά του Ισραήλ, ωστόσο οι αποφάσεις του δεν είναι δεσμευτικές για το Συμβούλιο Ασφαλείας ή το Τελ Αβίβ, πράγμα που σημαίνει ότι κανέις δεν υποχρεούται επί της ουσίας να συμμορφωθεί.
Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, ωστόσο, και εν μέσω πολέμου, πολλοί είναι εκείνοι που ευελπιστούν πως μια καταδικαστική απόφαση θα μπορούσε να πιέσει αν μη τι άλλο τις ΗΠΑ να αλλάξουν στάση στο Συμβούλιο Ασφαλείας ή να απομονώσει περαιτέρω το Ισραήλ.
