Με φόντο μια συμφωνία για τη χρηματοδότηση των αμυντικών και δημοσιονομικών αναγκών της Ουκρανίας, μέσω της διάθεσης των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων, συνέρχονται οι Ευρωπαίοι ηγέτες την Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες για την τελευταία κρίσιμη Σύνοδο Κορυφής του έτους.
Στην τελευταία σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που πραγματοποιήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2025, οι ηγέτες δεσμεύτηκαν να αντιμετωπίσουν τις πιεστικές οικονομικές ανάγκες της Ουκρανίας για το 2026 και το 2027, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών και αμυντικών προσπαθειών. Τώρα καλούνται να αποφασίσουν πώς θα εφαρμόσουν αυτή τη δέσμευση ενώ θα συζητήσουν επίσης για ισχυρές και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία
και διπλωματικές προσπάθειες για την επίτευξη δίκαιης και διαρκούς ειρήνης στη χώρα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ηγέτες θα αξιολογήσουν τον καλύτερο τρόπο ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης της Ουκρανίας, αύξησης της πίεσης στη Ρωσία και συνέχισης της υπεράσπισης των συμφερόντων της Ευρώπης.
Από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας, η ΕΕ έχει σταθεί σταθερά αλληλέγγυα με την Ουκρανία και τον λαό της. Μέχρι σήμερα, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν παράσχει 187,3 δισ. ευρώ για την υποστήριξη της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων 66 δισ. ευρώ σε στρατιωτική υποστήριξη.
Η σύνοδος κορυφής της Πέμπτης είναι κρίσιμη για την Ευρώπη και για την Ουκρανία, και το πιο πιεστικό, άλυτο ζήτημα είναι το εάν θα δοθεί στην Ουκρανία πρόσβαση σε παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για τη χρηματοδότηση των πολεμικών της προσπαθειών. Το Βέλγιο, όπου βρίσκεται η πλειονότητα αυτών των περιουσιακών στοιχείων, αντιτίθεται στη χρήση τους, φοβούμενο ότι θα είναι υποχρεωμένο να αποπληρώσει το πλήρες ποσό εάν η Ρωσία επιχειρήσει να ανακτήσει τα χρήματα. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ προκρίνει αντ’ αυτού ένα κοινό ευρωπαϊκό δάνειο, το οποίο έχει χαρακτηρίσει «την απλούστερη και φθηνότερη λύση».
Οι αντιρρήσεις της Μελόνι
Την ίδια ώρα άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, έχουν επίσης εκφράσει αμφιβολίες σχετικά με τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Η Ιταλία πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ξεκαθάρισε την Τετάρτη ότι η Ιταλία δεν έχει λάβει απόφαση σχετικά με το εάν θα υποστηρίξει τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Η Ιταλία «αποφάσισε να μην αρνηθεί την υποστήριξή της στον κανονισμό που θεσπίζει την κίνηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, αν και θέλω να υπογραμμίσω σαφώς ότι δεν έχουμε ακόμη εγκρίνει καμία απόφαση για το πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε», είπε χαρακτηριστικά. «Το κάναμε αυτό παρά το γεγονός ότι δεν συμφωνούμε με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε, για να αποφύγουμε οποιαδήποτε αμφιβολία σχετικά με τη συνεπή γραμμή υποστήριξης της Ιταλίας προς την Ουκρανία» πρόσθεσε.
Ξεκαθάρισε ότι «αποφάσεις τέτοιου νομικού, οικονομικού και θεσμικού μεγέθους - συμπεριλαμβανομένης οποιασδήποτε πιθανής χρήσης παγωμένων περιουσιακών στοιχείων - πρέπει να λαμβάνονται από τους ηγέτες. Πιστεύουμε ότι εάν ακολουθηθεί αυτή η πορεία (χρησιμοποιώντας τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία), θα ήταν κοντόφθαλμο να επικεντρωθούμε σε μια ενιαία οντότητα που κατέχει παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία - δηλαδή την Euroclear η οποία εδρεύει στο Βέλγιο - όταν και άλλα κράτη - εταίροι έχουν παγωμένα περιουσιακά στοιχεία στα χρηματοπιστωτικά τους συστήματα».
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός δήλωσε επίσης ότι σκοπεύει να «ζητήσει διευκρινίσεις σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με την πρόταση χρήσης της ρευστότητας που δημιουργείται από το «κινητοποίηση περιουσιακών στοιχείων - ιδίως κίνδυνοι για τη φήμη, κίνδυνοι αντιποίνων ή κίνδυνοι επιβολής νέων βαρών στους εθνικούς προϋπολογισμούς».
Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο με επιστολή του προς τον Αντόνιο Κόστα ξεκαθάρισε ότι δεν θα στηρίξει καμία ευρωπαϊκή λύση που θα καλύπτει στρατιωτικές δαπάνες της Ουκρανίας για τα επόμενα χρόνια, υποστηρίζοντας ότι η αύξηση της στρατιωτικής χρηματοδότησης παρατείνει τον πόλεμο και υπονομεύει τις αμερικανικές προσπάθειες για ειρήνη.
Παρασκηνιακά, το ζήτημα είναι βαθύτερο. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, ο Ντόναλντ Τραμπ ασκεί πιέσεις σε «φιλικές» ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ώστε να μπλοκάρουν τη χρήση των περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών κεφαλαίων. Ιταλία, Βουλγαρία, Μάλτα και Τσεχία φέρονται να έχουν ευθυγραμμιστεί με αυτή τη γραμμή.
Επιφυλακτική και η φον ντερ Λάιεν
Ωστόσο η Μελόνι δεν είναι η μόνη εξέφρασε αμφιβολίες. Ανάλογη στάση είχε και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Μιλώντας δύο ώρες νωρίτερα ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι είχε «προτείνει δύο διαφορετικές επιλογές για αυτό το επερχόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Μία βασισμένη σε περιουσιακά στοιχεία και στον δανεισμό της ΕΕ. Και θα πρέπει να αποφασίσουμε ποιο δρόμο θέλουμε να ακολουθήσουμε, ποια διαδρομή θέλουμε να ακολουθήσουμε». Αλλά ένα πράγμα είναι πολύ σαφές. Πρέπει να λάβουμε την απόφαση να χρηματοδοτήσουμε την Ουκρανία για τα επόμενα δύο χρόνια σε αυτό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο».
Τονίζοντας την ανάγκη για ισχυρότερες ευρωπαϊκές αμυντικές δυνατότητες, πρόσθεσε πως «Η Ευρώπη πρέπει να είναι υπεύθυνη για τη δική της ασφάλεια. Αυτό δεν είναι πλέον επιλογή. Είναι απαραίτητο. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι. Δεν υπάρχει πιο σημαντική πράξη ευρωπαϊκής άμυνας από την υποστήριξη της άμυνας της Ουκρανίας. Οι επόμενες ημέρες θα είναι ένα κρίσιμο βήμα για την εξασφάλιση αυτού», τόνισε.
Υπόθεση: Ρωσικά κεφάλαια
Τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία είναι χρηματοοικονομικά κεφάλαια ή περιουσιακά στοιχεία στα οποία ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να έχει πρόσβαση ή να τα χρησιμοποιήσει για οποιαδήποτε συναλλαγή ή μεταφορά, λόγω περιορισμών που επιβάλλονται από μια κυβέρνηση ή μία ένωση όπως η ΕΕ. Στην περίπτωση της Ρωσίας, τόσο τα κυρίαρχα περιουσιακά της στοιχεία - με τη μορφή μετρητών, ομολόγων και τίτλων που κατέχονται στο εξωτερικό - όσο και ιδιωτικά περιουσιακά στοιχεία όπως γιοτ και ακίνητα που ανήκουν σε Ρώσους δισεκατομμυριούχους που έχουν υποστεί κυρώσεις, πάγωσαν.
Τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία πάγωσαν ως αποτέλεσμα των δυτικών κυρώσεων μετά την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022. Η κίνηση είχε ως στόχο να περιορίσει οικονομικά τη Ρωσία και να διασφαλίσει ότι δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αυτά τα χρήματα για τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Ορισμένοι ειδικοί λένε ότι η παρουσία του μεγαλύτερου μέρους των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων σε κράτη μέλη της ΕΕ προσφέρει στο μπλοκ βασικό μοχλό πίεσης για την προώθηση των ειρηνευτικών συνομιλιών υπέρ της Ουκρανίας.
H θέση της Ευρώπης
Από συνολικά περίπου 300 δισεκατομμύρια ευρώ σε παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, περίπου 210 τηρούνται υπό τις δικαιοδοσίες των κρατών μελών της ΕΕ. Τα υπόλοιπα είναι διάσπαρτα στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία και τον Καναδά. Αλλά το μεγαλύτερο μέρος - 180 δισεκατομμύρια ευρώ - βρίσκεται στο ίδρυμα Euroclear στο Βέλγιο. Η Euroclear είναι μια σημαντική εταιρεία υποδομών χρηματοπιστωτικών αγορών - που ονομάζεται αποθετήριο τίτλων.
Ανησυχεί ότι η κατάσχεση ρωσικών χρημάτων θα βλάψει τη φήμη της μεταξύ των διεθνών επενδυτών και θα μπορούσε ακόμη και να προκαλέσει δικαστικές διαμάχες από τη Μόσχα. Η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας έχει ήδη αποφασίσει να μηνύσει την Euroclear για να ανακτήσει τόσο τα παγωμένα χρήματα όσο και τους χαμένους τόκους.
Ωστόσο, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας και της Γαλλίας, θέλουν η Ρωσία να πληρώσει για τις ζημιές που προκάλεσε με την επιθετική της πολιτική στην Ουκρανία. Τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία θα μπορούσαν επομένως να χρησιμοποιηθούν τόσο για την ενίσχυση της άμυνας της Ουκρανίας όσο και για την ανοικοδόμηση της χώρας. Από νομικής άποψης, όμως, η χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων είναι ένα δύσκολο ζήτημα και έχει υπάρξει εκτενής συζήτηση σχετικά με το εάν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, ιδίως το αρχικό ποσό, μπορούν νόμιμα να χρησιμοποιηθούν για να βοηθήσουν την Ουκρανία.
Η θέση των ΗΠΑ
Υπό την προηγούμενη αμερικανική κυβέρνηση, του Μπάιντεν, οι ΗΠΑ οι οποίες κατέχουν λιγότερα από 5 δισεκατομμύρια ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία συμφώνησαν στη χρήση των απροσδόκητων κερδών για να βοηθήσουν την Ουκρανία. Η σημερινή κυβέρνηση Τραμπ θέλει να χρησιμοποιήσει ένα μέρος των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για κοινά έργα με τη Μόσχα. Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αποφασίσουν μόνο τι θα κάνουν με τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στη δική τους δικαιοδοσία και όχι με εκείνα σε χώρες της ΕΕ.
Σύμφωνα με τη διαρροή της αρχικής πρότασης ειρήνευσης 28 σημείων του Τραμπ, 86 δισεκατομμύρια ευρώ σε παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα επενδυθούν σε «προσπάθειες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ για ανοικοδόμηση και επενδύσεις στην Ουκρανία» και οι ΗΠΑ θα λάβουν το 50% των κερδών. Ο Τραμπ σκοπεύει να αποσύρει αυτά τα χρήματα από τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που έχουν παγώσει στην Ευρώπη και να τα χρησιμοποιήσει προς όφελος τόσο της αμερικανικής κυβέρνησης όσο και των αμερικανικών εταιρειών.
Τα υπόλοιπα από τα παγωμένα κεφάλαια, που εξακολουθούν να ξεπερνούν τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ, θα επενδυθούν σε ένα κοινό επενδυτικό όχημα ΗΠΑ-Ρωσίας, «για να δημιουργηθεί ένα ισχυρό κίνητρο για να μην επιστρέψει η σύγκρουση», σύμφωνα με την πρόταση. Ωστόσο, αυτό θα ωφελούσε μόνο την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα, αλλά όχι την Ουκρανία.
Σημειώνεται πως αρχικά, το πάγωμα των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ανανεωνόταν κάθε έξι μήνες. Και κάθε φορά που επρόκειτο για ανανέωση, υπήρχε ο φόβος ότι ο φιλικός προς τη Ρωσία πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν θα μπορούσε να ασκήσει βέτο στην ανανέωση. Η απόφαση της ΕΕ να «ακινητοποιήσει επ' αόριστον» τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία επιτυγχάνει δύο στόχους: Αποτρέπει την ανάγκη ανανέωσης και, ως εκ τούτου, το πιθανό βέτο της Ουγγαρίας, αλλά και προστατεύει τα κεφάλαια από τις ΗΠΑ.
«Στην ουσία, θέτει τα περιουσιακά στοιχεία εκτός εμβέλειας των ΗΠΑ, περιπλέκοντας τα σχέδια του Τραμπ να μεταφέρει τα περιουσιακά στοιχεία σε αμερικανικές εταιρείες ή σε ένα αμερικανο-ρωσικό επενδυτικό ταμείο», εξηγούν οι ειδικοί. «Η κίνηση αυτή ανοίγει επίσης το δρόμο για την έκδοση δανείου από την ΕΕ στην Ουκρανία».
Με πληροφορίες του Politico/DW/Guardian
