Επιστήμονες και ιδρύματα που εδρεύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούν από σήμερα να υποβάλουν ξανά αίτηση για χρηματοδοότηση από το ταμείο των 95 δισ. ευρώ.
Η επανασύνδεση του Ηνωμένου Βασιλείου με το Horizon είχε συζητηθεί κατ' αρχήν ως μέρος της Συμφωνίας Εμπορίου και Συνεργασίας για το Brexit (TCA), αλλά το ζήτημα στη συνέχεια «κόλλησε» στη διαμάχη σχετικά με το Πρωτόκολλο της Βόρειας Ιρλανδίας, με αποτέλεσμα το Ηνωμένο Βασίλειο να αποκλειστεί από το σύστημα τα τελευταία τρία χρόνια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνήθηκε την ένταξη της χώρας στα προγράμματα Horizon και γεωσκόπησης Copernicus έως ότου αυτή τηρήσει πλήρως τις δεσμεύσεις της από τις διαπραγματεύσεις.
Το πλαίσιο του Windsor που συμφωνήθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο μεταξύ των Βρυξελλών και του Λονδίνου για να διορθωθούν οι διαφορές τους σχετικά με τη Βόρεια Ιρλανδία, είχε επίσης ως αποτέλεσμα να «ξεκλειδώσει» η διαδικασία. Τους τελευταίους έξι μήνες και τα δύο μέρη διαπραγματεύονταν τις οικονομικές ρυθμίσεις της επανένταξης, οι οποίες δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί. Το σίγουρο είναι ότι θα απαιτηθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο να καταβάλει χρηματικές συνεισφορές σύμφωνα με το μέγεθος της οικονομίας του σε σχέση με το μπλοκ της ΕΕ-27.
Υπάρχουν διατάξεις απόδοσης εάν οι επιστήμονες του Ηνωμένου Βασιλείου κερδίσουν «πάρα πολλές» ή «πολύ λίγες» επιχορηγήσεις, αλλά αυτές δεν διαφέρουν ουσιαστικά από τα κατώτατα όρια που έχουν συμφωνηθεί στο TCA, είπαν αξιωματούχοι των Βρυξελλών στο BBC.
«Προβάλλοντας τον πλούτο “της εμπειρίας και της εμπειρογνωμοσύνης” που οι Βρετανοί επιστήμονες έχουν να προσφέρουν στην παγκόσμια σκηνή, ο Πρωθυπουργός της Βρετανίας Rishi Sunak δήλωσε στο BBC ότι αυτή η συμφωνία «ξεμπλοκάρει απαράμιλλες προοπτικές έρευνας» και αντιπροσωπεύει «τη σωστή συμφωνία για τους βρετανούς φορολογουμένους» επειδή το Λονδίνο δεν θα πληρώνει για τα προγράμματα ερευνών από τα οποία το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αποκλεισθεί από το 2021.
Η σημερινή ανακοίνωση αναφέρει επίσης ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα συνδεθεί με το Copernicus, το πρόγραμμα γεωσκόπησης της ΕΕ ύψους 9 δισ. ευρώ, αλλά δεν θα επανενταχθεί στη συμμαχία πυρηνικής έρευνας γνωστή ως Euratom R&D, αν και υπάρχει συμφωνία για συνεργασία ειδικά για την πυρηνική σύντηξη.
Σε ένα δελτίο τύπου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι η απόφαση θα είναι «επωφελής και για τους δυο» συμπληρώνοντας πως «συνολικά, εκτιμάται ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα συνεισφέρει σχεδόν 2,6 δισ. ευρώ ετησίως για τη συμμετοχή του στο Horizon και Copernicus.
Η επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα χαιρέτισε με ενθουσιασμό αυτά τα νέα, καθώς πανεπιστήμια και ερευνητές είχαν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η αβεβαιότητα σχετικά με το εάν το Ηνωμένο Βασίλειο θα επανεντασσόταν ή όχι στο Horizon ήταν εξαιρετικά επιζήμια. Ο Peter Kyle, ο αρμόδιος υπουργός για την Επιστήμη είχε δηλώσει στο BBC ότι η χώρα «έχασε δύο χρόνια καινοτομίας» ενώ βρισκόταν εκτός του προγράμματος Horizon.
Η διευθύντρια του Οργανισμού Universities UK International, Vivienne Stern, είπε στο BBC ότι οι επιστήμονες θα «αναστενάξουν όλοι μαζί από ανακούφιση» αφού θα τους επιτραπεί να εργαστούν πέρα από γεωγραφικά σύνορα αντλώντας χρηματοδότηση από ένα κοινό ταμείο.
«Έβλεπα ένα έργο που χαρτογραφεί τον ανθρώπινο εγκέφαλο - ένα κολοσσιαίο έργο που περιλαμβάνει 500 ερευνητές σε 16 χώρες να συνεχίζεται εδώ και 10 χρόνια. Η κλιμάκωση των έργων είναι αδύνατη μέσω εθνικών μηχανισμών χρηματοδότησης», συμπλήρωσε η ίδια.
Και ο Νομπελίστας Sir Paul Nurse, η φωνή του οποίου ήταν μια από τις πιο θορυβώδεις υπέρ της επανένταξης, πρόσθεσε: «Είμαι ενθουσιασμένος που επιτέλους βλέπω ότι οι συνεργασίες με επιστήμονες της ΕΕ μπορούν να συνεχιστούν. Αυτό είναι ένα ουσιαστικό βήμα για την ανοικοδόμηση και την ενίσχυση της επιστήμης παγκοσμίως».
Οι επιστήμονες του Ηνωμένου Βασιλείου ήταν πάντα οι μεγάλοι νικητές στον ανταγωνισμό για χρηματοδότηση σε προηγούμενα προγράμματα Horizon, στοχεύοντας την πρώτη θέση και μερικές φορές ξεπερνώντας την άλλη ευρωπαϊκή επιστημονική υπερδύναμη, τη Γερμανία.
Η καθυστέρηση και η αβεβαιότητα στη συμφωνία σύνδεσης οδήγησαν σε μείωση των αιτήσεων από βρετανούς επιστήμονες να εργαστούν σε ευρωπαϊκά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από τη βρετανική κυβέρνηση. Το αδιέξοδο οδήγησε επίσης ορισμένους υπηκόους της ΕΕ που εργάζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο να μεταφέρουν την έρευνά τους πίσω στις χώρες καταγωγής τους ή σε άλλα κράτη της ΕΕ. Επιπλέον, Βρετανοί ερευνητές που είχαν ηγετικούς ρόλους σε ορισμένα μεγάλα, μακροχρόνια έργα αναγκάστηκαν να παραιτηθούν.
Οι υπουργοί και οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης αρμόδιοι για την Επιστήμη και την Έρευνα ελπίζουν τώρα ότι η νέα συμφωνία θα αναζωογονήσει τον κλάδο, ενθαρρύνοντας τους Βρετανούς ερευνητές να επιβεβαιώσουν ξανά την εξέχουσα θέση τους στο πεδίο της έρευνας μέσα στην ΕΕ.
