Γίνεται ειδική αναφορά στην υπ’ αριθμόν 2307 / 2014 απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Σε αυτήν τονίζεται ότι δεν είναι συμβατές με το Σύνταγμα οι διατάξεις που είχαν θεσπιστεί με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 6/2012, οι οποίες είχαν αφαιρέσει τη δυνατότητα μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία του ΟΜΕΔ. Σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ, το άρθρο 22 παράγραφος 2 του Συντάγματος, αναφέρεται ρητά στη δυνατότητα προσφυγής στη Διαιτησία από τα συμβαλλόμενα μέρη, στην περίπτωση αποτυχίας σύναψης συλλογικής σύμβασης εργασίας και τονίζει τη δυνατότητα μονομερούς προσφυγής στη Διαιτησία και όχι στη συναινετική προσφυγή σε αυτή, όπως περιέγραφε η ΠΥΣ. Επίσης, η διαιτητική απόφαση, σύμφωνα με το ΣτΕ, μπορεί να καθορίζει όρους για όλα τα ζητήματα, που αφορούν μια συλλογική διαφορά και όχι μόνο για συγκεκριμένα θέματα, όπως οριζόταν στην ΠΥΣ 6/2012.
Επιπρόσθετα όμως, τονίζεται ότι με τις παρεμβάσεις που προέβη το υπουργείο Εργασίας, ουσιαστικά αποδυνάμωσε την απόφαση του ΣτΕ, αφού όρισε τη δημιουργία Τριμελούς και Πενταμελούς Επιτροπής, για την οριστική διευθέτηση των ζητημάτων που άπτονται στη Διαιτησία του ΟΜΕΔ. Ειδικότερα, γίνεται λόγος για απάντηση του νομοθέτη, που δεν ήταν η «προσήκουσα». Τονίζεται ότι η νέα νομοθετική διάταξη «θεσπίζοντας δύο βαθμούς κρίσης μιας συλλογικής διαφοράς και έπειτα από αυτούς τη δικαστική οδό, δεν οδηγεί σε διευθέτηση μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μιας συλλογικής διαφοράς».
Ειδικότερα, με το νέο νόμο (4303/2014) στο τέταρτο άρθρο με τίτλο «Διαδικαστικά ζητήματα μεσολάβησης και διαιτησίας συλλογικών διαφορών εργασίας» ρυθμίζεται εκ νέου η νομοθεσία της μεσολάβησης – διαιτησίας ως εξής:
Διαδικασία της μεσολάβησης
Αν τα μέρη δεν καταλήξουν σε συμφωνία, μέσα σε προθεσμία 20 εργάσιμων ημερών από την επομένη της ημέρας ανάληψης των καθηκόντων του μεσολαβητή, ο τελευταίος πρέπει να κοινοποιήσει υποχρεωτικά στα μέρη αιτιολογημένη πρόταση μεσολάβησης. Η προθεσμία δύναται να παραταθεί με συμφωνία των μερών. Στην πρόταση μεσολάβησης πρέπει να αναφέρονται τα εξής:
1)Τα μέρη που θα δεσμεύονται από την προτεινόμενη συλλογική σύμβαση εργασίας και οι εκπρόσωποι αυτών που μετείχαν στη διαδικασία μεσολάβησης.
2) Ο τρόπος προσφυγής στη μεσολάβηση.
3) Τα θέματα που τέθηκαν σε διαπραγμάτευση στη διαδικασία μεσολάβησης.
4) Τα στοιχεία, υπομνήματα κλπ, με τα οποία τα μέρη τεκμηρίωσαν τις προτάσεις και αντιπροτάσεις τους.
5) Τα ζητήματα στα οποία επήλθε συμφωνία.
6) Τα ζητήματα στα οποία διατηρήθηκε η διαφωνία και επί των οποίων αιτιολογεί ο μεσολαβητής, την ουσιαστική κρίση της πρότασής του με τεκμηριωμένη αιτιολογία, όπως επιτάσσουν οι νέες διατάξεις και για τις διαιτητικές αποφάσεις.
7) Ρητή διατύπωση όλων των όρων της προτεινόμενης συλλογικής σύμβασης εργασίας, χωρίς παραπομπές σε άλλες ρυθμίσεις.
Δικαίωμα προσφυγής σε διαιτησία
Σύμφωνα με το νέο νομοθετικό καθεστώς, η προσφυγή στη διαιτησία μπορεί να λάβει χώρα σε οποιοδήποτε σημείο των διαπραγματεύσεων. Η δυνατότητα μονομερούς προσφυγής ενεργοποιείται στις εξής περιπτώσεις:
α) Από οποιοδήποτε μέρος, εφόσον το άλλο μέρος αρνήθηκε τη μεσολάβηση.
β) Από οποιοδήποτε μέρος, έπειτα από την υποβολή πρότασης μεσολάβησης.
Διαιτησία Πρώτου Βαθμού
Η διαιτησία διεξάγεται από έναν διαιτητή, ή από Τριμελή Επιτροπή Διαιτησίας του ΟΜΕΔ, εφόσον ζητηθεί από τα μέρη. Σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με το αρχικό καθεστώς διαιτησίας υπό τον νόμο (1876/1990), αποτελεί το γεγονός ότι σε περίπτωση μονομερούς προσφυγής, επιλαμβάνεται της συλλογικής διαφοράς η Τριμελής Επιτροπή Διαιτησίας. Ο διαιτητής ή οι διαιτητές της Τριμελούς Επιτροπής Διαιτησίας επιλέγονται με συμφωνία των μερών από τον κατάλογο διαιτητών του ΟΜΕΔ. Σε περίπτωση ασυμφωνίας των μερών επιλέγονται με κλήρωση.
Η επιλογή του διαιτητή ή, στην περίπτωση μονομερούς προσφυγής, της Τριμελούς Επιτροπής Διαιτησίας, πραγματοποιείται εντός 48 ωρών από την προσφυγή στη διαιτησία, έπειτα από κλήση του ΟΜΕΔ σε καθορισμένο τόπο και ώρα. Σε περίπτωση κλήρωσης, κάθε μέρος έχει το δικαίωμα να εκφράσει μία φορά άρνηση για το κληρωθέν πρόσωπο. Η κλήρωση λαμβάνει χώρα παρουσία του προέδρου του ΟΜΕΔ ή εκπροσώπου αυτού. Σύμφωνα με το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, εύλογος προβληματισμός προκαλείται από το γεγονός ότι, για την υποχρέωση εκλογής προέδρου της Τριμελούς Επιτροπής Διαιτησίας από τα μέλη αυτής, δεν υπάρχει αναφορά στο νομοθετικό κείμενο κάποιων προϋποθέσεων ή αντικειμενικών κριτηρίων επιλογής του. Τόσο ο διαιτητής όσο και η Τριμελής Επιτροπή Διαιτησίας έχουν την υποχρέωση να αναλάβουν τα καθήκοντά τους εντός 5 εργάσιμων ημερών από την ημέρα του ορισμού τους.
Περιεχόμενο της διαιτητικής απόφασης
Με το νέο νόμο, ο διαιτητής ή η Επιτροπή Διαιτησίας έχει την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη, πέραν άλλων στοιχείων και τα εξής: την πρόοδο στη μείωση του κενού ανταγωνιστικότητας και στη μείωση του μοναδιαίου κόστους εργασίας κατά τη διάρκεια του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής της χώρας. Επίσης, υποχρεώνεται να λαμβάνει υπόψη και στοιχεία για τα οποία δεν υπάρχουν αξιόπιστες μελέτες και μετρήσεις. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, η εξέλιξη της ανταγωνιστικότητας και η οικονομική κατάσταση των ασθενέστερων επιχειρήσεων της παραγωγικής δραστηριότητας. Σε αυτό το σημείο ο νέος νόμος διατυπώνει μονομερώς κριτήρια τα οποία αφορούν μονάχα τις επιχειρήσεις. Αντίθετα, στο κείμενο του νόμου δεν γίνεται καμία αναφορά αντίστοιχα, στη βιοποριστική αξία του μισθού, στην ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των μισθωτών – καταναλωτών, στη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας κλπ. Τα κριτήρια αυτά δια νόμου πρέπει πια να περιλαμβάνονται σε μια διαιτητική απόφαση. Έτσι, σε περίπτωση που μια διαιτητική απόφαση δεν πληροί τους παραπάνω όρους, είναι δυνατή η δικαστική προσβολή του κύρους της. Εντός της διαιτητικής απόφασης πρέπει να διατυπώνονται ρητά όλοι οι κανονιστικοί όροι.
Επιπλέον, οι κανονιστικοί όροι άλλων συλλογικών ρυθμίσεων που βρίσκονται εν ισχύ, εξακολουθούν να ισχύουν, παρόλο που μπορεί να μην αναγράφονται ρητά εντός της διαιτητικής απόφασης. Η έκδοση της απόφασης πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός 15 ημερών από την ανάληψη των καθηκόντων του διαιτητή ή της Επιτροπής Διαιτησίας, εάν προηγήθηκε η διαδικασία της μεσολάβησης. Αντίθετα, εάν έγινε απευθείας προσφυγή στη διαδικασία της διαιτησίας, η απόφαση λαμβάνεται μέσα σε διάστημα 35 ημερών. Η απόφαση αυτή κοινοποιείται εντός 5 ημερών από την έκδοσή της, στα δεσμευμένα από αυτή, μέρη. Η διαιτητική απόφαση εξομειώνεται με συλλογική σύμβαση εργασία και ισχύει από την επομένη της υποβολής της αίτησης για μεσολάβηση εκτός εάν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά. Στις περιπτώσεις προσφυγής στη διαιτησία, αναστέλλεται εκ του νόμου η άσκηση του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος της απεργίας για διάστημα 10 ημερών.
Διαιτησία δεύτερου βαθμού – Έφεση κατά απόφασης διαιτησίας
Κατά της απόφασης του διαιτητή ή της Τριμελούς Επιτροπής Διαιτησίας, οποιοδήποτε από τα μέρη μπορεί να ασκήσει έφεση ενώπιον Πενταμελούς Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Διαιτησίας. Η τελευταία θα κρίνει εφέσεις κατά των διαιτητικών αποφάσεων και μέχρι να εκδώσει την σχετική απόφαση, η εκτελεστότητα των αρχικών διαιτητικών αποφάσεων, θα αναστέλλεται. Η προθεσμία της έφεσης είναι 10 ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης και η έφεση αυτή κατατίθεται στη γραμματεία του ΟΜΕΔ. Η πενταμελής αυτή επιτροπή απαρτίζεται από 2 διαιτητές του ΟΜΕΔ, 2 ανώτατους δικαστές, έναν του ΣτΕ και έναν του Αρείου Πάγου, καθώς και έναν Σύμβουλο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Η νέα διαιτητική απόφαση της Πενταμελούς Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Διαιτησίας, επί της κατατεθειμένης έφεσης κατά της πρωτοβάθμιας απόφασης, εκδίδεται εντός 20 ημερών, από την ημερομηνία ανάληψης των καθηκόντων της Επιτροπής, ομόφωνα ή κατά πλειοψηφία. Κοινοποιείται από την αρμόδια υπηρεσία του ΟΜΕΔ εντός 5 ημερών από την έκδοσή της στα δεσμευόμενα από αυτή, μέρη.
Δικαστικός έλεγχος των διαιτητικών αποφάσεων
Α) Κατά των αποφάσεων της Τριμελούς Πρωτοβάθμιας Επιτροπής Διαιτησίας
Σε περίπτωση που δεν ασκηθεί έφεση κατά εκδοθείσας διαιτητικής απόφασης, ενώπιον του Οργάνου της Πενταμελούς Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Διαιτησίας κατά απόφασης διαιτησίας, τα μέρη, εντός προθεσμίας 10 ημερών από την πάροδο της προθεσμίας έφεσης, μπορούν να ασκήσουν αγωγή περί του κύρους της διαιτητικής απόφασης, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου. Η δικάσιμος ορίζεται εντός 45 ημερών από την κατάθεση της αγωγής, ανεξάρτητα από τον αριθμό των υποθέσεων της δικασίμου. Η έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης ασκείται εντός 15 ημερών από την επίδοση της πρωτόδικης απόφασης. Η δικάσιμος της έφεσης ορίζεται εντός 30 ημερών από την άσκησή της. Η προθεσμία κλήτευσης είναι 15 ημέρες πριν από τη συζήτηση.
Β) Κατά των αποφάσεων της Πενταμελούς Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Διαιτησίας
Σε περίπτωση που ασκηθεί έφεση ενώπιον της Πενταμελούς Επιτροπής Διαιτησίας κατά απόφασης διαιτησίας, τα μέρη μπορούν να ασκήσουν αγωγή περί του κύρους αυτής, εντός προθεσμίας 10 ημερών, από την κοινοποίηση της απόφασης της Πενταμελούς Επιτροπής Διαιτησίας, ενώπιον του Εφετείου. Σύμφωνα με το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, παρακάμπτεται με τον τρόπο αυτό ο πρώτος βαθμός δικαιοδοσίας (Πρωτοδικείο) και παραβιάζεται το άρθρο 20, παράγραφος 1 του Συντάγματος για παροχή έννομης δικαστικής εξουσίας. Η δικάσιμος ορίζεται εντός 45 ημερών από την κατάθεση της αγωγής, ανεξάρτητα από τον αριθμό των υποθέσεων της δικασίμου. Στην περίπτωση αυτή το Εφετείο μπορεί να κρίνει και το κύρος της απόφασης διαιτησίας που εκδόθηκε από την Τριμελή Πρωτοβάθμια Επιτροπή Διαιτησίας.
Ήδη εκδοθείσες διαιτητικές αποφάσεις / Εκκρεμείς αιτήσεις
Για τις ήδη εκδοθείσες διαιτητικές αποφάσεις πριν από την έκδοση του ν. 4303/2014, ο νόμος προβλέπει προθεσμία διάρκειας 10 ημερών, από τη δημοσίευση του ανωτέρου νόμου για την άσκηση έφεσης ενώπιον της Δευτεροβάθμιας Πενταμελούς Επιτροπής Διαιτησίας. Για τυχόν προσφυγές που έχουν κατατεθεί στον ΟΜΕΔ και μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί απόφαση διαιτησίας, εφαρμόζεται το νέο καθεστώς διαιτησίας, όπως αναπτύχθηκε ανωτέρω. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι ουσιαστικά, προσδίδεται στις νέες ρυθμίσεις ανεπίτρεπτα αναδρομική ισχύς.
