Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν κάθε χρόνο γρίπη, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι δεν έχουν αρρωστήσει ποτέ; Τι κάνει τη διαφορά; Το γενετικό μας προφίλ, η ανοσολογική μας μνήμη, αλλά και τα βακτήρια που φιλοξενούμε στη μύτη συνθέτουν μέρος της απάντησης. Η απουσία συμπτωμάτων, πάντως, δεν αποκλείει τη μόλυνση ούτε τη μετάδοση του ιού.
Τους μηχανισμούς που επηρεάζουν την αντίδρασή μας στη γρίπη εξηγεί σε συνέντευξη της στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας», η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα. Παράλληλα, εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα έχουμε στη διάθεσή μας ένα καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο, με κάλυψη απέναντι σε όλους τους τύπους του ιού και προστασία πέραν του ενός έτους. Το πόσο θα διαρκεί αυτή η προστασία παραμένει, όπως διευκρινίζει, ακόμη υπό διερεύνηση.
Ίδιος ιός διαφορετική νόσηση
Στο ερώτημα γιατί δύο άνθρωποι υγιέστατοι, ίδιας ηλικίας και με ίδιες συνθήκες ζωής που εκτίθενται στον ίδιο ιό μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη, η κ. Γκιούλα απαντά ότι πάρα πολλές μελέτες αναφέρονται σε συγκεκριμένα γονίδια, που οι ειδικοί τα μελετούν ήδη στο εργαστήριο, και τα οποία αποτρέπουν να μπει ο ιός μέσα στο κύτταρα μας και να μας μολύνει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, είναι αυτό το οποίο θα πολεμήσει όχι μόνο τον ιό της γρίπης, αλλά και όλους τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Επίσης, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν κάποιες γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος λίγο πιο αδύναμα, με αποτέλεσμα να μην μπορούν εύκολα να πάρουν τον ιό που θα μπει, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα σκοτώσουν τον ιό. Δηλαδή, διάφοροι γενετικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την όλη πορεία του ιού μέσα στον οργανισμό μας».
«Δεν κολλάω ποτέ γρίπη»: Ασυμπτωματικοί και τα διαφορετικά στελέχη
Μπορεί κάποιος να μολύνεται χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα και, ενώ αισθάνεται απολύτως καλά, να μεταδίδει τον ιό στους γύρω του, όπως συμβαίνει με την COVID-19, προκύπτει εύλογα το ερώτημα.«Ναι μπορεί να συμβεί. Όμως θέλω να διευκρινίσω ότι το ιικό φορτίο ενός ατόμου που θα νοσήσει με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός ατόμου που είναι τελείως ασυμπτωματικό. Το άτομο που νοσεί με όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα του ιού στο περιβάλλον του, άρα είναι πολύ πιο μεταδοτικό από ένα άτομο που απλώς φέρει τον ιό και δεν έχει τη χαρακτηριστική συμπτωματολογία.
Επίσης, πολλές φορές δύο άνθρωποι μολύνονται από τον ίδιο ιό με λίγο διαφορετικά χαρακτηριστικά, γιατί ο ιός της γρίπης αλλάζει συνέχεια πρόσωπα, όχι μόνο κάθε χρόνο, αλλά ακόμα και μέσα στην επιδημική περίοδο. Άρα λοιπόν, μπορεί να μολυνθούμε από δύο διαφορετικά στελέχη του ιού της γρίπης, και με διαφορετική ποσότητα του ιού.
Το μικροβίωμα της μύτης: Φύλακας άγγελος
Καθώς το μικροβίωμα της μύτης, του ανώτερου αναπνευστικού, αποτελεί αντικείμενο μελέτης της Διευθύντριας του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, η ίδια επισημαίνει ότι αποτελεί φύλακα άγγελο, όχι μόνο για τον ιό της γρίπης, αλλά για πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς. «Όταν λέμε μικροβίωμα, εννοούμε τη φυσιολογική μας χλωρίδα, τα καλά βακτήρια με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Αυτά δημιουργούν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον, όχι μόνο απέναντι στον ιό της γρίπης, αλλά απέναντι σε πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς.
Άρα ναι, το αναπνευστικό μικροβίωμα, με πολύ συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορεί να αποτρέψει τον ιό, ή να ανοίξει τον δρόμο σε αυτόν. Και τα καλά βακτήρια, μας προστατεύουν σε βάθος χρόνου. Δεν είναι μόνο τα βακτήρια που έχουμε εκείνη τη στιγμή που θα μας μολύνει ο ιός της γρίπης. Το μικροβίωμα είναι ένα δαχτυλικό αποτύπωμα που φέρουμε, το οποίο, εφόσον υπάρχει σε ισορροπία με τον ξενιστή, με τον άνθρωπο δηλαδή, είναι ασπίδα προστασίας απέναντι σε πάρα πολλά νοσήματα».
Καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο εντός πενταετίας
Αν εσείς οι επιστήμονες καταφέρετε να κατανοήσετε γιατί ορισμένοι άνθρωποι αντιστέκονται τόσο αποτελεσματικά στη γρίπη, θα μπορούσατε να αξιοποιήσετε αυτή τη γνώση για την ανάπτυξη ενός καθολικού αντιγριπικού εμβολίου, που θα προσφέρει προστασία απέναντι σε πολλά διαφορετικά στελέχη και για περισσότερα χρόνια, απ' ό,τι μέχρι σήμερα, ερωτάται στη συνέχεια η καθηγήτρια. «Θα το έχουμε πολύ σύντομα στη διάθεση μας, καθώς αυτή τη στιγμή είναι σε πλήρη εξέλιξη κλινικές μελέτες για τη δημιουργία ενός πανγονοτυπικού εμβολίου (σσ εμβόλιο το οποίο θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού της γρίπης). Δεν μιλάμε για κάποιο σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ή κάτι πολύ μακρινό.
Γιατί αυτό, το οποίο μας δυσκολεύει κάθε χρόνο, είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει. Εμβολιαζόμαστε με ένα εμβόλιο, το οποίο είναι πολύ αποτελεσματικό, αλλά η απόφαση για τη σύστασή του έχει γίνει με βάση τα δεδομένα που είχαμε την προηγούμενη χρονιά. Άρα, αν μπορέσουμε και το ξεπεράσουμε αυτό, που πολύ σύντομα θα συμβεί, από ό,τι μας δείχνουν όλες οι μελέτες και όλα τα δεδομένα, θα έχουμε πράγματι ένα εμβόλιο, με το οποίο δεν θα μας ενδιαφέρει αν έχουμε γρίπη Α, ή γρίπη Β κάθε χρονιά. Και επίσης, θα έχουμε και ένα εμβόλιο, το οποίο θα μας δίνει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του έτους». Στο ερώτημα, πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία από αυτό το εμβόλιο, η καθηγήτρια απαντά ότι αυτό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί.
«Δεν μπορώ να σας απαντήσω για πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία, ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητά του όσον αφορά την ανοσιακή κάλυψη. Σίγουρα, όμως, μιλάμε για ένα εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους ιούς της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιούμε εδώ και πολλά χρόνια. Εκτιμώ ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα το έχουμε ».
Τι «θυμάται» το ανοσοποιητικό από τις παλιές λοιμώξεις
Η μόλυνση από τον ιό της γρίπης προκαλεί την παραγωγή αντισωμάτων, αλλά λόγω της δομής,της λειτουργικότητας, και των χαρακτηριστικών του, τα αντισώματα αυτά είναι βραχυπρόθεσμα, τονίζει η κυρία Γκιούλα απαντώντας στο ερώτημα αν μία γρίπη που περάσαμε στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει την άμυνα μας και να μας προστατεύσει δεκαετίες αργότερα . «Μπορεί σε βάθος χρόνου, τα αντισώματα να αφήνουν κάποια ανοσία, αλλά σίγουρα δεν μας προστατεύουν 100% από την επαναλοίμωξη του επόμενου χρόνου. Ο ιός της γρίπης δεν εγκαθιδρύει ισόβια ανοσία, όπως οι άλλοι ιοί. Σε κάποιο ποσοστό όμως, έστω και μικρό, μπορεί αυτά τα αντισώματα να παραμείνουν, χωρίς όμως να θεωρούμε ότι είναι απολύτως προστατευτικά.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία του ιού της γρίπης το 2009. Τότε, είδαμε ότι μεγαλύτερα άτομα δεν είχαν τόσο σοβαρή νόσηση, όσο νεαροί ενήλικες. Και αυτό τότε, είχε αποδοθεί στο γεγονός ότι αυτός ο πανδημικός ιός, ο Η1Ν1, ήταν ένας ιός ο οποίος κυκλοφορούσε, έστω με λίγο διαφορετική μορφή, τα προηγούμενα χρόνια. Άρα τα μεγαλύτερα άτομα είχαν κάποιο ποσοστό ανοσίας, απέναντι σε αυτό το πανδημικό στέλεχος».
Πρώιμη κυκλοφορία της γρίπης - Φέτος επικρατεί κυρίως ο τύπος Α στη Νότια Ελλάδα
Για φέτος, τα μέχρι τώρα ευρήματα δείχνουν πανελλαδικά μια πρώιμη αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης, λέει η κ. Γκιούλα, επισημαίνοντας ότι αυτό δεν παρατηρείται στη Θεσσαλονίκη.
«Κυρίως, πρόκειται για ευρήματα από τη Νότια Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, το έχουμε δει και άλλες χρονιές. Θα πρέπει να μας κρατήσει σε εγρήγορση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί αυτή η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα, η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από τώρα. Επικρατεί κυρίως ο τύπος Α του ιού. Η πρώιμη κυκλοφορία του δεν σημαίνει απαραίτητα και μια πιο βαριά επιδημική περίοδο. Είναι τελείως διαφορετικά πράγματα και η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το γεγονός ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα».
