Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν πρέπει ούτε να υποτιμηθεί ούτε να χρησιμοποιηθεί για εύκολες κραυγές. Όταν ένα κόμμα όπως η AfD φτάνει σε τόσο υψηλά ποσοστά, το μήνυμα ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός γερμανικού κρατιδίου. Αφορά τη Γερμανία, αλλά αφορά ταυτόχρονα και ολόκληρη την Ευρώπη.
Θα ήταν πολύ βολικό να αποδώσουμε το αποτέλεσμα απλώς στις ιδιαιτερότητες της Ανατολικής Γερμανίας. Στην ιστορία της περιοχής, στις οικονομικές ανισότητες που παραμένουν από την εποχή της επανένωσης ή στην ιδιαίτερη πολιτική συμπεριφορά των ανατολικών κρατιδίων. Όλα αυτά ασφαλώς έχουν τη σημασία τους. Δεν αρκούν όμως για να εξηγήσουν αυτό που βλέπουμε.
Σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες υπάρχει πλέον μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης. Μεγάλα τμήματα των πολιτών αισθάνονται ότι το πολιτικό σύστημα δεν τους ακούει, ότι δυσκολεύεται να λύσει τα προβλήματα της καθημερινότητάς τους και ότι δεν μπορεί να τους προσφέρει μια πειστική προοπτική για το μέλλον.
Η ακρίβεια, η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία, η ανασφάλεια για την εργασία, η πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες, οι ανισότητες μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, αλλά και η αίσθηση ότι η μετανάστευση δεν διαχειρίζεται πάντοτε με κανόνες και αποτελεσματικότητα, δημιουργούν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η απογοήτευση εύκολα μετατρέπεται σε οργή.
Και όταν ο πολίτης αρχίσει να πιστεύει ότι οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δεν μπορούν ή δεν θέλουν να απαντήσουν σε αυτές τις αγωνίες, τότε αναζητά διαφορετικές επιλογές. Ακόμη και επιλογές που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα από τη Σαξονία-Άνχαλτ.
Οι δημοκρατικές δυνάμεις οφείλουν να έχουν απολύτως καθαρές κόκκινες γραμμές απέναντι σε θέσεις που προσκρούουν στις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ευρωπαϊκής συνύπαρξης.
Αυτό όμως είναι μόνο η μία πλευρά.
Η άλλη είναι ότι δεν μπορούμε να περιφρονούμε ούτε να αγνοούμε τους ανθρώπους που στρέφονται προς τέτοια κόμματα. Δεν μπορούμε να τους αντιμετωπίζουμε συλλήβδην ως ακραίους, αμόρφωτους ή παραπλανημένους και να θεωρούμε ότι με μια ηθική καταγγελία το πρόβλημα λύθηκε.
Πίσω από κάθε ψήφο υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι και πραγματικές αγωνίες.
Υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται ότι το εισόδημά τους δεν φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα. Νέοι που δυσκολεύονται να βρουν σπίτι. Εργαζόμενοι που φοβούνται ότι η επόμενη μεγάλη οικονομική ή τεχνολογική αλλαγή μπορεί να αφήσει τη δουλειά τους πίσω. Κάτοικοι της περιφέρειας που αισθάνονται ότι οι επενδύσεις, οι υποδομές και οι ευκαιρίες συγκεντρώνονται αλλού. Πολίτες που ζητούν από το κράτος να διαχειρίζεται τη μετανάστευση με κανόνες και αποτελεσματικότητα και όχι με σύγχυση ή αδράνεια.
Αν η δημοκρατική πολιτική δεν απαντήσει σε αυτά τα ζητήματα, κάποιος άλλος θα το κάνει. Και μπορεί να το κάνει με απλουστεύσεις, με φόβο, με εθνικισμό ή με εύκολους εχθρούς.
Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε να αντιγράψουμε την ακροδεξιά ούτε απλώς να την καταγγέλλουμε.
Η απάντηση πρέπει να είναι καλύτερη πολιτική.
Πολιτική που μειώνει πραγματικά το κόστος ζωής. Που δίνει στους νέους πρόσβαση σε προσιτή κατοικία. Που δημιουργεί αξιοπρεπείς και σταθερές θέσεις εργασίας. Που στηρίζει την περιφέρεια και δεν την αντιμετωπίζει ως δεύτερη ταχύτητα. Που διαχειρίζεται τη μετανάστευση με σαφείς κανόνες, αποτελεσματικό έλεγχο και σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Που κάνει τον πολίτη να αισθάνεται ότι το κράτος και η Ευρώπη μπορούν να τον προστατεύσουν όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Κυρίως, όμως, χρειάζεται πολιτική που να παράγει αποτέλεσμα που να φαίνεται στην καθημερινή ζωή.
Γιατί το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο ιδεολογικό. Είναι και πρόβλημα αξιοπιστίας. Πολλοί πολίτες δεν πιστεύουν πλέον ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο θα αλλάξουν κάτι ουσιαστικά στη ζωή τους.
Αυτό είναι το κενό που πρέπει να καλυφθεί.
Η Ευρώπη δεν τελείωσε. Ούτε πρέπει να παραδοθούμε στη λογική ότι η άνοδος των ακραίων δυνάμεων είναι αναπόφευκτη.
Αλλά τελειώνει μια εποχή κατά την οποία θεωρούσαμε περίπου δεδομένη την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα και προς την ίδια την ευρωπαϊκή πορεία.
Αυτή η εμπιστοσύνη πλέον πρέπει να κερδίζεται ξανά, καθημερινά.
Με λιγότερα συνθήματα και περισσότερα αποτελέσματα.
Με περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη, περισσότερη ασφάλεια, περισσότερες ευκαιρίες και μεγαλύτερη παρουσία της πολιτικής δίπλα στον πολίτη.
Αν οι δημοκρατικές δυνάμεις καταφέρουν να αποδείξουν ότι μπορούν ξανά να ακούσουν, να προστατεύσουν και να δώσουν προοπτική, τότε η άνοδος της ακροδεξιάς μπορεί να ανακοπεί.
Αν όχι, τότε αποτελέσματα σαν αυτό της Σαξονίας-Άνχαλτ κινδυνεύουν να πάψουν να αποτελούν την εξαίρεση και να γίνουν μέρος μιας νέας ευρωπαϊκής πραγματικότητας.
Και αυτή είναι ίσως η σοβαρότερη προειδοποίηση της σημερινής κάλπης.
(Ο Σάκης Αρναούτογλου είναι ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ- Κίνημα Αλλαγής)
