Πριν από λίγες ημέρες, συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την εκεχειρία της 10ης Οκτωβρίου 2025 και τρία χρόνια από την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς. Η εκεχειρία στηρίχθηκε στο αμερικανικό σχέδιο των είκοσι σημείων, που έναν μήνα αργότερα επικύρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας με το Ψήφισμα 2803. Η πρώτη φάση υλοποιήθηκε, με την παύση των εχθροπραξιών, την επιστροφή των Ισραηλινών ομήρων που κρατούσε η Χαμάς και τη μερική αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων στην Κίτρινη Γραμμή. Η δεύτερη, που προβλέπει αφοπλισμό της Χαμάς, διεθνή ειρηνευτική δύναμη, νέα διακυβέρνηση και ανασυγκρότηση, παραμένει ανενεργή.
Στο πεδίο, η εκεχειρία δεν τερμάτισε ούτε τη βία ούτε την εξάρτηση του πληθυσμού από την ανθρωπιστική βοήθεια. Πάνω από 1.400 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν τον πρώτο χρόνο, ολόκληρη η Λωρίδα παραμένει σε φάση επισιτιστικής κρίσης και τα φορτία ανθρωπιστικής βοήθειας μπαίνουν από ένα μόνο πέρασμα. Ο ισραηλινός στρατιωτικός έλεγχος είχε πέσει με την Κίτρινη Γραμμή στο 53% και, με τη μετακίνηση της γραμμής δυτικότερα, παραμένει κατά τον Ισραηλινό πρωθυπουργό στο 60%. Στη Δυτική Όχθη το 2026 έφερε τα υψηλότερα επίπεδα επιθέσεων εποίκων, 34 νέους οικισμούς και τη μεταφορά της διοίκησης παλαιστινιακής γης από τον ισραηλινό στρατό σε ισραηλινά πολιτικά υπουργεία, ενώ η Παλαιστινιακή Αρχή στερείται τα δύο τρίτα των εσόδων της λόγω παρακράτησης από την πλευρά του Ισραήλ.
Η αδυναμία μετάβασης στη δεύτερη φάση έχει τη μορφή μιας αμοιβαίας εξάρτησης. Το Ισραήλ δεν αποσύρεται πριν αφοπλιστεί η Χαμάς, η οργάνωση δεν παραδίδει τα όπλα όσο οι ισραηλινές δυνάμεις παραμένουν και το σχέδιο δεν ορίζει ούτε τη σειρά των βημάτων ούτε ποιος τα πιστοποιεί. Τα δύο σκέλη, όμως, δεν έχουν την ίδια νομική φύση. Ο αφοπλισμός μιας ένοπλης οργάνωσης είναι πολιτικό ζητούμενο που επιδέχεται αιρέσεις, ενώ ο τερματισμός μιας κατοχής που το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε παράνομη είναι υποχρέωση που πρέπει να εκπληρωθεί το συντομότερο δυνατόν. Η μετατροπή αυτής της υποχρέωσης σε διαπραγματευτικό χαρτί αποτελεί σημαντικό μέρος του αδιεξόδου, χωρίς να το εξηγεί μόνη της. Η εκεχειρία έδειξε ότι οι εμπλεκόμενες πλευρές ήθελαν, η καθεμιά για τους δικούς της λόγους, τον τερματισμό των εχθροπραξιών υψηλής έντασης, όμως ούτε οι ίδιες ούτε οι συνθήκες φαίνονται έτοιμες για βήματα προς μια βιώσιμη επόμενη ημέρα. Οι ισραηλινές ανησυχίες ασφαλείας, η δυσκολία αφοπλισμού ενός μη κρατικού δρώντα και η παλαιστινιακή διαίρεση βαραίνουν εξίσου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Παράλληλα, το Ψήφισμα 2803 διαμορφώθηκε υπό ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες και πέτυχε πράγματα που δεν είναι μικρά. Ταυτόχρονα, όμως, διαχωρίζει τη Λωρίδα από τα υπόλοιπα κατεχόμενα εδάφη, αναθέτει την πολιτική εξουσία σε ένα όργανο εκτός του ΟΗΕ, θέτει την άσκηση της αυτοδιάθεσης υπό την αίρεση της παλαιστινιακής προόδου και νομιμοποιεί τη διατήρηση ισραηλινής ζώνης ασφαλείας. Το προηγούμενο ξεπερνά τη Γάζα, καθώς η ανάθεση της διοίκησης κατεχόμενου εδάφους, με την κάλυψη του Συμβουλίου Ασφαλείας, σε σχήμα που δεν λογοδοτεί στα όργανα του ΟΗΕ μπορεί να επικληθεί και αλλού.
Η εκεχειρία φαίνεται, προς το παρόν, να λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης μιας παράνομης κατάστασης, την ώρα που 157 από τα 193 κράτη μέλη του ΟΗΕ αναγνωρίζουν το Κράτος της Παλαιστίνης, η εδαφική βάση της λύσης των δύο κρατών στενεύει και το διπλωματικό κεφάλαιο των βασικών διεθνών δρώντων απορροφάται από άλλα ανοιχτά μέτωπα.
*Όλο το κείμενο εργασίας ΕΔΩ
(Η Κωνσταντίνα Οικονόμου είναι διεθνολόγος, επισκέπτρια ερευνήτρια του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης & Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Ανάλυση στο Ινστιτούτο ΕΝΑ)
