Η σημασία ενός γεγονότος μπορεί να αναδειχθεί καλύτερα μέσα από τις συγκρίσεις. Αν συγκρίνουμε τις διεθνείς αντιδράσεις στο θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου με αυτές για το θάνατο του προκατόχου του Πάπα Βενέδικτου, θα διαπιστώσουμε ότι το παγκόσμιο κύμα συγκίνησης είναι πολύ μεγαλύτερο -μια ματιά στα ΜΜΕ και τα social media αρκεί για να βγάλει κανείς τα συμπεράσματά του. Το ότι ο Βενέδικτος είχε παραιτηθεί για λόγους υγείας δεν μπορεί να εξηγήσει τη διαφορά, γιατί ο θάνατος του αντιμετωπίστηκε ως απώλεια εν ενεργεία Ποντίφικα.
Ακόμα πιο σημαντικό είναι το από πού προέρχονται τα πιο συγκινητικά μηνύματα για τον εκλιπόντα Πάπα. Τον Φραγκίσκο δεν τον θρηνεί μόνο το 1,3 δισ. των καθολικών. Την ειλικρινή συγκίνησή τους εξέφρασαν προοδευτικοί πολιτικοί και πολίτες από όλον τον κόσμο, κάτι που δεν έχει συμβεί ξανά για οποιοδήποτε Πάπα. Η συγκίνηση του προοδευτικού κόσμου προσδίδει μια ιστορική ιδιαιτερότητα στο θάνατό του.
Ένας συντηρητικός θεσμός
Η Καθολική Εκκλησία (όπως άλλωστε εκκλησία) παραμένει ένας πολύ συντηρητικός θεσμός. Πέρα από το σκοτεινό ιστορικό παρελθόν της Ιερής Εξέτασης και της ταύτισής της με ρεύμα της Αντίδρασης, ακόμα και σήμερα η Καθολική Εκκλησία επιμένει σε ακραία αναχρονιστικές και συντηρητικές θέσεις. Η πλέον χαρακτηριστική είναι η αδιάλλακτη καταδίκη των εκτρώσεων. Δεν πρέπει επίσης να υποτιμηθεί η απόρριψη των ίσων δικαιωμάτων για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα.
Στα 12 χρόνια της θητείας του (2013-2025) ο Πάπας Φραγκίσκος μπορεί κατά καιρούς να χρησιμοποίησε πιο ήπιες διατυπώσεις, αλλά επί της ουσίας δεν άλλαξε τις γνωστές συντηρητικές θέσεις της Καθολικής Εκκλησίας. Δεν προχώρησε επίσης σε μεγάλες εκκλησιαστικές μεταρρυθμίσεις -κάτι τέτοιο θα ήταν μάλλον αδύνατο για τον Καθολικισμό.
Ο Πάπας των φτωχών και των κατατρεγμένων
Έκανε όμως κάτι πολύ σημαντικό που συγκίνησε εκατομμύρια προοδευτικούς ανθρώπους. Σε μια εποχή απόλυτης κυριαρχίας του πολιτικού αμοραλισμού, του κυνισμού και του δίκιου του ισχυρού, ο Φραγκίσκος μιλούσε δημόσια για τα δεινά των αδύναμων και το δίκιο των κατατρεγμένων. Σε μια εποχή συνένοχης σιωπής, ο Πάπας Φραγκίσκος μίλησε για τη Γάζα, τους μετανάστες, τους φτωχούς.
Στο πασχαλινό μήνυμά του (μια μέρα πριν το θάνατό του) κατήγγειλε την περιφρόνηση για τους ευάλωτους, τους περιθωριοποιημένους και τους μετανάστες. Τόνισε επίσης ότι «με την σκέψη μου είμαι κοντά στον λαό και, ιδίως, στη χριστιανική κοινότητα της Γάζας όπου η τρομερή σύρραξη συνεχίζει να παράγει θάνατο και καταστροφή και να δημιουργεί μια δραματική και απαράδεκτη ανθρωπιστική κατάσταση».
Η τελευταία εγκύκλιός του που εστάλη τον Οκτώβριο, κλείνει ως εξής: «Σε έναν κόσμο όπου τα πάντα αγοράζονται και πωλούνται, η αίσθηση της αξίας των ανθρώπων φαίνεται να εξαρτάται όλο και περισσότερο από το τι μπορούν να συσσωρεύσουν με τη δύναμη του χρήματος. Η αγάπη του Χριστού δεν έχει καμία θέση σε αυτόν τον διεστραμμένο μηχανισμό, όμως μόνο αυτή η αγάπη μπορεί να μας απελευθερώσει από μια τρελή επιδίωξη που δεν έχει πλέον χώρο για μια αγάπη χωρίς αντάλλαγμα». Αυτήν την καταγγελία του άγριου καπιταλισμού της εποχής μας θα την έβρισκαν «ακραία» τα περισσότερα ευρωπαϊκά προοδευτικά κόμματα.
Η εποχή μας
Έκανε λοιπόν «ακραίες» προοδευτικές τοποθετήσεις ο επικεφαλής ενός πολύ συντηρητικού θεσμού όπως η Καθολική Εκκλησία; Επί της ουσίας ο Πάπας Φραγκίσκος ούτε κάτι «ακραίο» ούτε κάτι φοβερά προοδευτικό είπε ποτέ.
Τα βασικά έλεγε: ότι δεν πρέπει σφαγιάζονται τα παιδιά στη Γάζα, ότι οι μετανάστες είναι άνθρωποι και όχι «ροές», ότι η αγάπη δεν μπορεί να βρει το χώρο της σε αυτήν την έρημο του χρήματος που είναι ο κόσμος μας. Τα αυτονόητα έλεγε ο Φραγκίσκος. Αλλά τα αυτονόητα στην εποχή μας δεν τα λένε ούτε θρησκευτικοί ούτε οι πολιτικοί ηγέτες.
Γι’ αυτό και ο προοδευτικός κόσμος αποχαιρετά με συγκίνηση τον Πάπα Φραγκίσκο, παρόλο που ηγείτο ενός άλλου, πολύ διαφορετικού κόσμου.
