Όπως αναφέρει η Κομισιόν σε ανακοίνωση της η παγκοσμιοποίηση έχει αποφέρει τεράστια οφέλη στις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες του κόσμου και πολλές ευκαιρίες για τους Ευρωπαίους· ωστόσο ενώ τα οφέλη της είναι ευρύτατα διάσπαρτα, το κόστος της συχνά είναι άνισα κατανεμημένο, όπως επισημαίνεται στο έγγραφο προβληματισμού της Επιτροπής σχετικά με την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης.
Για να καταφέρει να ανταποκριθεί στην πρόκληση του οικονομικού εκσυγχρονισμού, η Ευρώπη πρέπει να ενδυναμώσει τις περιφέρειές της και να τις βοηθήσει να δημιουργήσουν αξία. Αυτό σημαίνει υιοθέτηση της καινοτομίας, ψηφιοποίηση, απεξάρτηση από τον άνθρακα και ανάπτυξη των δεξιοτήτων των ατόμων.
Σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια νέα σειρά δράσεων για να βοηθήσει περαιτέρω τις περιφέρειες της Ευρώπης να επενδύουν σε εξειδικευμένους τομείς που να διαθέτουν ανταγωνιστική ισχύ («έξυπνη εξειδίκευση») και να παράγουν την καινοτομία, την ανθεκτικότητα και την ανάπτυξη που χρειάζονται.
Ο αντιπρόεδρος κ. Jyrki Katainen, αρμόδιος για την απασχόληση, την ανάπτυξη, τις επενδύσεις και την ανταγωνιστικότητα, δήλωσε τα εξής: «Για να αξιοποιήσουμε τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης θα πρέπει να δημιουργήσουμε ένα ευνοϊκό περιβάλλον, όπου να μπορούν να υλοποιηθούν οι εξελίξεις στο εμπόριο και στην τεχνολογία. Οι επενδυτικές στρατηγικές καινοτομίας τοπικής ιδιοκτησίας και με τοπική καθοδήγηση είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης και την ενδυνάμωση των περιφερειών μας».
Η επίτροπος Περιφερειακής Πολιτικής, κ. Corina Cretu, δήλωσε: «Έχουμε μπει στην “παντοπική” εποχή (παγκόσμια/τοπική), όπως δήλωσε ο πρόεδρος Juncker, κατά την οποία οι επιπτώσεις των παγκόσμιων προκλήσεων γίνονται πρώτα αισθητές σε τοπικό επίπεδο. Οι οικονομίες μας είναι σε διαδικασία ριζικών αλλαγών· δεν μπορούμε να αντιστρέψουμε αυτή την πορεία. Μπορούμε όμως να βοηθήσουμε τις περιφέρειές μας να εφοδιαστούν με τα σωστά εργαλεία για σταθερή και διαρκή ανάπτυξη – αυτό θα πει έξυπνη εξειδίκευση».
Η προσέγγιση της έξυπνης εξειδίκευσης εγκαινιάστηκε το 2014 σε όλα τα προγράμματα περιφερειακής πολιτικής και απ' ό,τι αποδεικνύεται αποδίδει. Η Επιτροπή προτίθεται να αξιοποιήσει αυτή τη θετική εμπειρία με δύο πιλοτικά έργα:
Προσαρμοσμένη υποστήριξη για συγκεκριμένες προκλήσεις σε περιφέρειες που είναι αντιμέτωπες με τη βιομηχανική μετάβαση: ύστερα από αίτημά τους, ορισμένες περιφέρειες μπορούν να συνεργαστούν με ομάδες της Επιτροπής για να ενισχύσουν την ικανότητά τους στην καινοτομία, να εξαλείψουν τα εμπόδια για τις επενδύσεις, να εξοπλίσουν τους πολίτες με κατάλληλες δεξιότητες και να προετοιμαστούν για τη βιομηχανική και κοινωνική αλλαγή, με βάση τις στρατηγικές τους για έξυπνη εξειδίκευση.
Διαπεριφερειακές συμπράξεις καινοτομίας με την υποστήριξη των ταμείων της ΕΕ: ο σκοπός αυτού του πιλοτικού έργου, πηγή έμπνευσης του οποίου αποτελεί η επιτυχία της πρωτοβουλίας Vanguard, είναι να βρεθούν και να αναπτυχθούν διαπεριφερειακά έργα με δυνατότητα τραπεζικής χρηματοδότησης που να μπορούν να δημιουργήσουν ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας σε τομείς προτεραιότητας, όπως τα μεγάλα δεδομένα, η βιοοικονομία, η αποδοτική χρήση των πόρων, η συνδεδεμένη κινητικότητα και η προηγμένη μεταποίηση.
Παράλληλα, η Επιτροπή θα εντείνει τις προσπάθειές της για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να απομακρύνουν τα εναπομείναντα σημεία που παρακωλύουν την ανάπτυξη και να διαμορφώσουν περιβάλλοντα φιλικά προς τις επιχειρήσεις.Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην ποιότητα και διαφάνεια της δημόσιας έρευνας, στη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων και στην ευθυγράμμιση των τοπικών βάσεων δεξιοτήτων με τις απαιτήσεις της αγοράς, με τη βοήθεια δομών στήριξης της Επιτροπής.
Η Επιτροπή θα αναζητήσει επίσης τρόπους για να διευκολύνει περαιτέρω συνέργειες και συνδυασμούς μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων και μέσων της ΕΕ που υπάρχουν σήμερα για την καινοτομία, την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα.
Επόμενα βήματα
Οι προσκλήσεις για εκδήλωση ενδιαφέροντος για την πιλοτική δράση των περιφερειών που βρίσκονται στο στάδιο βιομηχανικής μετάβασης θα ξεκινήσουν το φθινόπωρο αυτού του έτους. Οι διαπεριφερειακές συμπράξεις θα συσταθούν κατά τη διάρκεια του 2017 και θα πραγματοποιηθούν κατά τη διάρκεια του 2018.
Η εμπειρία που έχει αποκτηθεί μέχρι σήμερα με τα τρέχοντα προγράμματα της πολιτικής συνοχής, μαζί με τις δράσεις και τις πολιτικές λύσεις που προτείνονται στην παρούσα ανακοίνωση, θα παράσχουν χρήσιμη βάση για την προετοιμασία του προσεχούς δημοσιονομικού πλαισίου, στο πλαίσιο του συνεχούς προβληματισμού για το μέλλον των οικονομικών της ΕΕ.
Η Επιτροπή θα εξετάσει τη στενότερη διασύνδεση μεταξύ των μέσων της ΕΕ που υπάρχουν ήδη με κοινό στόχο την αντιμετώπιση των νέων βιομηχανικών προκλήσεων. Η έξυπνη εξειδίκευση θα μπορούσε να διευρυνθεί, ώστε να μετατραπεί σε ένα ολοκληρωμένο εργαλείο που θα βοηθήσει όλες τις περιφέρειες να αξιοποιήσουν τις αλλαγές που επιφέρει η παγκοσμιοποίηση.
Ιστορικό
Η έξυπνη εξειδίκευση θεσπίστηκε ως απαραίτητη προϋπόθεση για να εξασφαλιστεί η αποδοτικότητα των δαπανών της πολιτικής συνοχής στην έρευνα και την καινοτομία και απαιτεί από όλες τις περιφέρειες να καταρτίσουν επενδυτικές στρατηγικές με βάση τα δικά τους ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα – από τα γεωργικά προϊόντα διατροφής και τον τουρισμό έως τη νανοτεχνολογία και την αεροδιαστημική.
Στο πλαίσιο αυτών των στρατηγικών, οι τοπικές επιχειρήσεις λαμβάνουν χρηματοδοτική υποστήριξη για να αναπτύξουν καινοτόμα προϊόντα και να διευρύνουν τις δραστηριότητές τους πέρα από τις τοπικές αγορές. Αυτές οι στρατηγικές οδήγησαν, επίσης, σε καλύτερη σύνδεση μεταξύ επιστήμης και επιχειρήσεων καθώς και σε βελτιωμένη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα της τοπικής αυτοδιοίκησης.
