Δεν υπάρχει Έλληνας που να μη θέλει ειρήνη και καλές σχέσεις με την Τουρκία. Είναι προς το συμφέρον και των δύο λαών, της οικονομίας και της σταθερότητας της περιοχής. Θα ήταν ευχής έργον κάποτε οι δύο χώρες να οικοδομήσουν μια σχέση ειλικρινούς συνεργασίας.
Η επιθυμία όμως για ήρεμες σχέσεις δεν μπορεί να μας κάνει να αρνούμαστε την πραγματικότητα. Οι πρόσφατες αποφάσεις της Τουρκίας για τα δύο «θαλάσσια πάρκα» δεν εμφανίστηκαν τυχαία. Το ένα βρίσκεται στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου, στην ευαίσθητη περιοχή της εξόδου των Στενών προς το Αιγαίο. Το άλλο στον Νότο, στην περιοχή, γύρω από το σύμπλεγμα του Καστελόριζου.
Προηγήθηκαν η συστηματική προβολή του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», οι επαναλαμβανόμενες αμφισβητήσεις της επήρειας των ελληνικών νησιών και οι χάρτες των τουρκικών αξιώσεων στο Αιγαίο. Τώρα προστίθεται ένα ακόμη βήμα: ένα ακόμη σύνηθες βήμα της Άγκυρας να αποκτήσουν αυτές οι αξιώσεις πρακτικό περιεχόμενο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η Τουρκία ασφαλώς αντιδρά και σε ελληνικές επιλογές: στο μεγάλο ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα, στη στρατηγική σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ κ.ά, Δεν εξηγούν όμως μια στρατηγική που έχει διάρκεια, συνέχεια και μεθοδικότητα.
Υπάρχει μια απολύτως καθαρή αφετηρία: η Τουρκία δεν αποκτά κυριαρχικά δικαιώματα επειδή εξέδωσε δύο προεδρικές αποφάσεις. Νομικά τεχνάσματα δεν δημιουργούν διεθνή τίτλο κυριαρχίας, δεν οριοθετούν μονομερώς θαλάσσιες ζώνες και δεν καταργούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Όμως δεν αρκεί η επίκληση των παραπάνω.
Γιατί η Τουρκία μπορεί να μην αποκτά νομικά ΑΟΖ, επιχειρεί όμως βήμα-βήμα να δημιουργήσει την εικόνα και να εξοικειώσει τους τρίτους με αυτήν ότι ασκεί δικαιοδοσία εκεί όπου δεν την έχει. Μια ακόμη απόπειρα συγκρότησης μιας «σκιώδους ΑΟΖ».
Ας αφήσουμε για λίγο τους χάρτες και τις νομικές αναλύσεις και ας πάμε στη θάλασσα. Ένας Έλληνας ψαράς ρίχνει τα δίχτυα του πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε περιοχή που η Άγκυρα έχει συμπεριλάβει στο «θαλάσσιο πάρκο» της. Λίγα μίλια πιο πέρα περνά ένα ιταλικό ιστιοπλοϊκό. Πως θα αντιδράσει ο ψαράς αν τουρκικό σκάφος επιχειρήσει να ελέγξει την παρουσία του; Και ο Ιταλός την επόμενη φορά θα ξαναπεράσει ή θα αλλάξει πορεία για να αποφύγει ταλαιπωρίες;
Τα τετελεσμένα δεν χρειάζονται πάντα μια κρίση. Μπορούν να δημιουργηθούν και από τη συνήθεια. Από μια γραμμή που επαναλαμβάνεται στους χάρτες. Από μια αρμοδιότητα που κάποιος επιχειρεί να ασκήσει, από τρίτους που προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους για να αποφύγουν προβλήματα. Έτσι, κάτι που δεν έχει διεθνή νομιμότητα μπορεί σταδιακά να αποκτήσει πρακτική κανονικότητα.
Γι’ αυτό δεν αρκούν οι ανακοινώσεις. Χρειάζεται ενεργητική εξωτερική πολιτική, στρατηγική και σχέδιο τακτικών κινήσεων για κάθε περίπτωση.
Εδώ και τώρα απαιτείται κινητοποίηση προς τον ΓΓ του ΟΗΕ, προς όλους τους αρμόδιους φορείς της Μεσογείου και βέβαια στο υψηλότερο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: προς την Κάγια Κάλλας, την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τους Πρόεδρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου.
Οι τέσσερις ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ έθεσαν ήδη το θέμα στην Ύπατη Εκπρόσωπο κ. Κάλας. Η κυβέρνηση οφείλει να το μετατρέψει σε ευρωπαϊκό πολιτικό ζήτημα. Με συγκεκριμένα αιτήματα: αποδοκιμασία των μονομερών τουρκικών ενεργειών, σαφή στήριξη των ελληνικών δικαιωμάτων και καθαρό μήνυμα ότι η απόπειρα έμπρακτης επιβολής δικαιοδοσίας εκτός των νόμιμων ορίων της Τουρκίας θα έχει συνέπειες στις ευρωτουρκικές σχέσεις.
Παράλληλα, χρειάζεται οργανωμένη διπλωματική εκστρατεία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Κάθε ελληνική πρεσβεία να παρουσιάσει στο αντίστοιχο υπουργείο Εξωτερικών πλήρη φάκελο: χάρτες, συντεταγμένες, νομική τεκμηρίωση και αλληλουχία των τουρκικών ενεργειών.
Η εξωτερική πολιτική χρειάζεται ψυχραιμία και αυτοπεποίθηση. Χρειάζεται αποτροπή, πρωτοβουλίες και κινητικότητα. Η ηρεμία είναι στρατηγική επιλογή. Η ακινησία δεν είναι στρατηγική.
Και μια τελευταία εικόνα που δεν έχει άμεση σχέση με το θέμα μας, αλλά έχει τη σημασία της. Ενώ εμείς αυτές τις ημέρες επιδιδόμαστε σε υψηλή κινηματογραφική κριτική για την Οδύσσεια του Νόλαν, η Τουρκία διαφημίζει ξανά διεθνώς τη σπηλιά του Ομήρου, για να επωφεληθεί από την τεράστια προβολή της Οδύσσειας. Είναι soft power. Γιατί η γεωπολιτική δεν ασκείται μόνο με ισχύ αλλά και με σύμβολα, ιστορία και πολιτισμό.
Από έναν θαλάσσιο χάρτη μέχρι μια ομηρική σπηλιά, η στρατηγική αρχίζει πολύ πριν από την κρίση.
(Η Άννα Διαμαντοπούλου είναι πρόεδρος του ΔΙΚΤΥΟΥ, πρ. επίτροπος ΕΕ-πρ. υπουργός, μέλος ΠΣ ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ - Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Το Βήμα" της Κυριακής)
