Ο συνεχιζόμενος πόλεμος μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, μιας παλαιστινιακής μαχητικής οργάνωσης, συνέπεσε με την 50ή επέτειο του πολέμου του Γιομ Κιπούρ του 1973, (του τέταρτου αραβοϊσραηλινού πολέμου), κατά τον οποίο η Συρία και η Αίγυπτος προσπάθησαν να ανακτήσουν εδάφη που είχαν χαθεί κατά την προηγούμενη σύγκρουση με το εβραϊκό κράτος.
Το Ισραήλ και οι «φίλοι» του
Από την ίδρυσή του, το Ισραήλ αγωνίστηκε για το δικαίωμά του να υπάρχει εμπλεκόμενο σε πολέμους και εδαφικές διαμάχες με τους Άραβες γείτονές του - Συρία, Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο και Παλαιστίνιους.
Πρόσφατα, ορισμένες από αυτές τις διαφορές επιλύθηκαν ανοίγοντας την πόρτα στις συμφωνίες του Αβραάμ το 2020, με τις οποίες πολλά μουσουλμανικά κράτη αναγνώρισαν διπλωματικά το Ισραήλ.
Οι αραβοϊσραηλινές αντιπαραθέσεις ξεκίνησαν από την αρχή της ιστορίας του εβραϊκού κράτους.
Στις 29 Νοεμβρίου 1947, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα που ζητούσε τον διαμελισμό της Παλαιστίνης μεταξύ Αράβων και Εβραίων με 33 ψήφους έναντι 13 και 10 αποχές.
Οι Εβραίοι στην Παλαιστίνη αποδέχθηκαν την απόφαση της ΓΣ του ΟΗΕ, ενώ οι Άραβες κάτοικοι της περιοχής και οι αραβικές αντιπροσωπείες την απέρριψαν. Το σχέδιο δεν εφαρμόστηκε και δεν ιδρύθηκε αραβικό παλαιστινιακό κράτος.
Το αραβικό ντεμαράζ δεν ήταν κάτι εντελώς απρόβλεπτο, δεδομένου ότι κατά τη διάρκεια της συζήτησης για τη λύση των δύο κρατών τον Σεπτέμβριο του 1947, η Αραβική Ανώτατη Επιτροπή (AHC), αποτελούμενη από εκπροσώπους κορυφαίων παλαιστινιακών αραβικών φυλών, υποστήριξε ότι ο εβραϊκός λαός δεν είχε κανένα απολύτως νομικό ή ηθικό δικαίωμα για την ίδρυση του κράτους του στην περιοχή.
Η AHC πρότεινε τη δημιουργία ενός ενιαίου αραβικού κράτους σε ολόκληρη την επικράτεια της Παλαιστίνης, προσθέτοντας ότι τα δικαιώματα των μειονοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων, θα ήταν σεβαστά.
Στις 14 Μαΐου 1948, ο επικεφαλής του Εβραϊκού Οργανισμού Νταβίντ Μπεν Γκουριόν ανακοίνωσε την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, το οποίο αναγνωρίστηκε γρήγορα τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από τη Σοβιετική Ένωση. Ωστόσο, μέσα σε λίγες ημέρες η Αίγυπτος, το Ιράκ, ο Λίβανος, η Συρία και η Ιορδανία επιτέθηκαν στο νεοσύστατο κράτος σε μια προσπάθεια να στηρίξουν την παλαιστινιακή υπόθεση.
Στον απόηχο του σφοδρού πολέμου, το Ισραήλ κατάφερε να επεκτείνει την αρχική του επικράτεια στο 77% της πρώην βρετανικής εντολής της Παλαιστίνης, ενώ η Ιορδανία κατέλαβε τη Δυτική Όχθη, οι Αιγύπτιοι κατέλαβαν τη Γάζα και η Συρία οχύρωσε τα υψίπεδα του Γκολάν για να στοχεύσει τα ισραηλινά εδάφη.
Κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Έξι Ημερών του 1967 - του οποίου είχαν προηγηθεί συριακές αεροπορικές επιδρομές σε ισραηλινά χωριά και η εκδίωξη από την Αίγυπτο των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ από τη χερσόνησο του Σινά - ο εβραϊκός στρατός κατάφερε να εκδιώξει τις συριακές δυνάμεις από τα στρατηγικής σημασίας Υψίπεδα του Γκολάν, να καταλάβει τη Λωρίδα της Γάζας και τη χερσόνησο του Σινά από την Αίγυπτο και να καταλάβει τη Δυτική Όχθη από την Ιορδανία. Συν τοις άλλοις, το Ισραήλ απέκτησε τον πλήρη έλεγχο της Ιερουσαλήμ.
Στον απόηχο της σύγκρουσης ο ΟΗΕ κάλεσε τα εμπόλεμα μέρη να εγκαταλείψουν τις πολεμικές επιχειρήσεις και αναφέρθηκε στην ανάγκη επίλυσης του προσφυγικού προβλήματος, δεδομένου ότι οι αραβοϊσραηλινές εχθροπραξίες οδήγησαν στον εκτοπισμό των Παλαιστινίων.
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, μόνο ο Πόλεμος των Έξι Ημερών οδήγησε στην έξοδο μισού εκατομμυρίου αμάχων.
Στις 6 Οκτωβρίου 1973, η Συρία και η Αίγυπτος επιτέθηκαν ταυτόχρονα στο Ισραήλ σε αυτό που είναι πλέον γνωστό ως πόλεμος του Γιομ Κιπούρ. Τα αραβικά κράτη δεν κατάφεραν να επιστρέψουν τα χαμένα εδάφη ή να επιτύχουν εδαφικά κέρδη, αλλά η σύγκρουση θεωρείται από ορισμένους ιστορικούς ότι αποτέλεσε σημείο-κλειδί μετά το οποίο τα αντιμαχόμενα μέρη άρχισαν να αναζητούν συμβιβαστικές λύσεις προκειμένου να βγουν από τον φαύλο κύκλο της βίας.
Πώς ξεκίνησε η ισραηλινοαραβική ειρηνευτική διαδικασία
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε στενά το δράμα που εκτυλισσόταν στην Παλαιστίνη. Το ψήφισμα 242 του ΟΗΕ (Νοέμβριος 1967), προέτρεπε το Ισραήλ να αποσυρθεί "από τα κατεχόμενα εδάφη" και καλούσε τους Άραβες να αναγνωρίσουν το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ και να ζήσουν ειρηνικά μαζί του.
Η Αίγυπτος έγινε το πρώτο κράτος που έδειξε κατανόηση στο κάλεσμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Εκτός αυτού, το βορειοαφρικανικό κράτος ήθελε πίσω τη χερσόνησο του Σινά. Τελικά, ο Αιγύπτιος πρόεδρος Ανουάρ Σαντάτ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μεναχέμ Μπέγκιν υπέγραψαν τη Συμφωνία του Καμπ Ντέιβιντ, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, στις 17 Σεπτεμβρίου 1978.
Σύμφωνα με το "Πλαίσιο για την Ειρήνη στη Μέση Ανατολή", οι πλευρές συμφώνησαν να εξασφαλίσουν μια διαδικασία για την παλαιστινιακή αυτοδιοίκηση στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα και να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο για ειρηνευτικές συνθήκες μεταξύ του Ισραήλ και των άλλων γειτόνων του.
Τον Μάρτιο του 1979, το Ισραήλ και η Αίγυπτος υπέγραψαν συνθήκη ειρήνης, η οποία οδήγησε στην αποχώρηση του Ισραήλ από το Σινά και στο άνοιγμα της διώρυγας του Σουέζ από το Κάιρο στα ισραηλινά πλοία.
Παρόλο που η Αίγυπτος εξοστρακίστηκε αμέσως από άλλα αραβικά κράτη για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ισραήλ, η κίνηση αυτή αποτέλεσε τομή στις αραβοϊσραηλινές σχέσεις.
Παρόλα αυτά, το 1982 το Ισραήλ βρέθηκε και πάλι σε πόλεμο με ένα αραβικό κράτος, μόλις έξι εβδομάδες μετά την αποχώρησή του από το Σινά.
Το Τελ Αβίβ ξεκίνησε πόλεμο με τον Λίβανο, όπου εκείνη την εποχή κατοικούσε η Παλαιστινιακή Απελευθερωτική Οργάνωση (PLO). Η PLO ιδρύθηκε το 1964 και ζητούσε "το τέλος του κράτους του Ισραήλ, την επιστροφή των Παλαιστινίων στην πατρίδα τους και την ίδρυση ενός ενιαίου δημοκρατικού κράτους σε όλη την Παλαιστίνη". Έχοντας εκδιώξει την PLO από τον Λίβανο το 1982, στον απόηχο της πολιορκίας της Βηρυτού, ο ισραηλινός στρατός αποσύρθηκε από τη χώρα το 1985 και ολοκλήρωσε την αποχώρηση το 2000.
Δύο χρόνια αργότερα, το 1987, άρχισαν μυστικές διαπραγματεύσεις για μια συνθήκη ειρήνης μεταξύ του Ισραήλ και της Ιορδανίας- το 1988, το Αμμάν παραιτήθηκε από τις διεκδικήσεις του στην ελεγχόμενη από το Ισραήλ Δυτική Όχθη.
Στις 26 Οκτωβρίου 1994, η Ιορδανία και το Ισραήλ υπέγραψαν τη συνθήκη ειρήνης. Σε κάποιο βαθμό η σύναψη της συμφωνίας διευκολύνθηκε από τις συμφωνίες του Όσλο του 1973, οι οποίες δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία του ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Η συμφωνία του 1973 αποτέλεσε τομή για Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους, καθώς η Παλαιστινιακή Οργάνωση Απελευθέρωσης (PLO) αναγνώρισε το Ισραήλ- και το Τελ Αβίβ έπαψε να θεωρεί την PLO τρομοκρατική οντότητα.
Η Παλαιστινιακή Αρχή δημιουργήθηκε το 1994 με την PLO ως «εκπρόσωπο του παλαιστινιακού λαού». Το 1996, οι Παλαιστίνιοι διεξήγαγαν τις πρώτες τους εκλογές. Ο Γιάσερ Αραφάτ εξελέγη πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής.
Το Ισραήλ δεν έχει ακόμη λύσει τα εδαφικά «διλήμματα»
Ωστόσο, η αραβοϊσραηλινή ειρηνευτική διαδικασία έχει αποδειχθεί ότι είναι ένας κακοτράχαλος δρόμος.
Το 2000, το Ισραήλ και ο Λίβανος συμφώνησαν σε μια οριοθετική γραμμή μεταξύ των χωρών τους, γνωστή ως Γαλάζια Γραμμή, ενώ το 2006, το Τελ Αβίβ σύρθηκε στον Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου (ο οποίος διήρκεσε 34 ημέρες) από τη Χεζμπολάχ, μια λιβανέζικη σιιτική μαχητική οργάνωση.
Η κληρονομιά των εχθροπραξιών του 2006 είναι μια συνοριακή διαμάχη μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου για το Αλ Γκατζάρ, ένα χωριό κοντά στα Υψώματα του Γκολάν και το αγρόκτημα Σεμπάα, όπου έχουν αναπτυχθεί σκηνές της Χεζμπολάχ.
Ομοίως, οι εντάσεις εξακολουθούν να σιγοβράζουν για τα Υψώματα του Γκολάν, ένα έδαφος που κατέλαβε το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Έξι Ημερών από τη Συρία. Το Ισραήλ και η Συρία βρίσκονται τεχνικά σε κατάσταση πολέμου από το 1948.
Η ανοιχτή... «πληγή»
Μια άλλη ανοιχτή πληγή είναι η συνεχής εδαφική διαμάχη με την Παλαιστινιακή Αρχή. Σύμφωνα με τη λύση των δύο κρατών, η Ανατολική Ιερουσαλήμ, η Δυτική Όχθη και η Λωρίδα της Γάζας έπρεπε να αποτελούν ένα ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος. Το 2005 το Ισραήλ αποσύρθηκε από τη Λωρίδα της Γάζας.
Ωστόσο, η διαδικασία είδε μια πιθανή ανατροπή κατά τη διάρκεια της θητείας του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ενώ μεσολάβησε για τη σύναψη ιστορικών συμφωνιών Αβραάμ, βάσει των οποίων τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), το Μπαχρέιν, το Σουδάν και το Μαρόκο εξομάλυναν τις σχέσεις τους με το ισραηλινό κράτος, η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε ταυτόχρονα υπό αμφισβήτηση την ειρηνευτική διαδικασία Ισραήλ-Παλαιστίνης (καθώς και την ειρηνευτική διευθέτηση Ισραήλ-Συρίας), αναγνωρίζοντας την Ιερουσαλήμ ως ισραηλινή πρωτεύουσα, εγκρίνοντας την παρουσία του Ισραήλ στη Δυτική Όχθη και ονομάζοντας τα Υψίπεδα του Γκολάν ως εβραϊκό κρατικό έδαφος, σύμφωνα με παρατηρητές του Μεσανατολικού.
