Τα fake news, ως ορολογία δεν είναι «εφεύρεση» του Τραμπ. Άλλωστε, πριν τ’ ανακαλύψει αυτός , η Χίλαρι Κλίντον ήταν εκείνη, που …θρήνησε πρώτη για τις «συνέπειες στον πραγματικό κόσμο» των ψεύτικων ειδήσεων.
Να υπενθυμίσουμε ότι ψεύτικες πληροφορίες για την ίδια είχαν αναδειχθεί ως κύρια εξήγηση από το στρατόπεδο των Δημοκρατικών γιατί η Κλίντον έχασε τις εκλογές του 2016. Κι αυτή η εξήγηση , όμως, δηλαδή η «ρωσική υποστήριξη» προς τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικάνους τότε εναντίον των Δημοκρατικών , όπως αποδείχτηκε , ήταν ένα fake news…
Ο χορός του σκλαπ (έργο του Karl Bodner)
Στην αμερικανική ιστορία οι ψευδείς ειδήσεις υπάρχουν ακόμη και πριν από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας . Γι ΄ αυτό ίσως να είναι και…η υπερδύναμη στην κατασκευή τους. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τις επεμβάσεις των ΗΠΑ σε τρίτες χώρες.
Ο Λουδοβίκος ΙΔ με την οικογένειά του (πίνακας του NOCRET Jean)
«Αν αληθεύουν οι αναφορές…»
Δείγμα τους βρίσκουμε ήδη στην πρώτη πολυσέλιδη εφημερίδα της βρετανικής Βόρειας Αμερικής , που εκδόθηκε το 1690 στη Βοστώνη . Η «Publick Occurrences Both Forreign and Domestick » , με ημερομηνία 25 Σεπτεμβρίου, φύτεψε εκείνη τη μέρα τον σπόρο του «κίτρινου Τύπου».
Δημοσίευσε την είδηση- βόμβα για αιμομικτική σχέση του Βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄ της Γαλλίας .Έγραφε ότι ο αυτοκράτορας είχε ερωτικές επαφές με τη γυναίκα του γιου και διαδόχου (Μαρία Άννα Βικτωρία της Βαυαρίας): «Η Γαλλία βρίσκεται σε μεγάλη αναστάτωση... όχι μόνο εξαιτίας μας (της Γαλλο-βρετανικής αντίθεσης) αλλά και εξαιτίας του γιου του (του Λουδοβίκου ΙΔ΄)... αν αληθεύουν οι αναφορές, ότι ο πατέρας συνήθιζε να κοιμάται με τη γυναίκα του γιου του.»
Χρησιμοποιεί τη φράση «if reports be true» («αν οι αναφορές είναι αληθείς»). Μια τυπική διατύπωση , η οποία θα συνηθίζεται ως σήμερα ως άλλοθι για τη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων, χωρίς ν΄ αναλαμβάνεται η ευθύνη της δημοσιοποίησης.
Επιπλέον, ανέφερε ότι, λόγω αυτού του «σκανδάλου» ο Μεγάλος Δελφίνος , όπως ονομαζόταν ο διάδοχος-γιος, οργισμένος εγκατέλειψε τ΄ ανάκτορα, προκαλώντας εσωτερική κρίση στη Γαλλία.
Η «είδηση» βασιζόταν σε ανάλογες αντιγαλλικές φήμες, που κυκλοφορούσαν τότε περιθωριακά στην Ευρώπη και δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα, όπως είναι εξακριβωμένο στην ιστορία.
Οι υπεύθυνοι της εφημερίδας, φανατικοί Προτεστάντες και πολέμιοι της Καθολικής Γαλλίας, δεν δίστασαν στην αναπαραγωγή της, με στόχο να διασύρουν το «Βασιλιά Ήλιο» και τους …έκφυλους ομόθρησκους Γάλλους . Η ειρωνεία είναι ότι κατά τ΄ άλλα το έντυπο σε άλλο σημείο διακήρυσσε ότι επιδιώκει με την κυκλοφορία του να καταπολεμήσει το «πνεύμα του ψεύδους» και να δημοσιεύει μόνο όσα έχει λόγο να πιστεύει ότι είναι αληθινά!
Οι βρετανικές αποικιακές αρχές θεώρησαν ότι το προκλητικό δημοσίευμα είναι επικίνδυνο , ανακάλεσαν αμέσως την άδεια κυκλοφορίας και απαγόρευσαν την έκδοσή της. Δεν πρόλαβε να κυκλοφορήσει δεύτερο φύλλο της εφημερίδας. Αυτό ήταν και το πρώτο μέτρο κατά του κιτρινισμού.
Ο πλαστογράφος Φραγκλίνος
Για να μείνουμε, όμως, επί αμερικανικού εδάφους πριν περάσουμε σε άλλο κεφάλαιο των φέικ νιους , υπάρχει άλλο διάσημο δείγμα φέικ νιους.
Σε αυτό πρωταγωνιστεί ένας από τους «πατέρες του έθνους», τους ιδρυτές δηλ. των ΗΠΑ. Ο πολυμαθής , φιλόσοφος, εφευρέτης και πολιτικός Βενιαμίν Φραγκλίνος. Δεν ήταν ο μοναδικός που επινοούσε φέικ νιους την ευρύτερη περίοδο.
Ο ίδιος κατασκεύασε ολόκληρο πλαστό φύλλο της πραγματικής εφημερίδας «Boston Independent Chronicle». Το εκτύπωσε στη Γαλλία το 1782 , όπου και βρισκόταν ως εκπρόσωπος των επαναστατημένων αμερικανικών πολιτειών.
Η βασική «είδηση» ήταν ότι οι Βρετανοί χρησιμοποιούσαν Ινδιάνους στα επαναστατημένα αμερικανικά εδάφη. Υποτίθεται ότι οι άγριοι «μισθοφόροι» είχαν αποστολή ν΄ αποκεφαλίζουν Αμερικανούς αποίκους και να στέλνουν τα σκαλπ (το γδαρμένο τριχωτό του κεφαλιού) στους Άγγλους. .
Αυτά αποκαλύφτηκαν όταν αμερικανικές δυνάμεις βρήκαν σακούλες που περιείχαν περισσότερα από 700 « κρανία από τους δυστυχισμένους κατοίκους της επαρχίας μας ». Υπήρχαν μέσα κρανία αγοριών, κοριτσιών, στρατιωτών, ακόμη και βρεφών!
Στόχος του ήταν να στρέψει τη γαλλική και ευρωπαϊκή κοινή γνώμη κατά των Άγγλων. Κλασική, δηλαδή, περίπτωση «μαύρης προπαγάνδας», με ανύπαρκτες φρικαλεότητες σε πολεμικούς καιρούς.
Το πιο ανατριχιαστικό μέρος ήταν η αποκάλυψη ψεύτικης επιστολής αξιωματικού σε Βρετανό κυβερνήτη. Αυτή συνόδευε οκτώ μεγάλα δέματα με τα σκαλπ ποίκων.
Μαζί με την επιστολή και τα δέματα υπήρχε και μήνυμα Ινδιάνων προς τον Γεώργιο Γ , Βασιλιά της Βρετανίας. Υποτίθεται ότι έγραφε : «Πατέρα, σου στέλνουμε αυτά τα σημάδια για να δεις ότι παραμένουμε πιστά παιδιά σου...
Σου στέλνουμε τα σκαλπ των εχθρών σου. Φρόντισε να μας στείλεις σε αντάλλαγμα πυρίτιδα, σφαίρες, μαχαίρια και ρούχα για τις γυναίκες και τα παιδιά μας, που υποφέρουν από το κρύο…»
Οι αναλυτικές περιγραφές των «δεμάτων» προκάλεσαν σοκ. Αν και απολύτως κατασκευασμένο το δημοσίευμα αναπαράχθηκε από αγγλικές και ευρωπαϊκές εφημερίδες, προκαλώντας κατακραυγή κατά της Βρετανίας και ενισχύοντας τη διαπραγματευτική θέση των Αμερικανών στις συνομιλίες ειρήνης που είχαν μαζί τους στο Παρίσι.
Τα φέικ νιους του του Φραγκλίνου ενίσχυσαν την ιδέα ότι όλοι οι Ινδιάνοι ήταν «αδίστακτοι», όπως τους αποκαλούνταν και στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας.
Στην πορεία του χρόνου οι ιστορίες για τα scalp θα γίνουν δημοφιλείς στις ΗΠΑ και τον κόσμο. Η εικόνα των αυτοχθόνων (Ινδιάνων) που επιτίθενται σε αποίκους για να γδάρουν κεφάλια αποτελεί χρόνια τώρα κλασικό μοτίβο του Χόλιγουντ. Η πραγματική ιστορική αλήθεια είναι πολύ πιο σύνθετη και, σε μεγάλο βαθμό, συνδεδεμένη με τις ενέργειες των ίδιων των Ευρωπαίων .
Οι ίδιοι οι άποικοι το χρησιμοποίησαν συστηματικά. Ήταν ένα χρηματοδοτούμενο από το 17ο αιώνα και μετά όπλο γενοκτονίας . Προσφέρονταν χρηματικές αμοιβές για τα σκαλπ των ιθαγενών. Προφανώς σε συνέχεια, ασκήθηκε και από τους τελευταίους στις συγκρούσεις. Επικρατεί , όμως, η αντίληψη ως σήμερα ότι θύτες ήταν οι αιμοσταγείς αυτόχθονες και θύματα οι αθώοι λευκοί άποικοι.
Γνωστή ιστορία αντιστροφής της αλήθειας ως τον 21ο αιώνα…
(Ο Τάκης Κατσιμάρδος είναι δημοσιογράφος - Από το τρέχον τεύχος του εβδομαδιαίου περιοδικού Fractalart.gr)
