Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της περασμένης εβδομάδας (Πέμπτης-Παρασκευής) υπήρξε τραυματικό. Η άγονη έκβασή του (εξαίρεση η στήριξη της Ουκρανίας) έδειξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπήκε ήδη σε μια επικίνδυνη περίοδο δυσλειτουργίας που δεν αποκλείεται να επιδεινωθεί τους επόμενους μήνες. Κύρια χαρακτηριστικά της: η ακροδεξιά πολιτική στροφή, οι βαθιές πολιτικές διαιρέσεις και η απουσία στιβαρής πολιτικής ηγεσίας που εκ των πραγμάτων δυσχεραίνει (ή καθιστά ακόμη και αδύνατη) τη λήψη αποφάσεων. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όλοι οι ηγέτες των σχετικά μεγαλύτερων χωρών βρίσκονται για πρώτη φορά ταυτόχρονα σε κλονισμένη πολιτική θέση. Είναι, όπως λέγεται, «κουτσές πάπιες» (lame ducks). Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ισπανίας Πιέτρο Σάντσεθ, με ηγετικά χαρίσματα, αντιμετωπίζει ως γνωστόν εκλογές στις 29 Νοεμβρίου με δημοσκοπική προοπτική να τις χάσει. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν διανύει τους τελευταίους μήνες της δεκαετούς προεδρικής θητείας του με εκλογές τον Απρίλιο 2027. Στις εκλογές αυτές δεν αποκλείεται η Εθνική Συσπείρωση (Rassemblement National) να πλειοψηφήσει και η Μαρίν Λεπέν να αναλάβει την προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας με τις γνωστές ευρωσκεπτικιστικές ιδέες και επιδιώξεις της. Στην Πολωνία οι κοινοβουλευτικές εκλογές (μέσα στο 2027) δεν αποκλείεται να επαναφέρουν στην εξουσία το εθνικιστικό, αντιευρωπαϊκό κόμμα του Νόμου και Δικαιοσύνης (Law and Justice – PιS). Ενώ στην Ιταλία οι προγραμματισμένες κοινοβουλευτικές εκλογές για το 2027 εκτιμάται ότι μάλλον θα ενισχύσουν την ακροδεξιά κυβέρνηση της Τζώρτζια Μελόνι. Και στο βάθος βέβαια παραμονεύει η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD). Ενώ η κοινωνική επαναστατική αναταραχή βαθαίνει και οι εξωτερικές απειλές (από Ρωσία, ΗΠΑ, κλπ) εντείνονται.
Τούτων δοθέντων, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει αυτή την περίοδο ισχυρή πολιτική ηγεσία (άξονα Γαλλίας-Γερμανίας λ.χ.) εντός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ικανή να «επιβάλει» τους αναγκαίους συμβιβασμούς σε κρίσιμα ζητήματα (πολυετής προϋπολογισμός ΕΕ 2028-2034, ενέργεια, κ.α.) σε συνεργασία με τη θεσμική ηγεσία, τον πρόεδρο δηλαδή του Συμβουλίου σοσιαλιστή Αντόνιο Κόστα. Αν και η διαπραγματευτική προσέγγιση του τελευταίου αμφισβητείται από τα συντηρητικά κράτη μέλη της ΕΕ. Η σημερινή δύσκολη πολιτική κατάσταση για την Ένωση θα προσλάβει πιθανότατα μέσα στο 2027 χαρακτηριστικά δομικής πολιτικής κρίσης εάν οι τέσσερις χώρες μέλη περάσουν περίπου ταυτόχρονα σε αμιγώς ακροδεξιά ευρωσκεπτικιστικά κυβερνητικά σχήματα που στοχεύουν στην εθνικοποίηση της ΕΕ. Όπως γράφει η Nathalie Tocci στην Guardian, ίσως τότε δούμε το τέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως το γνωρίζουμε σήμερα (The Guardian, 11/10). Μεταξύ άλλων θα καταστεί αδύνατη η υιοθέτηση του πολυετούς προϋπολογισμού καθώς η Μ. Λεπέν ζητάει “επιστροφές” συνεισφορών (τύπου Thathcer). Όθεν και οι προσπάθειες Κόστα «να κλείσει» το θέμα αυτό μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους. Αλλά κι αν το κλείσει, η πολιτική προοπτική θα παραμείνει ζοφερή.
Μέσα στο 2027 (δεύτερο εξάμηνο) η Ελλάδα (ανεξάρτητα από την κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές) θα βρεθεί ω γνωστόν, στην προεδρία του Συμβουλίου Υπουργών σε μια πιθανότατα πολιτικά και ιδεολογικά χαοτική Ένωση. Ο ρόλος της ως εκ τούτου θα είναι κρίσιμος. Θα πρέπει να χειρισθεί τη δύσκολη πολιτική κατάσταση παράλληλα με την τρέχουσα, περίπλοκη ατζέντα θεμάτων. (Με προϋπόθεση βέβαια ότι η ίδια η Ελλάδα δεν θα βρίσκεται σε φάση πολιτικής αβεβαιότητας).
(Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»).
