Αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) από το 2027 εξετάζει η κυβέρνηση, όμως η παρέμβαση αυτή, ακόμη και αν υλοποιηθεί, δεν αντιμετωπίζει στον πυρήνα του το πρόβλημα που εδώ και χρόνια επιβαρύνει εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους. Η διόρθωση των κλιμακίων μπορεί να περιορίσει ορισμένες αδικίες, δεν καταργεί όμως την ΕΑΣ ούτε αναιρεί τις μεγάλες κρατήσεις που έχουν ήδη επιβληθεί.
Η συζήτηση για την αλλαγή της «αρχιτεκτονικής» της ΕΑΣ έχει ανοίξει ενόψει και της πιλοτικής δίκης στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 7 Οκτωβρίου 2026. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται η εισφορά και ειδικότερα το αν πρέπει να επιβάλλεται στο σύνολο της σύνταξης ή μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το προβλεπόμενο όριο.
Η κυβέρνηση εξετάζει ένα περισσότερο αναλογικό σύστημα, ώστε οι συνταξιούχοι να μην υφίστανται απότομη αύξηση της κράτησης όταν περνούν από ένα κλιμάκιο στο επόμενο. Πρόκειται για μια αλλαγή που μπορεί πράγματι να περιορίσει ορισμένες στρεβλώσεις.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δεν αρκεί όμως για να λυθεί το συνολικό πρόβλημα.
Και αυτό γιατί η ΕΑΣ θα εξακολουθήσει να αποτελεί μία σημαντική μόνιμη κράτηση από τη σύνταξη. Ο συνταξιούχος που σήμερα πληρώνει 100, 200, 300 ή και περισσότερα ευρώ τον μήνα δεν παύει να επιβαρύνεται. Απλώς, με ένα διαφορετικό σύστημα, ενδέχεται να πληρώνει λιγότερα.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Άλλο η μείωση μιας επιβάρυνσης και άλλο η άρση της επιβάρυνσης.
Διαθέσιμο εισόδημα συνταξιούχων
Ενδεικτικά, με το σημερινό σύστημα μια σύνταξη 2.000 ευρώ και συντελεστή ΕΑΣ 6% συνεπάγεται κράτηση 120 ευρώ τον μήνα ή 1.440 ευρώ τον χρόνο. Σε σύνταξη 2.500 ευρώ, με συντελεστή 9%, η ετήσια επιβάρυνση φτάνει τα 2.700 ευρώ. Σε σύνταξη 3.000 ευρώ, με συντελεστή 10%, ο συνταξιούχος χάνει 3.600 ευρώ τον χρόνο μόνο από την ΕΑΣ.
Πρόκειται για χρήματα που αφαιρούνται από το διαθέσιμο εισόδημα των συνταξιούχων πριν ακόμη υπολογιστούν οι υπόλοιπες κρατήσεις και ο φόρος εισοδήματος. Για έναν άνθρωπο που ζει αποκλειστικά από τη σύνταξή του, η απώλεια αυτή δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι πραγματική μείωση της αγοραστικής του δύναμης.
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο ζήτημα: τι γίνεται με τα ποσά που έχουν ήδη παρακρατηθεί; Μία αλλαγή από το 2027 δεν απαντά αυτομάτως στο ερώτημα των προηγούμενων ετών. Αν δεν υπάρξει ειδική πρόβλεψη ή δικαστική εξέλιξη, οι μέχρι σήμερα κρατήσεις δεν επιστρέφονται απλώς επειδή αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού στο μέλλον.
Η ΕΑΣ θεσπίστηκε το 2010 και τα έσοδά της κατευθύνονται στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), με σκοπό τη δημιουργία αποθεματικού για τη στήριξη του ασφαλιστικού συστήματος απέναντι στη δημογραφική γήρανση. Το επιχείρημα αυτό εξηγεί γιατί η εισφορά εξακολουθεί να θεωρείται σημαντική για τα δημόσια οικονομικά.
Δεν απαντά όμως στο διαφορετικό ερώτημα που θέτουν οι συνταξιούχοι: αν η εισφορά εφαρμόζεται με δίκαιο και αναλογικό τρόπο και αν η σημερινή επιβάρυνση είναι ανάλογη με τον σκοπό που υπηρετεί.
Η επικείμενη δικαστική απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές και να περιορίσει τις αδικίες του σημερινού συστήματος. Όμως μια τεχνική αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού δεν αρκεί από μόνη της.
Για τους συνταξιούχους, το πραγματικό ζητούμενο είναι τριπλό: δικαιότερος υπολογισμός, ουσιαστική μείωση της επιβάρυνσης και ξεκάθαρη απάντηση για τις κρατήσεις του παρελθόντος.
Διαφορετικά, η μεταρρύθμιση θα κινδυνεύσει να είναι απλώς μια διόρθωση στον τρόπο με τον οποίο επιβάλλεται η ΕΑΣ - και όχι λύση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν εδώ και 16 χρόνια εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχοι.
