Για πρώτη φορά οι αρχαιολόγοι προσδιόρισαν με ακρίβεια την ηλικία ενός σπάνιου ταφικού μνημείου στην Ατλαντική Σαχάρα – Τα ευρήματα ρίχνουν φως στις ταφικές πρακτικές της Ύστερης Νεολιθικής περιόδου
Ένα σπάνιο πέτρινο ταφικό μνημείο στη βόρεια Δυτική Σαχάρα, με δύο μακριές σειρές λίθων που θυμίζουν κεραίες, χρονολογείται πριν από περίπου 4.400 χρόνια, σύμφωνα με νέα αρχαιολογική έρευνα. Πρόκειται για την πρώτη απόλυτη χρονολόγηση αυτού του τύπου τάφου στην Ατλαντική Σαχάρα, ένα εύρημα που προσφέρει νέα δεδομένα για τις ταφικές συνήθειες των προϊστορικών κοινοτήτων της περιοχής.
Το μνημείο μελετήθηκε από ομάδα του Πανεπιστημίου της Χιρόνα σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού της Σαχάρας. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως ανθρώπινα οστά και τέσσερις χάντρες από τσόφλι αυγού στρουθοκαμήλου, ενώ η εργαστηριακή ανάλυση επέτρεψε τον προσδιορισμό της ηλικίας της ταφής, η οποία τοποθετείται κυρίως μεταξύ 4.407 και 4.230 ετών πριν από σήμερα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ένα μνημείο μήκους 54,5 μέτρων στην καρδιά της ερήμου
Ο τάφος βρίσκεται κοντά στο Wadi Lawash el Telli, στην άκρη της περιοχής Sluguilla Lawash, η οποία είναι γνωστή για τον μεγάλο αριθμό βραχογραφιών της. Στην ευρύτερη περιοχή έχουν καταγραφεί σχεδόν 1.140 βράχοι με χαράγματα, ενώ οι ερευνητές έχουν εντοπίσει συνολικά 2.068 παραστάσεις σε μια διαδρομή μήκους 27 χιλιομέτρων.
Η τοποθεσία βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων, σε ένα ιδιαίτερα άνυδρο και χαλικώδες τοπίο. Η ανθρώπινη παρουσία συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις σπάνιες έντονες βροχοπτώσεις, μετά τις οποίες οι κτηνοτροφικές κοινότητες μπορούν να εγκατασταθούν στην περιοχή.
Το ταφικό μνημείο ανήκει στην κατηγορία που οι αρχαιολόγοι αποκαλούν «τύμβους με κεραίες». Στο κέντρο δεσπόζει ένας σωρός από στοιβαγμένες πέτρινες πλάκες, από τον οποίο εκτείνονται δύο μακριές σειρές λίθων.
Το συνολικό μήκος της κατασκευής φτάνει τα 54,5 μέτρα, ενώ ο κεντρικός τύμβος έχει διαστάσεις 12,5 επί 10 μέτρα και ύψος μικρότερο των τριών μέτρων. Οι δύο σειρές λίθων έχουν προσανατολισμό περίπου 102 μοιρών ως προς τον βορρά, στοιχείο που συμφωνεί με τη διάταξη άλλων αντίστοιχων μνημείων.
Οι κατασκευαστές χρησιμοποίησαν τοπικό ασβεστόλιθο, χωρίς κονίαμα. Οι περισσότερες πέτρες έχουν μήκος μικρότερο του ενός μέτρου, γεγονός που υποδηλώνει ότι η κατασκευή θα μπορούσε να έχει πραγματοποιηθεί από μια σχετικά μικρή ομάδα ανθρώπων.
Ο σκελετός κάτω από τις ασβεστολιθικές πλάκες
Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από τις 5 έως τις 8 Απριλίου 2018. Οι δύσκολες συνθήκες στην απομακρυσμένη περιοχή, σε συνδυασμό με τους ισχυρούς ανέμους, περιόρισαν τις εργασίες στο μισό του ταφικού συμπλέγματος, με το υπόλοιπο να παραμένει ανέπαφο για μελλοντική έρευνα.
Κάτω από τις εξωτερικές πέτρες, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα κάλυμμα αποτελούμενο από μεγάλες ασβεστολιθικές πλάκες. Ακριβώς από κάτω βρισκόταν ο σκελετός ενός ανθρώπου.
Το σώμα είχε τοποθετηθεί ανάσκελα, με το κεφάλι στραμμένο προς τον νότο και τα πόδια διπλωμένα προς τα δυτικά. Δεν εντοπίστηκε ξεχωριστός ταφικός λάκκος, ούτε στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι ο τάφος είχε ανοιχτεί ξανά μετά την αρχική ταφή.
Η κατάσταση διατήρησης των οστών ήταν ιδιαίτερα κακή. Οι ερευνητές κατάφεραν να ανακτήσουν μόνο ορισμένα θραύσματα από τα οστά των άκρων, μερικά οστά δακτύλων και δύο γομφίους.
Η φθορά των δοντιών οδήγησε στην εκτίμηση ότι το άτομο ήταν ηλικίας περίπου 25 έως 35 ετών. Ωστόσο, το φύλο δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί, καθώς η λεκάνη δεν είχε διατηρηθεί. Παράλληλα, ένα οστικό εξόγκωμα σε οστό δακτύλου ενδέχεται να συνδέεται με επαναλαμβανόμενη χειρωνακτική δραστηριότητα.
Οι τέσσερις χάντρες και η προσπάθεια χρονολόγησης
Τα μοναδικά κτερίσματα που εντοπίστηκαν στον τάφο ήταν τέσσερις χάντρες, κατασκευασμένες από τσόφλι αυγού στρουθοκαμήλου. Παρόμοια αντικείμενα έχουν βρεθεί και σε άλλες περιοχές της Σαχάρας, επομένως δεν παρέχουν από μόνα τους αρκετά στοιχεία για την ταυτότητα ή τον πολιτισμό του νεκρού.
Η προσπάθεια προσδιορισμού της ηλικίας του μνημείου αποδείχθηκε δύσκολη. Οι αρχικές αναλύσεις του 2018 δεν απέδωσαν αποτελέσματα, επειδή τα οστά δεν περιείχαν επαρκές κολλαγόνο, απαραίτητο για τη συγκεκριμένη μέθοδο χρονολόγησης.
Η έρευνα συνεχίστηκε το 2025, όταν οι επιστήμονες στράφηκαν στο ανόργανο, μεταλλικό μέρος των οστών. Οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν στο εργαστήριο CIRAM και έδωσαν δύο αποτελέσματα που συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό.
Συγκεκριμένα, ένα θραύσμα βραχιονίου οστού χρονολογήθηκε μεταξύ 4.417 και 4.160 ετών πριν από σήμερα, ενώ ένα θραύσμα μηριαίου οστού έδωσε εύρος από 4.405 έως 4.100 ετών. Με βάση τα δύο αποτελέσματα, η ταφή τοποθετείται κυρίως στο διάστημα μεταξύ 4.407 και 4.230 ετών πριν από σήμερα.
Η συμφωνία των μετρήσεων προσφέρει στους ερευνητές μια ισχυρή χρονολογική βάση για τη μελέτη αυτού του σπάνιου τύπου μνημείου.
Η μετάβαση σε μεγάλους λίθινους τάφους παραμένει μυστήριο
Η σημασία της ανακάλυψης δεν περιορίζεται στην ηλικία του συγκεκριμένου τάφου. Η χρονολόγηση αποτελεί την πρώτη απόλυτη ένδειξη για την εποχή κατασκευής ενός τύμβου με «κεραίες» στην Ατλαντική Σαχάρα.
Τα μνημεία αυτά τοποθετούνται προς το τέλος της πρώτης φάσης κατασκευής λίθινων ταφικών μνημείων στην περιοχή, κατά την Ύστερη Νεολιθική περίοδο. Η χρονολόγησή τους συμπίπτει χρονικά με εκείνη άλλων τάφων σε σχήμα ημισελήνου, υποδεικνύοντας ότι διαφορετικοί τύποι ταφικών κατασκευών ενδέχεται να συνυπήρχαν.
Μέχρι σήμερα, μόνο ένας ακόμη τύμβος με «κεραίες» είχε ανασκαφεί στην περιοχή, στο Wadi Tasua, χωρίς όμως να βρεθούν αντικείμενα που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μελέτη του.
Οι παλαιότερες ταφές στη συγκεκριμένη περιοχή ήταν απλούστερες, αποτελούμενες από τάφους με χαμηλές πέτρινες κατασκευές. Η εμφάνιση μεγαλύτερων και πιο σύνθετων λίθινων μνημείων πριν από περίπου 4.500 χρόνια σηματοδοτεί, επομένως, μια σημαντική αλλαγή στις ταφικές πρακτικές των τοπικών κοινοτήτων.
Το γιατί πραγματοποιήθηκε αυτή η μετάβαση παραμένει αναπάντητο. Η νέα χρονολόγηση προσφέρει ένα σημαντικό σημείο αναφοράς, ωστόσο απαιτούνται περισσότερες ανασκαφές και συγκριτικές μελέτες για να αποσαφηνιστούν οι κοινωνικές, πολιτισμικές ή άλλες αλλαγές που οδήγησαν στην κατασκευή αυτών των εντυπωσιακών μνημείων.
Πηγή: archaeologymag
