Δυο εβδομάδες πριν τις Ευρωεκλογές οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας κ. Μητσοτάκης και της Πολωνίας κ. Τουσκ, έστειλαν κοινή επιστολή στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υποψήφια των συντηρητικών κομμάτων (EPP) Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με την οποία ζητούν, σύμφωνα με το Bloomberg, την δημιουργία ‘’Ευρωπαϊκής αντιαεροπορικής ασπίδας’’ (European Air Defense Shield).
Η φον ντερ Λάιεν την υποστήριξε και είπε ότι «είναι μια πρόταση την οποία όλοι οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να αποδεχτούν. Ας πάρουμε τα χρήματά μας, ας επενδύσουμε όλοι και θα προστατέψουμε την Ευρώπη».
Η επιστολή ανέφερε ότι «Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία συντάραξε την ασφάλεια της Ευρώπης και τον πυρήνα της άμυνας της…Η Ευρώπη θα είναι ασφαλής όταν οι ουρανοί της είναι ασφαλείς. Γι’ αυτό χρειάζεται ένα πρόγραμμα-ναυαρχίδα (flagship programme), που να αντιμετωπίζει όλες τις απειλές, συμπεριλαμβανομένων αεροσκαφών, πυραύλων, drones κ.α. και το οποίο θα ενισχύσει τις βιομηχανίες αλλά και θα δείξει ότι η Ε.Ε. είναι παγκόσμια δύναμη της οποίας η οικονομία ενισχύεται με την στρατιωτική δύναμη».
Σύμφωνα με πληροφορίες του POLITICO, το θέμα θα συζητηθεί στην σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. στο τέλος Ιουνίου, που σημαίνει με βαθμό επείγοντος.
Ιστορικό
Τον Δεκέμβριο του 2001 η κυβέρνηση Μπους ανακοίνωσε την μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από την Αντιβαλλιστική συμφωνία (ΑΒΜ) του 1972 και την δημιουργία μιας περιορισμένης ασπίδας με ραντάρ στην Αλάσκα, την Αγγλία και με προοπτική επέκτασης στην Ευρώπη και συγκεκριμένα στην Πολωνία και την Τσεχία, για ‘’προστασία από Ιρανικούς πυραύλους’’. Τότε είχε σχολιασθεί ότι η τροχιά των ιρανικών πυραύλων δεν είχε καμία σχέση με αυτές τις χώρες. Προφανώς ο σχεδιασμός ήταν για την Ρωσία.
Το 2013 η κυβέρνηση Ομπάμα ακύρωσε το ευρωπαϊκό σκέλος του προγράμματος και το αντικατέστησε με το πρόγραμμα Aegis σε δυο κατά αρχήν τοποθεσίες, με εκτοξευτές αντιπυραυλικών συστημάτων στο Deveselu της Ρουμανίας και στο Redzikowo της Πολωνίας, για αντιμετώπιση ρωσικών πυραύλων μαζί με ένα ραντάρ στην Τουρκία για εντοπισμό στόχων από την Μ. Ανατολή. Το σύστημα θεωρήθηκε επιχειρησιακό το 2018.
Το ’’μεγάλο’’ (GMD) σύστημα καλύπτει τις ΗΠΑ και τον Καναδά από διηπειρωτικούς πυραύλους ενώ τα μεσαία συστήματα όπως το Aegis, THAAD και οι PATRIOT θεωρούνται συστήματα ‘’περιφερειακά’’ και δεν έχουν σημαντικές δυνατότητες ανάσχεσης διηπειρωτικών πυραύλων. Αντίστροφα, το ‘’μεγάλο’’ σύστημα δεν μπορεί να αναχαιτίσει πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς όπως οι βορειοκορεατικοί που απειλούν την Ιαπωνία και την Ν. Κορέα. Εκεί χρησιμοποιούνται οι Aegis και οι Patriot.
Για την ώρα η Γερμανία συντονίζει μια πρωτοβουλία για την Ευρωπαϊκή αντιαεροπορική ασπίδα (European Sky Shield Initiative) που στοχεύει στην προμήθεια γερμανικών, αμερικανικών και ισραηλινών αντιαεροπορικών συστημάτων. Ήδη χρησιμοποιεί το IRIS-T για μεσαίους στόχους (μέχρι 40 χλμ) και υπέγραψε συμφωνία 4 δις με το Ισραήλ για αγορά των συστημάτων Arrow-3 που προσβάλουν στόχους μέχρι 2.400 χλμ. Η Γαλλία και η Ιταλία αναπτύσσουν τα δικά τους συστήματα (SAMP/T).
Κόστος
Κάθε πυροβολαρχία PATRIOT με 8 συνήθως εκτοξευτήρες, κοστίζει ένα 1,5-2 δις. Κάθε πύραυλος PATRIOT/PAC-3 κοστίζει 3,8 εκατ. δολ.
Η Πολωνία συμφώνησε το 2023 για αγορά 6 πυροβολαρχιών PATRIOT με 48 εκτοξευτήρες και 600 βλήματα έναντι 15 δις δολ.
Το 2017 οι Αμερικανοί πρότειναν στη Σαουδική Αραβία την πώληση 7 πυροβολαρχιών THAAD με κόστος 15 δις δολ. Αντίστοιχα στο Κατάρ δυο πυροβολαρχίες για 6,5 δις δολ.
Κάθε αμυντικός αντιαεροπορικός πύραυλος κοστίζει τουλάχιστον διπλάσια από τους επιτιθέμενους. Εκτός αυτού υπήρξαν περιπτώσεις που ξοδεύτηκαν εκατομμύρια με την ευρεία χρησιμοποίηση πυραύλων του συστήματος Patriot για να αναχαιτίσουν drones των 2.000 δολ. όπως έκανε η Σαουδική Αραβία σε 177 περιπτώσεις όταν οι Χούτις της Υεμένης τους έστελναν φτηνά drones εναντίον των διυλιστηρίων της Aramco.
Την ίδια ‘’σπάταλη’’ λύση εφάρμοσε το Ισραήλ με πυραύλους Patriot για να αναχαιτίσει drones της Χαμάς το 2014.
Οι Ουκρανοί χρησιμοποίησαν Patriot/Pac-3 για να αναχαιτίσουν ρωσικούς υπερηχητικούς πυραύλους Kinzhal (σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες ουκρανικές πληροφορίες).
Οι δισταγμοί διαχρονικά υλοποίησης ενός ολοκληρωμένου συστήματος αντιαεροπορικής άμυνας στην Ευρώπη αλλά και σε διάφορες χώρες έχουν σχέση με το μεγάλο κόστος και με την συνεχώς εξελισσόμενη τεχνολογία, η οποία βρίσκει τρόπους να ξεπεράσει διάφορες ‘’ασπίδες’’ π.χ. οι υπερηχητικοί πύραυλοι.
Επιχειρησιακά
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι η Δύση υστερεί στην αεράμυνα πολλών επιπέδων, όπως είχαν οι Σοβιετικοί εδώ και πολλά χρόνια. Οι Δυτικοί στηρίζονταν περισσότερο στα αεροσκάφη τους.
Οι Σοβιετικοί και τώρα οι Ρώσοι έχουν τρείς θόλους με πυραύλους μικρούς, μεσαίους και μεγάλους. Οι τρείς θόλοι αποτελούνται από τους γνωστούς μας OSA, τους BUK και τους S-300 και S-400. Η αφαίρεση των OSA και S-300 από το ελληνικό οπλοστάσιο θα προκαλέσει δυσαναπλήρωτο κενό μια και στο δυτικό οπλοστάσιο (πλην ισραηλινών) υπάρχουν λίγα συστήματα για μικρά και μεσαία ύψη, που μπορούν να τους αντικαταστήσουν. Επιπλέον οι Ρώσοι χρησιμοποιούν συστήματα αεράμυνας σημείου που περιλαμβάνουν τους γνωστούς μας Tor-M1 και τους Pantsyr-S1. Παρά τα συστήματα που διαθέτουν μην ξεχνάμε ότι προσβλήθηκε με drone ακόμη και το Κρεμλίνο στη Μόσχα.
Οι Ισραηλινοί έχουν τρία συστήματα, όπως περίπου οι Ρώσοι. Το Iron Dome για να αναχαιτίζει ρουκέτες, drones και βλήματα. Την ‘’σφενδόνη του Δαυίδ’’ (David’s Sling) για μεσαία ύψη και το Arrow-3 για μεγάλα ύψη και βαλλιστικούς πυραύλους.
Στις ΗΠΑ γίνεται συζήτηση για ενοποίηση άμυνας στον αέρα και στο διάστημα. Ένας νέος τομέας άμυνας με επιπλέον εξοπλισμούς ανοίγει. Το διάστημα στρατιωτικοποιείται όπως φάνηκε με την εκτόξευση του τελευταίου ρωσικού δορυφόρου, τον οποίο οι δυτικοί θεωρούν ως ‘’δολοφόνο’’ άλλων δορυφόρων.
Η Lockheed Martin ενοποίησε το σύστημα πυραύλων PAC-3 των PATRIOT, με την διοίκηση Αεράμυνας (IBCS), το αντιαεροπορικό σύστημα THAAD, το σύστημα προστασίας πλοίων AEGIS και τα F-35. Οι Ισραηλινοί έκαναν κάτι παρόμοιο με τα συστήματα Iron Dome, David’s Sling και τους πυραύλους Arrow-3.
Τα πολλά χρήματα στους εξοπλισμούς για το μέλλον δεν είναι για τα άρματα μάχης των 5-10 εκατομμυρίων. Δεν είναι για τα F-16 των 70 εκατομ. Ούτε καν για τα F-35 των 100 εκατ. δολ. Είναι για το ενοποιημένο σύστημα αντιαεροπορικής-αντιπυραυλικής ασπίδας (Air Defense Shield).
Ένα τέτοιο σύστημα θα περιλαμβάνει ραντάρ, αντιαεροπορικά/αντιπυραυλικά συστήματα και θα εκτείνεται από τις Βαλτικές χώρες και την Σκανδιναβία, Κεντρική Ευρώπη, Βαλκάνια μέχρι την Ελλάδα. Θα είναι η χαρά των αμερικανικών πολεμικών βιομηχανιών και ειδικά της αμερικανικής Lockheed Martin και των ισραηλινών βιομηχανιών μια και οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες υστερούν και η έρευνα στην υψηλή τεχνολογία έχει ‘’μεταναστεύσει’’ από την Ευρώπη. Κερδισμένοι επιχειρησιακά θα βρεθούν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και κύρια η μεγαλύτερη, η Πολωνία, η οποία συμμετέχει με τις αμυντικές βιομηχανίες της στη κατασκευή μερών των συστημάτων Patriot.
Η Ελλάδα θα θεωρηθεί από το ΝΑΤΟ ότι δεν έχει επιχειρησιακή αναγκαιότητα (και σωστά) για να φιλοξενήσει συστήματα αναχαίτισης των ρωσικών πυραύλων γιατί ακόμη και αν αποδεχτούμε ότι θα υλοποιηθεί τέτοια απειλή από την Ρωσία μεσολαβούν άλλες χώρες και το Ιράν είναι μακριά. Επόμενα, θα πληρώνει για να έχουν οι άλλοι.
Επιπτώσεις
Το κύριο όμως πρόβλημα είναι από πού θα βρεθούν τα κονδύλια για χρηματοδότηση του πανάκριβου αυτού προγράμματος, για το οποίο η κυβέρνηση Ομπάμα αναγκάσθηκε να μειώσει δραματικά τις απαιτήσεις του σχεδιασμού της κυβέρνησης Μπους και η Ιαπωνία το ματαίωσε για τους ίδιους λόγους.
Προφανώς, οι πόροι από την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τα κοινωνικά προγράμματα θα περικοπούν. Η ευνοϊκή μεταχείριση των Ουκρανικών αγροτικών προϊόντων μετά την ρωσική εισβολή ανάγκασε την Ε.Ε. να χρηματοδοτήσει τις χώρες που επηρεάστηκαν με επιπλέον κονδύλια για να κατευνάσει τις διαμαρτυρίες των αγροτών και των καταναλωτών.
Την διετία 2022-24, η Πολωνία πήρε 4 δις επιδοτήσεις για τους αγρότες της, η Ιταλία 2,3 δις, η Γαλλία 1 δις, η Ρουμανία 770 εκατ. και η Ελλάδα μόλις 156 εκατ. ευρώ. Οι μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις μπορεί να υποχώρησαν προς το παρόν αλλά μια υποψηφιότητα της Ουκρανίας για είσοδο στην Ε.Ε. ή μια παράταση του πολέμου θα επαναφέρει το πρόβλημα. Πολύ περισσότερο αν επιβαρυνθεί ο κοινοτικός προϋπολογισμός με πανάκριβα αμυντικά προγράμματα, τα οποία απ’ ότι φαίνεται παίρνουν προτεραιότητα έναντι άλλων δαπανών.
Και φυσικά ένα αντιαεροπορικό/αντιβαλλιστικό αμυντικό σύστημα, οποιασδήποτε μορφής ακόμη και υψηλής τεχνολογίας, δεν αρκεί από μόνο του για να αποτρέψει ένα αντίπαλο. Χρειάζονται επιθετικά συστήματα όπως αεροσκάφη, ελικόπτερα, πλοία, χερσαία συστήματα.
Αν θεωρήσουμε ότι θα υπάρξει ‘’οικονομία πολέμου’’ όσες θυσίες και αν γίνουν επ’ ωφελεία των εξοπλισμών και σε βάρος των κοινωνιών, δεν αρκούν για να δημιουργήσουν μια σίγουρη άμυνα. Η άμυνα προς τα έξω θέλει ηρεμία στο εσωτερικό των κρατών. Οι αναταράξεις που θα προκληθούν λόγω της ύφεσης δεν θα μπορούν να κατευνασθούν. Ήδη εμφανίζονται φαινόμενα μακαρθισμού και αδικαιολόγητης καταστολής.
Η μείωση της έντασης και η επιστροφή συμφωνιών ελέγχου όπως η CFE για τους συμβατικούς εξοπλισμούς και η ABM για τους αντιβαλλιστικούς πυραύλους, μπορούν να είναι ένα ενδιάμεσο μέτρο διατήρησης της κατάστασης υπό έλεγχο στην Ευρώπη και εκεί θα έπρεπε να προσανατολίζεται μια πολυδιάστατη ελληνική εξωτερική πολιτική και όχι σε προτάσεις που επιβαρύνουν το ήδη βαρύ κλίμα λόγω των πολέμων και της οικονομικής ύφεσης.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.)
