Το μισό της Οδηγίας
Μέχρι τις 2 Δεκεμβρίου η Ελλάδα πρέπει να ενσωματώσει την Οδηγία 2024/2831 για την εργασία στις πλατφόρμες. Η Νίκη Κεραμέως ανακοίνωσε ανθρώπινη εποπτεία στις αποφάσεις του αλγορίθμου, δικαίωμα εξήγησης και απαγόρευση επεξεργασίας ευαίσθητων δεδομένων. Για το κρίσιμο ερώτημα, ποιος είναι ο εργοδότης, δεν είπε λέξη.
Η Οδηγία έχει απάντηση: τεκμήριο μισθωτής εργασίας. Όταν η πλατφόρμα κατευθύνει και ελέγχει τη δουλειά, ο διανομέας τεκμαίρεται μισθωτός και η πλατφόρμα πρέπει να αποδείξει το αντίθετο. Στην Ελλάδα ισχύει το ανάποδο. Το άρθρο 69 του νόμου Χατζηδάκη (ν. 4808/2021) τεκμαίρει ανεξάρτητο συνεργάτη όποιον μπορεί να αναθέτει τη δουλειά σε τρίτους, να αρνείται παραγγελίες, να συνδέεται όποτε θέλει και να δουλεύει και για ανταγωνιστή. Τέσσερα «μπορεί» στο χαρτί, που τα ορίζει η πλατφόρμα και τα ελέγχει ο αλγόριθμος.
Κι όμως, το 2020 ο υπουργός Εργασίας της ίδιας κυβέρνησης, ο Γιάννης Βρούτσης, έγραφε σε εγκύκλιο ότι οι διανομείς της Wolt πρέπει να είναι μισθωτοί. Επτά μήνες μετά, ο Κωστής Χατζηδάκης τους έκανε «συνεργάτες» με νόμο. Από τότε ο διανομέας δεν έχει δώρα, άδειες, τριετίες ή αναρρωτική. Την αποζημίωση για τη μηχανή και τα καύσιμα που του αναγνωρίζει ο νόμος στο χαρτί, οι πλατφόρμες τη συμψηφίζουν ρίχνοντας την τιμή της παραγγελίας. Γι’ αυτό το Σωματείο Εργαζομένων στην efood και άλλα 13 σωματεία βάζουν το τεκμήριο πρώτη προτεραιότητα. Δεν υποχρεώνει κανέναν να γίνει μισθωτός. Δίνει όμως σε όποιον το θέλει τη δυνατότητα να το διεκδικήσει.
Η Ευρώπη προχωρά, ο Μητσοτάκης κάνει όπισθεν
Η Ισπανία θέσπισε τεκμήριο μισθωτής εργασίας για τους διανομείς το 2021, το Βέλγιο (Eurofound) και η Πορτογαλία (Kluwer) για όλους τους εργαζόμενους πλατφορμών το 2023. Η Ιταλία της Μελόνι το βάζει τώρα στον νόμο της (Remote Work Europe) και η Ολλανδία το εφαρμόζει από τον Ιανουάριο (Salaris van Morgen).
Η Ελλάδα είναι η εξαίρεση: φορτώνει το βάρος της απόδειξης στον διανομέα. Δεν είναι αδυναμία, είναι επιλογή. Για να εφαρμόσει το ευρωπαϊκό ελάχιστο, η κυβέρνηση πρέπει να σταθεί απέναντι στη Delivery Hero της efood και στην DoorDash της Wolt. Προτιμά να σταθεί απέναντι στον διανομέα.
Αφεντικά χωρίς πρόσωπο
Ο αλγόριθμος αποφασίζει ποιος πάει πού, με ποια διαδρομή, για πόσα χρήματα, και ποιος περιμένει απλήρωτος στη γωνία. Εκπαιδεύεται σε εκατομμύρια παλιές παραγγελίες και βελτιστοποιεί έναν στόχο. Αν ο στόχος είναι το χαμηλότερο κόστος, μαθαίνει μόνος του να πληρώνει λιγότερο όποιον δεν έχει άλλη επιλογή.
Και πολλοί δεν δουλεύουν καν για την πλατφόρμα, αλλά για «διαχειριστές στόλου». Με παρακράτηση 35%, ένας διανομέας έβγαζε το 2023 καθαρά 11 ευρώ για τρεις ώρες στον δρόμο, αφού πλήρωνε βενζίνη και φθορά, κατά υπολογισμό του σωματείου των οδηγών δικύκλου (ΣΒΕΟΔ). Τα χρήματα δεν πάνε καν σε αυτόν, αλλά στον εργολάβο, στο όνομα του οποίου είναι οι κωδικοί.
Το ατομικό δικαίωμα εξήγησης που υπόσχεται η κυβέρνηση είναι άλλοθι. Κανείς διανομέας δεν θα ρωτά κάθε βράδυ γιατί πήρε τη μία παραγγελία και όχι την άλλη. Η αδικία φαίνεται μόνο στο σύνολο. Χρειάζονται συνδικάτα δεδομένων: σωματεία με δικούς τους ειδικούς και πρόσβαση στα συγκεντρωτικά δεδομένα και στον στόχο του αλγορίθμου. Στο Άμστερνταμ, οδηγοί της Uber, με τη στήριξη της ένωσης Worker Info Exchange, το κέρδισαν στα δικαστήρια το 2023. Η Uber συμμορφώθηκε μόνο όταν της επιβλήθηκαν 584.000 ευρώ σε ποινές.
Τι ζητάμε
Κατάργηση του άρθρου 69 και τεκμήριο μισθωτής εργασίας. Πλήρη ευθύνη της πλατφόρμας για τους εργολάβους της. Ελάχιστη ωριαία αμοιβή για όλη τη βάρδια, χωριστά από τη χιλιομετρική αποζημίωση, και ασφάλιση ατυχήματος. Και συλλογικό έλεγχο του αλγορίθμου, με τεχνικό σύμβουλο που πληρώνει η πλατφόρμα και διαβούλευση πριν από κάθε αλλαγή του.
Δύο Ελλάδες στον ίδιο δρόμο
Την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου οι διανομείς βγαίνουν στο Υπουργείο Εργασίας. Από τη μια, ο νέος που τρέχει με το μηχανάκι στη βροχή για να βγάλει το νοίκι, και η μάνα που δεν κοιμάται ώσπου να ακούσει το κλειδί στην πόρτα, γιατί ξέρει ότι ο αλγόριθμος πληρώνει την ταχύτητα. Από την άλλη, οι όμιλοι που εισπράττουν από κάθε παραγγελία και φορτώνουν στον διανομέα τον κίνδυνο. Με όσα έχει ανακοινώσει, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει ήδη διαλέξει πλευρά.
(Ο Διονύσης Τεμπονέρας είναι Τομεάρχης Εργασίας Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης - Εργατολόγος -Ο Βαγγέλης Κανούλας είναι Καθηγητής Τεχνητής Νοημοσύνης Πανεπιστημίου Άμστερνταμ, Μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛΑΣ, και συντονιστής της Ομάδας Τεχνητής Νοημοσύνης και Δεδομένων)
