Δύο εντελώς διαφορετικές εικόνες για το Ταμείο Ανάκαμψης παρουσιάζονται τις τελευταίες ημέρες στους πολίτες. Στη μία, αυτή της κυβέρνησης, το «Ελλάδα 2.0» ολοκληρώνεται ως μια μεγάλη «εθνική επιτυχία», με δισεκατομμύρια ευρώ να εισρέουν στην οικονομία, εκατοντάδες ορόσημα να εκπληρώνονται και μεταρρυθμίσεις να αλλάζουν τη λειτουργία του κράτους. Στην άλλη, αυτή που παρουσιάζει το ΠΑΣΟΚ, πίσω από τους πανηγυρισμούς βρίσκεται ένα πολύ διαφορετικό τοπίο: δεκάδες έργα έχουν απενταχθεί και δεκάδες ακόμη στόχοι έχουν μειωθεί δραστικά σε σχέση με όσα είχε υποσχεθεί η ίδια η κυβέρνηση όταν παρουσίαζε το αρχικό «Ελλάδα 2.0».
Το κρίσιμο ερώτημα επομένως είναι απλό: ποιος λέει την αλήθεια;
Με βάση τα στοιχεία που παρατίθενται από τις δύο πλευρές, η απάντηση δεν βρίσκεται σε ένα απλό «όλα πέτυχαν» ή «όλα απέτυχαν». Ωστόσο, ένα πράγμα προκύπτει καθαρά: οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί για ολοκλήρωση του σχεδίου δεν απαντούν από μόνοι τους στα επίσημα στοιχεία ότι ένα σημαντικό τμήμα των αρχικών δεσμεύσεων είτε εγκαταλείφθηκε είτε συρρικνώθηκε. Πρόκειται για δύο διαφορετικά μεγέθη, τα οποία η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει ως ένα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το γεγονός ότι απορροφώνται οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υλοποιήθηκαν όλα όσα είχαν υποσχεθεί ότι θα χρηματοδοτηθούν με αυτούς.
Και εκεί βρίσκεται το βασικό πρόβλημα του κυβερνητικού αφηγήματος.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι συνολικές εκταμιεύσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν φθάσει τα 24,6 δισ. ευρώ, ότι έχουν εκπληρωθεί 253 ορόσημα και στόχοι και ότι οι πληρωμές του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων μαζί με τα εκταμιευμένα κεφάλαια δανείων φθάνουν τα 28,4 δισ. ευρώ. Στόχος είναι, όπως αναφέρει, η απορρόφηση του συνόλου των 36 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος του έτους.
Οι αριθμοί αυτοί μπορούν να είναι απολύτως πραγματικοί και ταυτόχρονα να είναι πραγματικές και οι καταγγελίες του ΠΑΣΟΚ και συγκεκριμένα του Παύλου Γερουλάνου.
Γιατί;
Διότι το ΠΑΣΟΚ μέσω του Παύλου Γερουλάνου δεν ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα δεν πήρε χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης ή ότι δεν υλοποιήθηκε κανένα έργο. Υποστηρίζει κάτι διαφορετικό: ότι η κυβέρνηση άλλαξε στην πορεία το ίδιο το μέτρο της επιτυχίας, αφαιρώντας έργα και κατεβάζοντας τον πήχη σε σειρά στόχων που η ίδια είχε αρχικά θέσει.
Και τα παραδείγματα που παρουσιάζει είναι δύσκολο να προσπεραστούν.
Μόνο μέσα στον Αύγουστο, σύμφωνα με τις αποφάσεις που επικαλείται το ΠΑΣΟΚ, απεντάχθηκε το έργο του υπουργείου Υγείας για προληπτικές εξετάσεις κατοίκων απομακρυσμένων περιοχών και προγεννητικό έλεγχο εγκύων, αρχικού προϋπολογισμού περίπου 5 εκατ. ευρώ.
Απεντάχθηκε επίσης το έργο «Ενίσχυση του Ψηφιακού Σχολείου μέσω ψηφιακών υπηρεσιών και Καινοτόμων Εκπαιδευτικών Εργαλείων», με αρχικό προϋπολογισμό 73,6 εκατ. ευρώ.
Ακολούθησε έργο 151,6 εκατ. ευρώ για την κοινωνική επανένταξη δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και αστέγων, ενώ από το ΤΑΑ βγήκαν, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η Χαριλάου Τρικούπη, η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός του Αρχαιολογικού Μουσείου Χίου και το έργο για το Αρχαιολογικό Μουσείο Αργοστολίου.
Αυτά δεν αποτελούν πολιτική αξιολόγηση. Εφόσον οι αποφάσεις απένταξης έχουν πράγματι δημοσιευθεί όπως αναφέρει το ΠΑΣΟΚ, αποτελούν διοικητικά γεγονότα.
Η πολιτική αξιολόγηση αρχίζει από το επόμενο ερώτημα: γιατί απεντάχθηκαν και τι θα γίνει πλέον με αυτά;
Και εδώ η κυβέρνηση οφείλει πολύ πιο συγκεκριμένες απαντήσεις από τη γενική επίκληση της επιτυχούς ολοκλήρωσης του Ταμείου.
Το ακόμη σοβαρότερο ζήτημα αφορά τις περιπτώσεις όπου δεν εξαφανίζεται απλώς ένα έργο αλλά αλλάζει ο ίδιος ο στόχος.
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η αποθήκευση ενέργειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΑΣΟΚ, ο αρχικός στόχος ήταν να τεθούν σε λειτουργία έργα αποθήκευσης έως 1.380 MW, ενώ προστέθηκαν άλλα 175 MW, ανεβάζοντας το συνολικό μέγεθος στα 1.555 MW.
Στη συνέχεια ο στόχος περιορίστηκε στα 700 MW αυτόνομων έργων αποθήκευσης, μαζί με συγκεκριμένες εργασίες για το έργο αντλησιοταμίευσης στην Αμφιλοχία. Αυτό δεν είναι επιτυχία.
Παρόμοια είναι η εικόνα στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών. Ο αρχικός στόχος των 105.000 κατοικιών, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το ΠΑΣΟΚ, έγινε 83.400 και στη συνέχεια 69.730.
Ακόμη εντυπωσιακότερη είναι η μεταβολή στις επιχειρήσεις: από στόχο παρεμβάσεων ενεργειακής απόδοσης σε 9.700 οντότητες του ιδιωτικού τομέα, στις 2.600 και τελικά στις 1.060.
Αν οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν τις διαδοχικές επίσημες αναθεωρήσεις, τότε δεν μιλάμε για μια λεπτομέρεια εφαρμογής. Μιλάμε για δραστική υποχώρηση του αρχικού στόχου.
Και το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται ξανά και ξανά.
Υγεία, χειρουργεία και υποδομές
Στην Υγεία, το ΠΑΣΟΚ καταγράφει την απένταξη του έργου προμήθειας ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού για νοσοκομεία, αρχικού προϋπολογισμού 80 εκατ. ευρώ. Αναφέρει επίσης ότι ο στόχος κατάρτισης 10.000 επαγγελματιών της πρωτοβάθμιας περίθαλψης μετατράπηκε σε 6.172 επαγγελματίες που «ξεκίνησαν» πρόγραμμα κατάρτισης.
Ακόμη πιο πολιτικά ευαίσθητη είναι η περίπτωση των χειρουργείων. Από στόχο ολοκλήρωσης 34.000 επεμβάσεων για ασθενείς που περίμεναν περισσότερο από τέσσερις μήνες, μεταξύ των οποίων 26.000 για πολίτες με αναμονή άνω των οκτώ μηνών, ο στόχος εμφανίζεται να περιορίζεται σε τουλάχιστον 20.000 επεμβάσεις, από τις οποίες 8.000 για ασθενείς με αναμονή άνω των οκτώ μηνών.
Και πάλι, 20.000 δεν είναι 34.000 και 8.000 δεν είναι 26.000.
Η κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίζει –και υποστηρίζει– ότι η λίστα των εκκρεμών χειρουργείων έχει σε μεγάλο βαθμό εκκαθαριστεί. Αυτό είναι ένας άλλος δείκτης. Δεν αναιρεί όμως την ανάγκη να εξηγηθεί γιατί μεταβλήθηκε ο συγκεκριμένος δεσμευτικός στόχος του Ταμείου.
Στις υποδομές, η εικόνα είναι εξίσου προβληματική για το κυβερνητικό success story.
Το αρχικό «Ελλάδα 2.0» προέβλεπε την ολοκλήρωση του Προαστιακού Δυτικής Αττικής από τα Άνω Λιόσια έως τα Μέγαρα. Το ΠΑΣΟΚ υπενθυμίζει ότι όταν έθετε ερωτήματα το 2025, η κυβέρνηση διαβεβαίωνε ότι ο Προαστιακός δεν απεντάσσεται. Λίγους μήνες αργότερα, σύμφωνα με την καταγγελία, ζητήθηκε η απένταξή του.
Εάν η ακολουθία αυτή είναι ακριβής, εδώ η κυβέρνηση αντιμετωπίζει κάτι σοβαρότερο από μια απλή αναθεώρηση: πρέπει να εξηγήσει πώς μια κατηγορηματική πολιτική διαβεβαίωση συμβιβάζεται με όσα ακολούθησαν.
Αντίστοιχα ερωτήματα προκαλεί η ασφάλεια των σιδηροδρόμων. Το ΠΑΣΟΚ καταγράφει την εξαφάνιση της αρχικής αναφοράς στην πλήρη εφαρμογή του ERTMS στον άξονα ΠΑΘΕ, καθώς και μείωση του στόχου για υποδομές ασφαλείας από δέκα σιδηροδρομικές σήραγγες σε έξι.
Κοινωνική πολιτική, Παιδεία και το τελικό ερώτημα
Στην κοινωνική πολιτική, το χάσμα ανάμεσα στις αρχικές εξαγγελίες και στο τελικό σχέδιο γίνεται ακόμη πιο εμφανές.
Οι 50.000 νέες θέσεις σε βρεφονηπιακούς σταθμούς που προβλέπονταν στο αρχικό σχέδιο δεν υπάρχουν πλέον ως σχετικός στόχος, σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ. Το ίδιο συνέβη με τα 135 Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με προσανατολισμό STEM και τις 120 εγκαταστάσεις παιδικής μέριμνας σε επιχειρήσεις.
Στην κοινωνική κατοικία, δε, ο ούτως ή άλλως περιορισμένος στόχος ανακαίνισης 100 διαμερισμάτων για 250 δικαιούχους εμφανίζεται να έχει μειωθεί στα 50 διαμερίσματα.
Ο κατάλογος συνεχίζεται στην Παιδεία, στην Έρευνα, στην κυβερνοασφάλεια, στον αγροτικό τομέα, στα λιμάνια και στον Πολιτισμό.
Από 249 βιομηχανικά διδακτορικά μέχρι έργα κυβερνοασφάλειας ύψους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Από τα 18 αρδευτικά έργα μέσω ΣΔΙΤ μέχρι περιφερειακά λιμενικά έργα. Από τις υποδομές 5G στους αυτοκινητοδρόμους μέχρι την ψηφιοποίηση υπηρεσιών του Δημοσίου.
Απέναντι σε όλα αυτά, η κυβέρνηση διαθέτει ασφαλώς επιχειρήματα και αποτελέσματα που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Όμως , η ουσία και το πραγματικό πολιτικό ζήτημα είναι πολύ πιο δύσκολο για την κυβέρνηση: έγιναν αυτά που είχε υποσχεθεί ότι θα γίνουν;
Και με βάση τον κατάλογο των αναθεωρήσεων που παρουσιάζει η αντιπολίτευση, σε πολλές περιπτώσεις η απάντηση φαίνεται να είναι όχι.
Τέλος, αυτό είναι και το σημείο στο οποίο το κυβερνητικό αφήγημα γίνεται παραπλανητικό όταν παρουσιάζεται χωρίς αστερίσκους. Η επίτευξη ενός αναθεωρημένου ορόσημου δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι εκπληρώθηκε η αρχική δέσμευση, όταν προηγουμένως το ορόσημο έχει αλλάξει. Εάν κάποιος δεσμευτεί για 105.000 ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών και ο τελικός στόχος γίνει 69.730, μπορεί να πετύχει το νέο ορόσημο. Δεν μπορεί όμως να ισχυριστεί χωρίς εξήγηση ότι υλοποίησε όσα είχε αρχικά σχεδιάσει.
