Καθώς οι διαδηλώσεις στη Γαλλία οδήγησαν σε βίαια επεισόδια στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, η γαλλική ακροδεξιά έσπευσε να υιοθετήσει ρατσιστική ρητορική, κατηγορώντας τη μουσουλμανική νεολαία για τη βία. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, όταν χιλιάδες μετανάστες επιχείρησαν να εισέλθουν στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα από το γειτονικό Μαρόκο, η ισπανική ακροδεξιά έκανε λόγο για οργανωμένη «εισβολή» Μαροκινών.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υποστήριξε ότι πρόκειται για προσπάθεια «του Ισλάμ να καταλάβει την εξουσία».
Αν και η τακτική της ακροδεξιάς να εκμεταλλεύεται τις κρίσεις για να τροφοδοτεί την ισλαμοφοβία είναι συνηθισμένη, η άποψη ότι το Ισλάμ και οι μουσουλμάνοι ευθύνονται για τα αυξανόμενα προβλήματα της Ευρώπης δεν περιορίζεται πλέον στα ακροδεξιά κόμματα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το ψήφισμα στο ευρωκοινοβούλιο
Την περασμένη εβδομάδα, ενώ οι φοιτητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία κλιμακώνονταν, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε - χωρίς να πάρει ιδιαίτερη δημοσιότητα - ψήφισμα σχετικά με «την ανάγκη για συντονισμένη στρατηγική της ΕΕ κατά του ισλαμιστικού εισοδισμού και της επιρροής του δικτύου της Μουσουλμανικής Αδελφότητας». Το κείμενο κατατέθηκε από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), τη μεγαλύτερη πολιτική ομάδα του ευρωκοινοβουλίου, στην οποία ανήκει και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 381 ψήφους υπέρ, 167 κατά και 15 αποχές. Τέσσερις ακόμη πολιτικές ομάδες το στήριξαν σχεδόν ομόφωνα: οι ακροδεξιοί Πατριώτες για την Ευρώπη και η Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών, η φιλελεύθερη ομάδα Renew Europe και οι Ευρωπαίοι Συντηρητικοί και Μεταρρυθμιστές.
Οι Σοσιαλδημοκράτες, η Αριστερά και οι Πράσινοι καταψήφισαν ως επί το πλείστον το ψήφισμα, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να εμποδίσουν την έγκρισή του.
Το ψήφισμα βασίζεται σε μια ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη έκθεση της γαλλικής κυβέρνησης για τον «πολιτικό ισλαμισμό» και περιλαμβάνει σειρά αμφισβητήσιμων ισχυρισμών με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για τις μουσουλμανικές κοινότητες.
Ορίζει την «ισλαμιστική διείσδυση» ως «μια πολιτική στρατηγική άσκησης επιρροής, σταδιακής οργάνωσης, θεσμικής διείσδυσης και ιδεολογικής νομιμοποίησης». Υποστηρίζει επίσης ότι «η ισλαμιστική επιρροή ασκείται μέσω ενός ευρέος και κατακερματισμένου οικοσυστήματος συλλόγων, ιδρυμάτων και δομών πολιτιστικού, εκπαιδευτικού, θρησκευτικού, φιλανθρωπικού, πανεπιστημιακού, νεανικού, αντιρατσιστικού ή κοινωνικού χαρακτήρα».
Ειδικότερα, αναφέρει ότι «τα πλαίσια για τη διαφορετικότητα, την ισότητα, τη συμπερίληψη και την καταπολέμηση των διακρίσεων ενδέχεται να αξιοποιούνται ως μέσα θεσμικής νομιμοποίησης, μέσω της ενσωμάτωσης μιας πολιτικοποιημένης θρησκευτικής ταυτότητας σε θεμιτές πρωτοβουλίες για την προστασία των μειονοτήτων». Με άλλα λόγια, σύμφωνα με το ψήφισμα, δίκτυα όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα «διεισδύουν» στις ευρωπαϊκές κοινωνίες μέσω πρωτοβουλιών κατά της ισλαμοφοβίας.
Κίνδυνος
Το ψήφισμα δεν είναι δεσμευτικό και τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υποχρεούνται να το εφαρμόσουν. Επίσης, η έκκλησή του να ενταχθούν η Μουσουλμανική Αδελφότητα και συνδεδεμένα με αυτήν πρόσωπα και οργανώσεις σε κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων είναι απίθανο να εφαρμοστεί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, δεδομένου ότι το κίνημα έχει αποκηρύξει τη βία ως πολιτικό μέσο.
Ωστόσο, το ψήφισμα προσδίδει νομιμοποίηση σε ένα ιδεολογικό πλαίσιο που μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις για τις μουσουλμανικές κοινότητες.
Θέτει υπό αμφισβήτηση μουσουλμανικούς θεσμούς και οργανώσεις που λειτουργούν ανεξάρτητα από το κράτος και παρουσιάζει τη συμμετοχή της μουσουλμανικής κοινωνίας των πολιτών στη δημόσια ζωή ως μορφή διείσδυσης.
Το ψήφισμα κατονομάζει αρκετές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων το Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά του Ρατσισμού (ENAR), με έδρα τις Βρυξέλλες, αποδίδοντάς τους συμπεριφορές αυτού του τύπου που χαρακτηρίζει «ισλαμιστικές». Παράλληλα, ζητά να αποκλειστούν από τη χρηματοδότηση της ΕΕ και να περιοριστεί η συνεργασία τους με κάθε φορέα που λαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η ασαφής έννοια του «δικτύου της Μουσουλμανικής Αδελφότητας» μπορεί να οδηγήσει στην απόδοση ευθυνών μέσω απλής σύνδεσης με το δίκτυο, ακόμη και σε πρόσωπα ή οργανώσεις που δεν έχουν αποδεδειγμένη σχέση με αυτό.
Αυτό μπορεί εύκολα να αξιοποιηθεί ως όπλο από εξωτερικούς παράγοντες, κάτι που έχει ήδη συμβεί. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, για παράδειγμα, έχουν χρηματοδοτήσει μια ευρείας κλίμακας εκστρατεία στην Ευρώπη και αλλού, με στόχο να δυσφημίσουν πρόσωπα και οργανώσεις παρουσιάζοντάς τα ως συνδεδεμένα με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Αξιοσημείωτο είναι ότι λίγους μήνες πριν από την κατάθεση του ψηφίσματος, πρεσβευτής των ΗΑΕ συμμετείχε σε διάσκεψη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο «Μουσουλμανική Αδελφότητα: Πραγματική απειλή για την Ευρώπη».
Παρότι η επιρροή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είναι υπαρκτή, το ίδιο το ψήφισμα παρουσιάζει ως προβληματική την «ξένη χρηματοδότηση» που φέρεται να στηρίζει την «ισλαμιστική διείσδυση» από το Κατάρ ή την Τουρκία, γεγονός που αποτελεί ακόμη μία ένδειξη των γεωπολιτικών συμφερόντων που διακυβεύονται στο παρασκήνιο.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι το ψήφισμα παρουσιάζει την υπεράσπιση των μουσουλμάνων απέναντι στον ρατσισμό ως μέρος ενός σχεδίου ισλαμιστικής διείσδυσης. Αυτό μπορεί να επηρεάσει άμεσα πρωτοβουλίες και δημόσιες συζητήσεις που επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν την ισλαμοφοβία στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Σε συμβολικό επίπεδο, το ψήφισμα αποτελεί σημαντική νίκη για τις δεξιές πολιτικές δυνάμεις που αντιτίθενται στους μουσουλμάνους. Καταδεικνύει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αρχίζει να εγκαταλείπει κάθε ανάχωμα απέναντι στην ακροδεξιά, καθώς η κεντροδεξιά την προσεγγίζει όλο και περισσότερο. Το ΕΛΚ φαίνεται να έχει υιοθετήσει σχεδόν πλήρως την ατζέντα της ακροδεξιάς, επιχειρώντας ωστόσο να την περιβάλει με τη γλώσσα της εθνικής ασφάλειας.
Το ψήφισμα αποτυπώνει επίσης την εξέλιξη της ισλαμοφοβίας στην Ευρώπη. Ο φόβος δεν αφορά πλέον τους μετανάστες ως ξένους που αδυνατούν να «ενσωματωθούν», αλλά τους μουσουλμάνους που μπορούν να αρθρώσουν δημόσιο λόγο και να υπερασπιστούν τις ατομικές τους ελευθερίες.
Πολιτικά οφέλη για τη Δεξιά
Για την κεντροδεξιά, αυτό το ισλαμοφοβικό πλαίσιο προσφέρει πολιτικά οφέλη. Της επιτρέπει όχι μόνο να αποκομίζει εκλογικά οφέλη καλλιεργώντας τον φόβο απέναντι στους μουσουλμάνους, αλλά και να πλήττει πολιτικές δυνάμεις της Αριστεράς που απορρίπτουν τον ρατσισμό και υπερασπίζονται τις μουσουλμανικές κοινότητες.
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η ιδέα του «ισλαμο-αριστερισμού» -Islamo-gauchisme στα γαλλικά- προωθείται πλέον στη γαλλική πολιτική σκηνή. Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν, επικεφαλής του αριστερού κόμματος Ανυπότακτη Γαλλία, είναι ιδιαίτερα δημοφιλής σε περιθωριοποιημένες κοινότητες και διεκδικεί δυναμικά την προεδρία. Σήμερα κατηγορείται ότι ενθαρρύνει τους «ταραχοποιούς», οι οποίοι υπονοείται ότι είναι μουσουλμάνοι.
Αυτή η διπλή επίθεση κατά της Αριστεράς και των μουσουλμάνων θυμίζει την παλιά αντισημιτική θεωρία συνωμοσίας περί «ιουδαιομπολσεβικισμού», η οποία κατηγορούσε τους Εβραίους ότι προωθούσαν την εξάπλωση του κομμουνισμού με στόχο την καταστροφή του δυτικού πολιτισμού.
Σήμερα, ο όρος «ισλαμο-αριστερισμός» λειτουργεί για τους συντηρητικούς, τους φιλελεύθερους και την ακροδεξιά ως αποδιοπομπαίος τράγος, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας ανατροπής της περιορισμένης προόδου που έχει σημειώσει η Δύση στην αντιμετώπιση του ρατσισμού και των ανισοτήτων από τη δεκαετία του 1960. Το σχέδιό τους φαίνεται να είναι μια Ευρώπη-φρούριο χωρίς μουσουλμάνους.
Παρά την αδύναμη τεκμηρίωση του ψηφίσματος περί «ισλαμιστικής διείσδυσης», θα πρέπει να αναμένουμε και άλλες νομικά αμφισβητήσιμες πρωτοβουλίες από συντηρητικές συμμαχίες σε επιμέρους κράτη-μέλη, με στόχο τον περιορισμό της αυτονομίας των μουσουλμάνων έξω από τον κρατικό έλεγχο, ιδίως όταν αυτοί υπερασπίζονται τις ατομικές τους ελευθερίες.
Την ίδια στιγμή, όσοι καλλιεργούν τον φόβο θα συνεχίσουν να κατηγορούν το Ισλάμ για τα κοινωνικά προβλήματα και για τις δικαιολογημένες διαμαρτυρίες κατά της λιτότητας, ενώ οι πολιτικοί θα εξακολουθούν να στρέφουν την κοινωνική οργή εναντίον των μουσουλμανικών κοινοτήτων, αποσπώντας την προσοχή από τις δικές τους αποτυχίες στη διακυβέρνηση.
«Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι μια ισχυρή απάντηση σε αυτή τη συντηρητική οπισθοδρόμηση, μέσα από την αποφασιστική υπεράσπιση των ατομικών ελευθεριών για όλους».
Ανάλυση στο Al Jazeera
