Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συζητά σήμερα στην ολομέλεια την πέμπτη ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου, με επίκεντρο την κατάσταση σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά και σε τέσσερις υποψήφιες χώρες. Η έκθεση, που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2024, περιλαμβάνει αξιολόγηση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, των προσπαθειών κατά της διαφθοράς, της ελευθερίας των ΜΜΕ και της λειτουργίας των θεσμικών ελέγχων.
Στο πλαίσιο της συζήτησης, η Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών (LIBE) έχει καταθέσει ψήφισμα, το οποίο επισημαίνει θετικά βήματα σε επιμέρους τομείς, αλλά παράλληλα αναδεικνύει σημαντικά κενά που εξακολουθούν να υφίστανται. Ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα που τονίζει η έκθεση αφορά τη χρήση λογισμικών παρακολούθησης από κυβερνήσεις κρατών-μελών. Εκφράζεται βαθιά ανησυχία για καταγγελίες που αφορούν την παρακολούθηση δημοσιογράφων, ακτιβιστών, πολιτικών της αντιπολίτευσης και ακόμα και προσωπικού των ευρωπαϊκών θεσμών.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπενθυμίζει ότι η χρήση τέτοιων τεχνολογιών πρέπει να είναι απολύτως αναγκαία και ανάλογη, σύμφωνα με τις αρχές του κράτους δικαίου. Καλεί μάλιστα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει χωρίς καθυστέρηση ένα σαφές και δεσμευτικό σχέδιο μέτρων για την αποτροπή της κατάχρησης αυτών των μέσων, αξιοποιώντας πλήρως όλα τα νομοθετικά εργαλεία που προβλέπουν οι ευρωπαϊκές συνθήκες. Η παρέμβαση αυτή έρχεται ως συνέχεια των ευρημάτων της Εξεταστικής Επιτροπής PEGA, η οποία είχε αποκαλύψει σημαντικές παραβιάσεις που σχετίζονται με την παράνομη χρήση κατασκοπευτικών λογισμικών.
Η έκθεση αγγίζει επίσης ζητήματα που αφορούν τη διαφάνεια στην ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης, την ασφάλεια των δημοσιογράφων, τη διαχείριση των υποθέσεων SLAPP (καταχρηστικές αγωγές φίμωσης), καθώς και την προστασία των ΜΚΟ. Στον τομέα της Δικαιοσύνης, αναγνωρίζεται η πρόοδος σε πολλές χώρες όσον αφορά την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των δικαστικών συμβουλίων και των εισαγγελιών, ενώ τονίζεται ο ρόλος που παίζουν οι ανεξάρτητες αρχές στον περιορισμό της πολιτικής επιρροής.
Το Κοινοβούλιο δεν παραλείπει να επικρίνει τις αδυναμίες που εξακολουθούν να υπάρχουν σε ορισμένες χώρες αναφορικά με τις συνθήκες στις φυλακές, την ποιότητα της διοικητικής δικαιοσύνης, αλλά και την εφαρμογή πολιτικών κατά των διακρίσεων. Ειδική αναφορά γίνεται σε θέματα ισότητας και σεβασμού των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ πολιτών, των μειονοτήτων και των νομίμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών.
Η έκθεση υπογραμμίζει τέλος ότι η παραβίαση των αρχών του κράτους δικαίου δεν είναι απλώς θεσμικό ζήτημα, αλλά έχει και σοβαρές οικονομικές συνέπειες, καθώς επηρεάζει αρνητικά την εμπιστοσύνη των επενδυτών και την ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς.
Η ψήφιση του ψηφίσματος από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα ενισχύσει τη θεσμική πίεση για την ενίσχυση της λογοδοσίας εντός της ΕΕ και αναμένεται να λειτουργήσει ως καμπανάκι για κράτη μέλη που καταπατούν θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες.
Γιατί αφορά την Ελλάδα
Η σημερινή συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την ετήσια έκθεση της Επιτροπής σχετικά με το κράτος δικαίου αφορά άμεσα και την Ελλάδα για αρκετούς λόγους:
• Η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο ευρωπαϊκής ανησυχίας τα τελευταία χρόνια λόγω των καταγγελιών για χρήση του κακόβουλου λογισμικού Predator. Δημοσιογράφοι, πολιτικοί της αντιπολίτευσης και ακόμα και μέλη της κυβέρνησης φέρεται να παρακολουθούνταν. Η υπόθεση αυτή αποτέλεσε σημαντικό μέρος της έρευνας της Εξεταστικής Επιτροπής PEGA του Ευρωκοινοβουλίου και έχει καταγραφεί ως παραβίαση του κράτους δικαίου.
• Η Ελλάδα έχει υποχωρήσει σημαντικά σε διεθνείς δείκτες ελευθερίας του Τύπου, με καταγγελίες για πολιτικές πιέσεις στα ΜΜΕ, απουσία διαφάνειας στη χρηματοδότηση των μέσων και απειλές σε βάρος δημοσιογράφων. Αυτά τα θέματα είναι στην καρδιά της έκθεσης της Επιτροπής, η οποία καλεί σε ενίσχυση της προστασίας των δημοσιογράφων και της ανεξαρτησίας των ρυθμιστικών αρχών.
• Η Ελλάδα καταγράφει συστηματικά χαμηλές επιδόσεις στον τομέα της ταχύτητας και της αποτελεσματικότητας της Δικαιοσύνης. Παράλληλα, η έκθεση επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας και της δίωξης διαφθοράς, κάτι που αφορά και την ελληνική πραγματικότητα, όπου υπάρχουν επανειλημμένα ερωτήματα για καθυστερήσεις ή παρεμβάσεις σε σημαντικές υποθέσεις.
• Η έκθεση της Κομισιόν τονίζει ότι κράτη με ασθενές κράτος δικαίου πλήττουν την οικονομική εμπιστοσύνη και την ελκυστικότητα για επενδύσεις. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ζητήματα όπως η αναποτελεσματικότητα της διοικητικής δικαιοσύνης ή η έλλειψη θεσμικής διαφάνειας επηρεάζουν αρνητικά την ενιαία αγορά και το επιχειρηματικό περιβάλλον.
