Η ευρύτερη περιοχή μας βυθίζεται στην αποσταθεροποίηση, με τους νεκρούς αμάχους να αυξάνονται και την ανθρωπιστική καταστροφή να επιδεινώνεται στη Γάζα λόγω των ισραηλινών επιχειρήσεων, τη σύγκρουση να διευρύνεται μέσω του ανοιχτού πολέμου Ισραήλ – Ιράν, την παράνομη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία να εντείνεται και τον ρόλο της Τουρκίας να αναβαθμίζεται πολλαπλασιάζοντας τις προκλήσεις απέναντι στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Το κυριότερο: η λογική του «δικαίου του ισχυρού» δεν κυριαρχεί συγκυριακά, αλλά καθίσταται η νέα βάση των διεθνών σχέσεων στη μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο, μετά την επανεκλογή Τrump στις ΗΠΑ. Το διεθνές δίκαιο παύει να αποτελεί το σημείο αναφοράς όπως ήταν – έστω με δύο μέτρα και δύο σταθμά – τα τελευταία 80 χρόνια.
Απέναντι σε αυτές τις διεθνείς εξελίξεις που αφορούν κυρίως την άμεση γειτονιά της, η Ευρώπη θα έπρεπε μεν να ενισχύει τις αποτρεπτικές της δυνάμεις και τη σχετική της αυτονομία, αλλά με προοπτική να καταστεί δύναμη ειρήνης και σταθερότητας. Αντιθέτως, κυριαρχεί μια ψυχροπολεμική λογική και η ευρωπαϊκή συζήτηση μετατοπίζεται από τις προτάσεις για εμβάθυνση της αγοράς, προώθηση της βιομηχανικής πολιτικής και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, που κατατέθηκαν στις εκθέσεις Draghi και κυρίως Letta, στην έμφαση σε μια πολεμική οικονομία εις βάρος των κονδυλίων συνοχής.
Σε αυτό το διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα για την Ειρήνη, Δικαιοσύνη και Βιώσιμη Ανάπτυξη επιδιώκει να συνεισφέρει ενεργά στην ανάδειξη του οράματος και των τομεακών πολιτικών των προοδευτικών δυνάμεων, αλλά και στον συντονισμό τους στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, σε μια περίοδο που είναι πιο αναγκαίος από ποτέ.
Η σταθερή αναφορά των Διεθνών Διασκέψεων του Ινστιτούτου στη Συμφωνία των Πρεσπών έχει στόχο την ενίσχυση των δυνάμεων αυτών που επιδιώκουν την ειρήνη και την ειρηνική επίλυση διαφορών στη βάση του διεθνούς δικαίου, απέναντι στον εθνικισμό και την εθνική περιχαράκωση. Σε αυτό το πλαίσιο η φετινή βράβευση των παλαιστίνιων και ισραηλινών συντελεστών του πολυβραβευμένου ντοκιμαντέρ «No other land» δίνει ένα σημαντικό μήνυμα υπέρ της άμεσης κατάπαυσης πυρός στην Παλαιστίνη, της ειρήνης στη Μέση Ανατολή και της στήριξης του γενναίου φιλειρηνικού κινήματος που αναπτύσσεται στο Ισραήλ.
Παράλληλα, οι πρόσφατες γεωπολιτικές και πολιτικές εξελίξεις δεν νομιμοποιούν το «δίκαιο του ισχυρού» μόνο σε επίπεδο διεθνών σχέσεων. Ολοένα και περισσότερο το πλαίσιο αυτό νομιμοποιείται σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής, υπονομεύοντας την ίδια τη δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Για αυτόν τον λόγο καθίσταται αναγκαίος ένας πολιτειακός – ηθικός, κοινωνικός και οικονομικός πατριωτισμός στον οποίο αναφέρεται ο φιλόσοφος Michael Sandel, που να θέτει σε νέες βάσεις τον αγώνα των προοδευτικών δυνάμεων απέναντι στην ολιγαρχία, την κλεπτοκρατία και τις κοινωνικές ανισότητες, όπως τις περιέγραψαν ο Bernie Sanders, η Elly Schlein και ο Francois Ruffin.
Οι προτάσεις πέρυσι από τον τότε ευρωπαίο επίτροπο Paolo Gentiloni για «ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά», όπως και φέτος από τον πρώην πρωθυπουργό Enrico Letta για την καθιέρωση της νέας «ελευθερίας» κάθε ευρωπαίου πολίτη να μένει και να εργάζεται όπου ζει, με αξιοπρέπεια, αποτελούν απάντηση στη συζήτηση που κυριαρχεί στην Ευρώπη περί πολεμικής οικονομίας. Μια συζήτηση που δεν λαμβάνει υπόψη ούτε τους κινδύνους ασφαλείας που θα δημιουργήσει για την ΕΕ η αποδυνάμωση της κοινωνικής της συνοχής, εάν υπάρξει περικοπή των σχετικών κονδυλίων.
Τα ανωτέρω ζητήματα πρέπει να απασχολούν ιδιαίτερα τον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα που περιορίζεται συχνά από επικοινωνιακές λογικές και τοξικές αντιπαραθέσεις. Είναι επιτακτική η ανάγκη να συζητήσουμε σήμερα, ανοιχτά, για τις μεγάλες προκλήσεις και ευκαιρίες που δημιουργούνται για την Ελλάδα από το νέο γεωπολιτικό και ευρωπαϊκό περιβάλλον και τις σύγχρονες κρίσεις, αναδεικνύοντας – ο καθένας από το μετερίζι του – πολιτικές για το σήμερα αλλά και το μέλλον. Το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα έχει στόχο να πρωτοστατήσει σε αυτή την προσπάθεια. Με όλο και πιο ουσιαστικές πρωτοβουλίες και καταθέτοντας συγκροτημένες προοδευτικές προτάσεις.
(Ο Βαγγέλης Καλπαδάκης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα για την Ειρήνη, τη Δικαιοσύνη και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Τα Νέα Σαββατοκύριακο")
