Την βδομάδα που μας πέρασε, ο Τούρκος Πρόεδρος έκανε μια μικρή βαλκανική περιοδεία, επισκεπτόμενος δυο χώρες μεγάλου τουρκικού ενδιαφέροντος, την Αλβανία την Πέμπτη 10 Οκτωβρίου και τη Σερβία την Παρασκευή 11 του μηνός.
Στα Τίρανα, ο Ερντογάν εγκαινίασε το Τζαμί Namazgja στο κέντρο των Τιράνων κοντά στο Κοινοβούλιο της χώρας, το μεγαλύτερο στην Αλβανία και ένα από τα μεγαλύτερα σε όλα τα Βαλκάνια. Το τέμενος χρηματοδοτήθηκε από την κρατική διεύθυνση Θρησκευτικών υποθέσεων (Dinayet) της Τουρκίας, ενώ η λειτουργία του δίχασε τους μουσουλμάνους της χώρας με αποτέλεσμα να μείνει κλειστό για πέντε χρόνια. Ο λόγος ήταν ότι ο Τούρκος Πρόεδρος φοβόταν μήπως περάσει στον έλεγχο των Γκιουλενιστών, των υποστηρικτών του Φετουλάχ Γκιουλέν, τον οποίο ο Ερντογάν θεωρεί ως υποκινητή του αποτυχημένου πραξικοπήματος του 2016. Καθόλου τυχαίο ότι δεν κλήθηκαν στα εγκαίνια οι επίσημες μουσουλμανικές αρχές με επικεφαλής τον αρχιμουφτή, αντανακλώντας με τον τρόπο αυτό την σύγκρουση μεταξύ του Ερντογάν και των Γκιουλενιστών των οποία η επιρροή, παρά την σύγκρουση με τον Τούρκο Πρόεδρο, παραμένει ιδιαίτερα σημαντική.
Σήμερα, 600 τουρκικές εταιρείες απασχολούν πάνω από 15.000 άτομα στην Αλβανία, ενώ η Τουρκία είναι ένας από τους μεγαλύτερους επενδυτές με 3,5 δις δολάρια. Παράλληλα, στην επίσκεψη αυτή που στόχο είχε τη σύσφιξη των διμερών δεσμών ο Ερντογάν χάρισε στην Αλβανία έναν μη προσδιορισμένο αριθμό των drones Bayraktar TB2 .
Εκτός από τη χημεία που έχει με τον Αλβανό ηγέτη Έντι Ράμα, ο Ερντογάν διατηρεί άριστες σχέσεις με τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς , τον Σέρβο Πρόεδρο. Σύμφωνα με το τουρκοσερβικό επιμελητήριο οι τουρκικές επενδύσεις στη Σερβία αυξήθηκαν σε μια δεκαετία από 1 εκατομμύριο δολάρια σε 400 εκατομμύρια, ενώ οι τουρκικές εξαγωγές προς τη Σερβία έφτασαν τα 2,13 δις δολάρια το 2022 από 1,14 δις το 2020. Παράλληλα, πάνω από 11.000 Τούρκοι εργάτες απασχολούνται στον κατασκευαστικό τομέα στην Σερβία. Η δραστηριοποίηση της Τουρκίας στην ορθόδοξη Σερβία δείχνει ότι η θρησκεία είναι ένα μόνο από τα οχήματα της τουρκικής παρουσίας στην περιοχή.
Στις δηλώσεις τους οι δύο ηγέτες έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία, ενώ η αμυντική συμφωνία θα περιλαμβάνει και παραγγελία drones από τη Σερβία.
Έχοντας πλήρη συνείδηση ότι η Σερβία είναι η μεγάλη χώρα των Δυτικών Βαλκανίων με πολλές οικονομικές δυνατότητες, ο Ερντογάν αξιοποιεί την καλή σχέση που έχει οικοδομήσει με το Βούτσιτς για επενδύσεις, ενίσχυση της παρουσίας του και επιρροή.
Γενικότερα, εδώ και αρκετά χρόνια, στηριζόμενος στην καλή διαπροσωπική σχέση που έχει αναπτύξει με ηγέτες στην περιοχή και με εργαλεία ήπιας ισχύος, τόσο το Dinayet, όσο και τα Ινστιτούτα Yunus Emre για εκμάθηση της Τουρκικής γλώσσας ή την αναπτυξιακή Υπηρεσία ΤΙΚΑ (που ανακαινίζει τεμένη) ο Ερντογάν εδραιώνει μια θετική εικόνα για την χώρα του σε όλη τη περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό η σημασία της Τουρκικής τηλεόρασης και των τουρκικών σίριαλ που παρουσιάζουν μια εξιδανικευμένη εικόνα της σημερινής Τουρκίας παίζουν αναμφισβήτητα σημαντικό ρόλο.
Ο πρέσβης της Βοσνίας στην Άγκυρα χαιρέτησε πρόσφατα το ρόλο της Τουρκίας στη Βαλκανική ως την «μεγάλη φίλη χώρα που σέβεται την κυριαρχία των βαλκανικών λαών». Σε μια εποχή που η απογοήτευση από την ΕΕ αυξάνει, λόγω της αμφιθυμίας της Ένωσης σχετικά με τη διεύρυνση αλλά και των μεγάλων καθυστερήσεων τον δρόμο προς την ένταξη, η σταθερή και «φίλη» Τουρκία που δεν δείχνει να ζητά κάτι, μόνο θετικά αντιμετωπίζεται.
Ειδικά στη Βοσνία η παρουσία της Τουρκίας είναι ισχυρότερη στις μουσουλμανικές περιοχές αλλά όχι μόνο. Οι Τουρκικές επενδύσεις επικεντρώνονται στις κατασκευές, την εκπαίδευση και την υγεία, βοηθώντας φτωχές περιοχές και ενισχύοντας την εικόνα της χώρας τους.
Με σταθερό ρυθμό, η Τουρκία εδραιώνει μια ισχυρή παρουσία στα Δυτικά Βαλκάνια, μέσω κρατικών επαφών, εμπορικών επενδύσεων και άλλων εργαλείων ήπιας ισχύος. Όλοι οι φορείς, κρατικοί και μη, εξυπηρετούν τον ίδιο στόχο: να γίνει η Τουρκία απαραίτητος εταίρος όχι μόνο για τις μουσουλμανικές αλλά για όλες τις χώρες στην περιοχή. Και είμαστε μόνο στην αρχή.
(Η Μαριλένα Κοππά είναι Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής, Κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Σπουδών, Επικοινωνίας και Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο)
