Μετά την ήττα του στις ευρωεκλογές από το κόμμα της Μαρίν Λεπέν, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν προκήρυξε πρόωρες εκλογές, για να μπει, όπως ισχυρίστηκε, ένας φραγμός στην άνοδο της Εθνικής Συσπείρωσης. Η σημαντική επίδοση του Νέου Λαϊκού Μετώπου, Συνασπισμού Σοσιαλιστών, Κομμουνιστών, Πρασίνων και την Ανυπότακτης Γαλλίας έδειξε ότι η γαλλική κοινωνία έχει τα ψυχικά αποθέματα την κρίσιμη ώρα να πει όχι στην ακροδεξιά. Όμως, δυο μήνες αργότερα, με κωλυσιεργίες και κινούμενος στα όρια των προβλέψεων του Συντάγματος ο Πρόεδρος αγνόησε την λαϊκή εντολή δίνοντας την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον γηραιό δεξιό πολιτικό Μισέλ Μπαρνιέ, το κόμμα του οποίου ήρθε τέταρτο, και ο οποίος για να κυβερνήσει έχει ανάγκη από την ψήφο ανοχής της Λεπέν στην Βουλή. Η ανοχή τη άκρας δεξιάς δείχνει να έχει εξασφαλιστεί και η κατάσταση στη Γαλλία είναι πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα της κρίσης της δημοκρατίας στην Ευρώπη. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα εγχείρημα να περιοριστεί η ακροδεξιά στην χώρα κατέληξε να την κάνει άτυπο ρυθμιστή, στρώνοντας της ουσιαστικά το δρόμο για τις επόμενες προεδρικές εκλογές.
Και εδώ είναι το πρόβλημα: οι δημοκρατίες πλέον δεν καταρρέουν στα κοινοβουλευτικά καθεστώτα της Δύσης από κατά μέτωπο επίθεση της ακροδεξιάς ή πραξικοπήματα. Καταρρέουν όταν είτε οι ίδιες οι επονομαζόμενες δημοκρατικές δυνάμεις ανοίξουν την κερκόπορτα σε κάποια μορφής συνεργασία, όπως στην περίπτωση της Γαλλίας, είτε όταν για να αυξήσουν την επιρροή τους ή να ξαναφέρουν κοντά κοινωνικά στρώματα που λόγω της κρίσης έχουν απομακρυνθεί, υιοθετούν τη ρητορική ή τα επιχειρήματα της άκρας δεξιάς υπό δημοκρατικοφανή μανδύα, όπως για παράδειγμα στην Γερμανία.
Πανικόβλητη από τα δυσμενή για αυτήν εκλογικά αποτελέσματα στην Σαξονία και την Θουριγγία, η γερμανική κυβέρνηση επαναφέρει τους συνοριακούς ελέγχους, στην προσπάθεια της να δείξει πυγμή στο μεταναστευτικό. Με την κίνηση αυτή δυναμιτίζει ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της ενωμένης Ευρώπης, τη ζώνη Σένγκεν προκαλώντας τριγμούς σε πολλές χώρες, κυρίως στις χώρες πρώτης εισόδου. Ενισχύει παράλληλα όλες τις ευρωσκεπτικιστικές φωνές που χρόνια ισχυρίζονται ότι η ΕΕ «δεν μπορεί» να απαντήσει στην μεταναστευτική κρίση.
Όμως, θεωρώντας ότι έτσι θα διασωθεί ο Καγκελάριος Σολτς και η κυβέρνηση του κάνουν λάθος: γιατί η κοινωνία επιλέγει πάντα το αυθεντικό. Αν δεν μπορέσουν να βρεθούν δημοκρατικές απαντήσεις και λύσεις στο μεταναστευτικό ζήτημα και απλά υιοθετείται η ακροδεξιά ρητορική τότε αυτό θα ενισχύσει έτι περαιτέρω την άκρα δεξιά. Η οποία θα παίζει χωρίς αντίπαλο, μια και την ιδεολογική ηγεμονία θα την έχει κερδίσει. Ουσιαστικά, με τον τρόπο αυτό νομιμοποιείται από τις δημοκρατικές δυνάμεις η ακραία αντιδημοκρατική και αντιφιλελευθερη πρακτική και ρητορική. Και το παιχνίδι έχει πλέον κριθεί.
Τα δημοκρατικά καθεστώτα είναι ανθεκτικά και ισχυρά όσο οι δημοκρατικές δυνάμεις τα υπερασπίζονται και δεν κάνουν εκπτώσεις στις αρχές και αξίες τους. Αν βασικά αξιώματα της δημοκρατίας σχετικοποιούνται ή παραβιάζονται ο δρόμος της αυταρχικής εκτροπής έχει ανοίξει και είναι αβέβαιο αν υπάρχει δρόμος επιστροφής. Η σταδιακή υπονόμευση των δημοκρατικών αρχών οδηγεί συχνά σε μια κατάσταση όπου η υποχώρηση δεν είναι άμεσα αντιληπτή. Το είδαμε στην Πολωνία, το είδαμε και στην Ουγγαρία: η στροφή στον αυταρχισμό δεν γίνεται με απότομες, δραματικές κινήσεις. Γίνεται με μικρά, συστηματικά βήματα διολίσθησης σε όλες τις βασικές αρχές και αξίες. Αυτό που επιχειρείται να παρουσιαστεί ως ‘αναγκαία προσαρμογή στην πραγματικότητα’ δεν είναι τίποτα άλλο από ακραία κυνικότητα και οπορτουνισμός, από αυτούς που εμφανίζονται ως δημοκράτες ή φιλελεύθεροι πολιτικοί.
Αυτό που συμβαίνει στην Γαλλία είναι το καλύτερο δώρο στον αντισυστημισμό: περιφρόνηση της λαϊκής ψήφου και της πολιτικής αντιπροσώπευσης, αποδοχή της ψήφου ανοχής της ακροδεξιάς που καμιά αρνητική συνέπεια δεν θα έχουν για αυτήν. Η δημοκρατία λαβώθηκε στη Γαλλία και είναι αμφίβολο αν θα μπορέσει να ανακάμψει ή αν αυτό θα συμβάλει ουσιαστικά στην άνοδο της Μαρίν Λεπεν στην εξουσία σε λίγα χρόνια.
Οι δημοκρατίες καταρρέουν όταν η κοινή γνώμη αρχίζει να θεωρεί ως φυσιολογικά πράγματα που θεωρούνταν απαράδεκτα πριν λίγα χρόνια: την σιωπηρή στήριξη της ακροδεξιάς, την παραβίαση των δημοκρατικών κανόνων εκπροσώπησης, την κατάφωρη παραβίαση των δικαιωμάτων των προσφύγων και αιτούντων άσυλο, τον έλεγχο της δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία, τον έλεγχο του τύπου, τις μαζικές παρακολουθήσεις, φαινόμενα που, κάποια από αυτά, ζούμε τα τελευταία χρόνια και στην χώρα μας. Και για αυτό η συζήτηση αυτή μας αφορά.
Όταν υιοθετείς τον λόγο και τα έργα του θηρίου, αρχίζεις και του μοιάζεις. Και πλέον λίγο μένει έως την πλήρη επικράτηση του αυταρχισμού.
(Η Μαριλένα Κοππά είναι Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής, Κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Σπουδών, Επικοινωνίας και Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο -Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την Εφημερίδα των Συντακτών)
