Η σεισμολογία αποτελεί το πάθος του και δεν χάνει ευκαιρία, να γυρίζει σε όλο τον κόσμο, για να συμμετάσχει σε συνέδρια και νέα προγράμματα, που αφορούν το μέλλον της επιστήμης του. Ο σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος, βρέθηκε για τρεις μήνες στην Ιαπωνία, σε εκπαιδευτικό ταξίδι και έζησε από κοντά την νέα τεχνολογία, σε ότι αφορά την πρόγνωση των σεισμών. Βίωσε μάλιστα έναν μεγάλο σεισμό, αλλά και το πώς αντέδρασαν οι αρχές στο γεγονός αυτό.
Βρήκαμε τον κ. Παπαδόπουλο, λίγο μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα και δέχθηκε να μας μιλήσει, για τα όσα είδε και έζησε στην Ιαπωνία. Μας εξήγησε όλα τα νέα δεδομένα στην πρόγνωση των σεισμών, αλλά και την τεχνολογία που θα μπορούσε σε μικρό χρονικό διάστημα, να εγκατασταθεί τοπικά στην Ελλάδα. Δεν παραλείπει να αναφερθεί στην ιδιαίτερη πειθαρχία και επιμονή των Ιαπώνων στην εφαρμογή κάθε μέτρου που αφορά την ασφάλεια, ενώ κατηγορεί τους Έλληνες πολιτικούς για «παρεοκρατία», στην τοποθέτηση και προώθηση επιστημόνων σε ανώτατες θέσεις, με βάση την πολιτική τους διαδρομή και όχι την επιστημοσύνη τους.
Τι έκαναν οι Ιάπωνες μετά το σεισμό 9,1 Ρίχτερ το 2011
«Μπορώ να πω ότι ήταν από τις ωραιότερες περιόδους της ζωής μου, αυτό το ταξίδι. Δεν πήγα για πρώτη φορά στην Ιαπωνία, είναι η πέμπτη φορά που επισκέφθηκα αυτή τη χώρα, πάντα για επιστημονικούς σκοπούς. Πάντα όμως έβρισκα τον τρόπο να επισκεφτώ και όμορφα μέρη στην Ιαπωνία. Έχω μείνει σημαντικά χρονικά διαστήματα, έως και έξι μήνες. Αυτή τη φορά έμεινα τρεις μήνες», αναφέρει στο Dnews ο κ. Παπαδόπουλος και συνεχίζει:
«Εκείνο που με εντυπωσιάζει περισσότερο στους Ιάπωνες, είναι πειθαρχία τους και η αφοσίωσή τους. Ο καθένας, σε αυτό που κάνει. Αποτελεί τρομερά μεγάλο προσόν. Επίσης το γεγονός ότι σκέφτονται πάρα πολύ την κοινότητα και λιγότερα το άτομο. Σκέφτονται και ενεργούν ως κοινότητα. Από αυτά τα προτερήματα, προκύπτει σε σημαντικό βαθμό, η μεγάλη επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος που έχουν κάνει στην αντιμετώπιση των σεισμών και γενικότερα των φυσικών κινδύνων. Με την πειθαρχία και τον οργανωμένο τρόπο δουλειάς και την αφοσίωση, έχουν κατορθώσει εκπληκτικά επιτεύγματα, τα οποία δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο. Όλα αυτά τα συστήματα, προειδοποίησης και ενημέρωσης, είναι ξεχωριστό χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της χώρας».
Ο κ. Παπαδόπουλος μας εξήγησε πώς οι Ιάπωνες κατάφεραν, από το σεισμό του 2011 και την τραγωδία στη Φουκουσίμα, να δημιουργήσουν ένα μοναδικό στο είδος του, σύστημα πρόγνωσης, που δευτερόλεπτα πριν, ειδοποιεί τον γενικό πληθυσμό και αυτοματοποιεί ενέργειες για την προστασία των πολιτών.
«Με έχει εντυπωσιάσει και αυτό το γνωρίζω και από προηγούμενες εμπειρίες, το πόσο προσπαθούν να μάθουν, από τα λάθη που έκαναν. Το 2011, στις 11 Μαρτίου, είχαμε έναν πολύ μεγάλο σεισμό στην Ιαπωνία, μεγέθους 9,1 Ρίχτερ. Ένας από τους μεγαλύτερους σεισμούς που έχει ποτέ καταγραφεί στην υφήλιο. Με ένα τσουνάμι, που σε κάποια σημεία έφτασε έως και τα 40 μέτρα ύψος. Που έπληξε και το πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα. Το τσουνάμι αυτό, μπήκε μέσα στην ξηρά, σε κάποιες περιοχές έως και πέντε χιλιόμετρα. Αυτά τα κολοσσιαία φαινόμενα ήταν ένα μεγάλο μάθημα για τη χώρα. Είχαν και πάνω 16.000 θύματα και τεράστιες καταστροφές. Το οικονομικό κόστος ήταν το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί ποτέ, σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου στη σύγχρονη εποχή, λόγω φυσικής καταστροφής, νομίζω κοντά στα 350 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτή ήταν η άμεση, η μετρήσιμη οικονομική ζημία.
Στην Ιαπωνία λοιπόν είπαν κάναμε ένα λάθος. Δεν είχαμε τις σωστές εκτιμήσεις, για να περιμένουμε έναν τόσο μεγάλο σεισμό και ένα τόσο μεγάλο τσουνάμι. Αποφάσισαν ότι αυτό δεν θα ξανασυμβεί. Και προσπάθησαν να δουν τι είναι αυτό που πρέπει να γίνει. Εισηγήθηκαν τις προτάσεις τους και σε μία πενταετία, δημιούργησαν ένα πρωτοποριακό σύστημα, που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο.
Τι είναι το δίκτυο Snet
Αυτό είναι ένα μοναδικό δίκτυο υποθαλάσσιων παρατηρητηρίων, στον Ειρηνικό Ωκεανό. «Πόντισαν σε εκατοντάδες σημεία όργανα με μία διάταξη, όπως είναι το γράμμα S. Διάταξη που εγγυάται την άμεση καταγραφή των σεισμών και του τσουνάμι, σε λιγότερο από λεπτό, άρα και την άμεση προειδοποίηση. Αυτό λέγεται Snet και λειτουργεί εδώ και έξι χρόνια. Μεταφέρει ότι σήματα καταγράφει με οπτικές ίνες σε ειδικό κέντρο, όπου και επεξεργάζονται. Στο σύστημα Snet, κάθε ένα από τα εκατοντάδες παρατηρητήρια που υπάρχουν στον ωκεανό, έχει σεισμογράφο, επιταχυνσιογράφο, μετριέται η πίεση, για να καταγράφει το τσουνάμι, αλλά και άλλες παραμέτρους», αναφέρει ο κ. Παπαδόπουλος.
Επισημαίνει ότι αυτό το σύστημα, πρότειναν οι επιστήμονες και το αποδέχτηκαν οι κυβερνήσεις. «Χωρίς να ανταγωνίζονται με τους πολιτικούς, χωρίς διαμαρτυρίες, χωρίς κατηγορίες, χωρίς δηλαδή μιζέρια. Κάτι που βλέπουμε στη χώρα μας. Η ατομική ανέλιξη των επιστημόνων, δυστυχώς στη χώρα μας, έχει να κάνει με την πολιτική. Για αυτό και γίνεται ότι γίνεται στην Ελλάδα».
Δίκτυο 800 σεισμογράφων σε 2,5 χιλιόμετρα βάθος
Ο κ. Παπαδόπουλος, μας μίλησε επίσης και για το τεράστιο δίκτυο υπόγειων σεισμογράφων της Ιαπωνίας, ανάλογο με το Snet, στον Ειρηνικό Ωκεανό.
«Το δίκτυο σεισμογράφων που έχουν είναι πρωτοποριακό και μοναδικό στον κόσμο, αφού αυτοί οι σταθμοί είμαι μέσα σε γεωτρήσεις, βάθους 2,5 χιλιομέτρων. Ξέρετε τι σημαίνει να κάνεις γεώτρηση 2,5 χιλιομέτρων; Δεν είναι καθόλου απλό πράγμα. Δεν γίνεται σε μία εβδομάδα. Το όλο σύστημα έκανε χρόνια να κατασκευαστεί και να λειτουργήσει. Και μιλάμε για 800 τέτοιους σταθμούς. Σε όλη την Ιαπωνία. Φανταστείτε ότι η πρώτη τέτοια γεώτρηση έγινε το 1993. Σε αυτή την γεώτρηση τοποθετούνται σε αυτό το βάθος σεισμογραφικά όργανα. Αποτελούν ένας παρατηρητήριο. Μετρούν θερμοκρασία, πίεση, αέρια και πολλά άλλα δεδομένα. Τοποθετούνται τόσο βαθιά, για να μην έχει θόρυβο. Για να είναι αποτελεσματικά και ακριβή. Υπάρχουν επίσης χιλιάδες σεισμολογικοί σταθμοί, στην επιφάνεια, σε όλη τη χώρα. Εμείς είναι ζήτημα αν έχουμε 300 σταθμούς και αυτοί είναι στην επιφάνεια του εδάφους».
Η έγκαιρη προειδοποίηση που μπορούν να πετύχουν πλέον οι Ιάπωνες, όταν γίνει ένας σεισμός, είναι πολλά δευτερόλεπτα. «Στον σεισμό που έζησα εγώ, πριν λίγες ημέρες, ήρθε 45 δευτερόλεπτα πριν η ειδοποίηση στο κινητό μου. Και αυτό το πετυχαίνουν με αυτά τα δίκτυα. Δεν είναι μία συσκευή, όπως νομίζουν κάποιοι.
Στην περίπτωση ενός σεισμού, υπάρχουν αυτοματισμοί, που μειώνουν τον κίνδυνο μεγάλων δυστυχημάτων. Για τα τρένα «σφαίρες», για παράδειγμα, που τρέχουν με μεγάλες ταχύτητες, για να μην εκτροχιαστούν, αυτόματα, μόλις ανιχνευθεί σεισμός, διακόπτεται η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και μπαίνει σε εφαρμογή το σύστημα ακινητοποίησης των τρένων».
Τι μπορεί να εφαρμοστεί στην Ελλάδα
Ρωτήσαμε τον κ. Παπαδόπουλο, εάν κάποια από τα πρωτοποριακά συστήματα, που είδε στην Ιαπωνία, μπορούν να εφαρμοστούν στην Ελλάδα. Θεωρεί ότι πρέπει να γίνει μεγάλη προσπάθεια, αλλά κάποια από αυτά τα συστήματα μπορούν να εφαρμοστούν σε τοπικό όμως επίπεδο.
«Νομίζω ότι η μαζική προειδοποίηση, κάποια δευτερόλεπτα πριν το σεισμό, όπως αυτή που λάβαμε εμείς στην Ιαπωνία, όταν έγινε σεισμός, δεν μπορούμε να το κάνουμε. Αν θα θέλαμε να το κάνουμε, θα χρειαζόταν δουλειά, τουλάχιστον 20 ετών, με μεγάλη αφοσίωση, πολλά χρήματα, εισαγωγή τεχνογνωσίας και παιδεία.
Όμως η έγκαιρη προειδοποίηση σεισμού σε επιλεγμένα σημεία και επιλεγμένες μονάδες και όχι για τον γενικό πληθυσμό, είναι ένας ρεαλιστικός στόχος για την Ελλάδα. Σε μία μεγάλη εργοστασιακή ή ξενοδοχειακή μονάδα, μπορεί να υπάρξουν συστήματα τοπικής εφαρμογής. Υπάρχουν συστήματα που είναι έτοιμα και μπορούν να τοποθετηθούν, με μία μικρή προσαρμογή. Στη Γερμανία βγαίνουν τέτοια συστήματα και έχουν εγκατασταθεί σε πολλά μέρη του κόσμου. Αλλά όχι για γενική χρήση από τον γενικό πληθυσμό. Πρέπει αυτή η διαφορά να γίνει κατανοητή. Σε κάποιες μεγάλες υποδομές ας πούμε, μπορεί να γίνει, δίνει πολλές δυνατότητες αυτό το σύστημα. Ανιχνεύει το σεισμό και πριν προλάβει να έρθει το δεύτερο κύμα που είναι το καταστροφικό, μπορεί να κλείσει συστήματα από τα οποία δεν μπορούν να διαρρεύσουν επικίνδυνες ουσίες. Στις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου ας πούμε».
Ο κ. Παπαδόπυολος, θα μεταφέρει ότι έζησε, είδε και κατέγραψε στην Ιαπωνία, στους συναδέλφους του αλλά και σε κυβερνητικά επίπεδα.
«Έχουμε επιτροπές που συζητούνται αυτά και θα τα επικοινωνήσω όσα είδα. Και μετά προωθούνται σε κυβερνητικά επίπεδα. Με έχουν καλέσει και σε ανοικτές συζητήσεις από διάφορους φορείς, όπως η Ένωση Ελλήνων Φυσικών στο συνέδριό της κλπ», σημειώνει και καταλήγει με την άποψη του για την εμπλοκή της πολιτικής με την επιστήμη, στη χώρα μας.
«Υπάρχει φοβερή παρεοκρατία. Πολιτικές ηγεσίες, διαχρονικά το λέω, έχουν επιλεκτική συμπάθεια και προωθούν συγκεκριμένα πρόσωπα. Επειδή είναι φίλος, επειδή είναι κουμπάρος. Κομματικά προσκείμενοι της εκάστοτε κυβέρνησης, σε θέσεις ευθύνης, διαχρονικά. Αυτά δεν υπάρχουν στην Ιαπωνία. Στην Ελλάδα χάνουμε την επιστημονική αξία, στο βωμό της πολιτικής».
