Η υπόθεση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2019 όταν ελεγκτές της Επιτροπής Ανταγωνισμού έκαναν έφοδος στις Τράπεζες Εθνική, Alpha Bank, Πειραιώς, Eurobank, Αττικής, Διατραπεζικά Συστήματα ΔΙΑΣ και Ελληνική Ενωση Τραπεζών προκειμένου να διαπιστώσουν «καρτέλ» στις χρεώσεις σε απλές τραπεζικές εργασίες. Πέραν της αυτεπάγγελτης έρευνας υπήρξε σχετική καταγγελία και από τη Viva.
Σήμερα τέσσερα χρόνια αργότερα από εκείνη την έξοδο η Ολομέλεια της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΕΑ), με Ομόφωνη Απόφασή της, αποδέχθηκε τις σχετικές Προτάσεις Διευθέτησης Διαφοράς που υπέβαλαν οι: ΠΕΙΡΑΙΩΣ, ΕΘΝΙΚΗ, ALPHA, EUROBANK, ATTICA BANK και η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ( «ΕΕΤ») και επέβαλε μειωμένα πρόστιμα για την τέλεση των διαπιστωθεισών, βάσει του σκεπτικού της Απόφασης, παραβάσεων συνολικού ύψους 41.756.180,10 ευρώ.
Η Ολομέλεια της ΕΑ, υποχρεώνει την Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, Alpha Bank, Eurobank και Attica Bank, καθώς και την ΕΕΤ να παύσουν, εφόσον δεν το έχουν ήδη πράξει, και να παραλείπουν στο μέλλον τις διαπιστωθείσες παραβάσεις στις οποίες υπέπεσαν. Επίσης επιβάλλει πρόστιμα για την τέλεση των διαπιστωθεισών παραβάσεων ως εξής:
Τράπεζα Πειραιώς: 12.993.482,86 €
Εθνική Τράπεζα: 9.978.799,18 €
Alpha Bank: 9.110.682,91 €
Eurobank: 7.976.790,63 €
Attica Bank: 143.181,65 €
ΕΕΤ: 1.553.242,87 €
Παράλληλα υποχρεώνει τις προαναφερόμενες επιχειρήσεις να μειώσουν από την 1η Ιανουαρίου 2024 το ύψος της προμήθειας DAF ανά συναλλαγή ανάληψης μετρητών από ΑΤΜ με τη χρήση καρτών που έχουν εκδοθεί από άλλα ιδρύματα, ώστε αυτό να διαμορφωθεί κατ’ ανώτατο όριο ως ακολούθως:
Τράπεζα Πειραιώς: έως το ύψος των 2,00 €, από το ισχύον ποσό των 3,00 €,
Εθνική Τράπεζα: έως το ύψος των 1,90 €, από το ισχύον ποσό των 2,60 €,
Alpha Bank: έως το ύψος των 1,80 €, από το ισχύον ποσό των 2,50 €,
Eurobank: έως το ύψος των 1,80 €, από το ισχύον ποσό των 2,50 €,
Attica Bank: έως το ύψος των 1,50 €, από το ισχύον ποσό των 2,00 €.
Επίσης υποχρεώνει εκάστη εκ των προαναφερόμενων επιχειρήσεων όπως διατηρήσουν τα ως άνω επίπεδα προμήθειας DAF για χρονικό διάστημα 3 ετών από την εφαρμογή του μέτρου, με ρήτρα επανεξέτασης από την ΕΑ έως 2 επιπλέον έτη, μετά τη λήξη των τριών (3) ετών και με δυνατότητα επιβολής προστίμου από την ΕΑ σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς το ανωτέρω μέτρο συμπεριφοράς.
Ενώ αποδέχεται την πρόταση της ΕΕΤ για εφαρμογή, εντός εξαμήνου από τη δημοσίευση της Απόφασης Διευθέτησης, εσωτερικού προγράμματος συμμόρφωσης, προς τον σκοπό της παράλειψης στο μέλλον των διαπιστωθεισών παραβάσεων.
Τι έβγαλε η έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού
Από την έρευνα της Ανεξάρτητης Αρχής προέκυψαν τα εξής:
ΑΙ) Ενιαία και διαρκής παράβαση από τις αρχές του 2018 μέχρι σήμερα, η οποία συνίσταται στις ακόλουθες πρακτικές:
εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, AlphaBank και Eurobank, αναφορικά με τη μετάπτωση σε νέο μοντέλο τιμολόγησης (υιοθέτηση της χρέωσης direct access fee – DAF) για τις συναλλαγές ανάληψης μετρητών από ΑΤΜ (α) με κάρτες εξωτερικού και (β) με κάρτες εγχώριων παρόχων υπηρεσιών πληρωμών («ΠΥΠ») εκτός του συστήματος DIASATM,
ανταλλαγή πληροφοριών που συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα και Eurobank, αναφορικά με το σκοπούμενο ύψος της χρέωσης DAFγια συναλλαγές ανάληψης μετρητών από ATM(α) με κάρτες εξωτερικού και (β) με κάρτες εγχώριων ΠΥΠ εκτός του συστήματος DIASATM,
συμφωνία ή/και εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, AlphaBank, Eurobankκαι Attica Bank αναφορικά με τη μετάπτωση σε νέο μοντέλο τιμολόγησης (υιοθέτηση της χρέωσης DAF) στις συναλλαγές ανάληψης μετρητών από ΑΤΜ με τη χρήση καρτών εκδόσεως εγχώριων ΠΥΠ εντός του συστήματος DIASATM,
ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, AlphaBank, Eurobankκαι Attica Bank αναφορικά με το σκοπούμενο ύψος της χρέωσης DAF για συναλλαγές ανάληψης μετρητών από ATM με κάρτες εγχώριων ΠΥΠ που συμμετέχουν στο σύστημα DIASATM,
ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, AlphaBank, Eurobankκαι Attica Bank, με τη συμμετοχή της ΕΕΤ ως «παράγοντας διευκόλυνσης» (facilitator), με αντικείμενο τόσο την επιβολή ή μη issuing fee όσο και το ύψος της εν λόγω χρέωσης.
ΑΙΙ) Ενιαία και διαρκής παράβαση από τις αρχές του 2018 έως τα τέλη του 2019, κατά περίπτωση, η οποία συνίσταται στις ακόλουθες πρακτικές:
ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, AlphaBank, Eurobankκαι Attica Bank με αντικείμενο την ενδεχόμενη εισαγωγή χρεώσεων σε τραπεζικά προϊόντα και υπηρεσίες, που σχετίζονται με έκδοση και αποδοχή καρτών πληρωμών, λογαριασμούς πληρωμών, συναλλαγές ταμείου, δάνεια και λοιπές συναλλαγές,
ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ, κατά περίπτωση, των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, Alpha Bank, Eurobank, Attica Bank και ΕΕΤ (η τελευταία ως «παράγοντας διευκόλυνσης» - facilitatorστην εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των πέντε ανωτέρω τραπεζών) με αντικείμενο την ενδεχόμενη εισαγωγή συγκεκριμένων χρεώσεων σε τραπεζικές εργασίες ή/και κατά περίπτωση, τον πιθανολογούμενο χρόνο εισαγωγής τους ή/και το ύψος συγκεκριμένων χρεώσεων,
Β) Ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, AlphaBank και Eurobank με αντικείμενο τους όρους τιμολόγησης της εταιρίας VIVA για την εκτέλεση μεταφορών πίστωσης μέσω του συστήματος DIAS CREDIT TRANSFER, καθώς και λοιπούς όρους συναλλαγών, από τον Αύγουστο του 2018 μέχρι τις αρχές του 2019 (κατά περίπτωση).
Περαιτέρω, η εμπλοκή της ΕΕΤ στις διαπιστωθείσες παραβάσεις συνίσταται στις ακόλουθες πρακτικές:
Α) Σε σχέση με την ανωτέρω υπό ΑΙ) ενιαία και διαρκή παράβαση, η οποία ως προς την ΕΕΤ εκτείνεται από τα τέλη του 2018 έως τα μέσα του 2019:
απόφαση ένωσης επιχειρήσεων αναφορικά με τη μετάπτωση σε νέο μοντέλο τιμολόγησης (υιοθέτηση της χρέωσης Direct Access Fee) που εφαρμόζεται από τις τράπεζες – μέλη της για συναλλαγές ανάληψης μετρητών από ΑΤΜ με τη χρήση καρτών εκδόσεως εγχώριων ΠΥΠ εντός του συστήματος DIASATM, συμμετοχή (ως «παράγοντας διευκόλυνσης» – facilitator) σε ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των τραπεζών - μελών της, Τράπεζας Πειραιώς, Εθνικής Τράπεζας, Alpha Bank, Eurobank και Attica Bank, με αντικείμενο τόσο την επιβολή ή μη από τις τράπεζες μέλη issuing fee όσο και το ύψος της εν λόγω χρέωσης.
Β) Σε σχέση με την ανωτέρω υπό ΑΙΙ) ενιαία και διαρκή παράβαση, η οποία ως προς την ΕΕΤ εκτείνεται από τις αρχές του 2018 έως τα τέλη του 2019:
Απόφαση ένωσης επιχειρήσεων με αντικείμενο α)την ενδεχόμενη εισαγωγή χρεώσεων σε τραπεζικά προϊόντα και υπηρεσίες, που σχετίζονται με έκδοση και αποδοχή καρτών πληρωμών, λογαριασμούς πληρωμών, συναλλαγές ταμείου, δάνεια και λοιπές συναλλαγές και β)τον καθορισμό όρων συναλλαγής σχετικά με την ενδεχόμενη εισαγωγή ομοιόμορφων πακέτων τραπεζικών υπηρεσιών,
συμμετοχή (ως «παράγοντας διευκόλυνσης» – facilitator) σε ανταλλαγή πληροφοριών η οποία συνιστά εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των τραπεζών – μελών της, Τράπεζας Πειραιώς, Εθνικής Τράπεζας, AlphaBank, Eurobank και Attica Bank με αντικείμενο την ενδεχόμενη εισαγωγή από τις τράπεζες μέλη της συγκεκριμένων χρεώσεων για τραπεζικές εργασίες ή/και κατά περίπτωση, τον πιθανολογούμενο χρόνο εισαγωγής τους ή/και το ύψος συγκεκριμένων χρεώσεων.
Γ) Απόφαση ένωσης επιχειρήσεων αναφορικά με την άρνηση εισδοχής της εταιρίας VIVA ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ως μέλους στην Ελληνική Ένωση Τραπεζών. Η διάρκεια της παράβασης εκτείνεται από τα μέσα του 2015 έως τα τέλη του 2019.
Δ) Απόφαση ένωσης επιχειρήσεων αναφορικά με την παρεμπόδιση συμμετοχής της VIVA ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ στο σύστημα DIAS CREDIT TRANSFER ως έμμεσο μέλος. Η διάρκεια της παράβασης εκτείνεται από τις αρχές μέχρι τα μέσα του 2018.
Οι εμπλεκόμενες εταιρείες, για τις οποίες συλλέχθηκαν αποδεικτικά στοιχεία ικανά να στοιχειοθετήσουν παράβαση των άρθρων 1 του ν. 3959/2011 και 101 ΣΛΕΕ (αφορά εναρμονισμένες πρακτικές) εκδήλωσαν εγγράφως το ενδιαφέρον τους για διερεύνηση της δυνατότητας υπαγωγής τους στη Διαδικασία Διευθέτησης Διαφορών (ΔΔΔ) και κατέθεσαν σχετικό αίτημα. Η Ολομέλεια της Ανεξάρτητης Αρχής επέβαλε στις εμπλεκόμενες τράπεζες ως μέτρο συμπεριφοράς, τη μείωση της προμήθειας που εφαρμόζεται στις συναλλαγές ανάληψης μετρητών από ATM με τη χρήση καρτών που έχουν εκδοθεί από άλλα ιδρύματα («off-us» αναλήψεις), λαμβάνοντας υπόψη κοστολογικές μελέτες ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων.
Επίσης, η Ολομέλεια της ΕΑ αποδέχθηκε την πρόταση της ΕΕΤ για εφαρμογή, εντός εξαμήνου από τη δημοσίευση της Απόφασης Διευθέτησης, εσωτερικού προγράμματος συμμόρφωσης.
Ειδικότερα, αποδέχθηκε την εφαρμογή εσωτερικού προγράμματος συμμόρφωσης στην ΕΕΤ, στο οποίο θα περιλαμβάνονται η επικαιροποίηση της υπάρχουσας Πολιτικής Ελεύθερου Ανταγωνισμού, η διαρκής εκπαίδευση και ενημέρωση ως προς θέματα του ελεύθερου ανταγωνισμού των στελεχών της ΕΕΤ και των μελών των Επιτροπών αυτής, η εσωτερική ανά εξάμηνο αξιολόγηση των πεπραγμένων υπό την προοπτική του ελεύθερου ανταγωνισμού, η έγκαιρη λήψη γνωμοδοτικών τοποθετήσεων ειδικών του χώρου, για ζητήματα που άπτονται του δικαίου του ανταγωνισμού, η θεσμοθετημένη ανταλλαγή σχετικών απόψεων με αντίστοιχες αλλοδαπές ενώσεις και η ένταξη ειδικής ενότητας στον ετήσιο απολογισμό, η οποία θα είναι στη διάθεση της ΕΑ.
Ο υπουργός Ανάπτυξης, Κώστας Σκρέκας έκανε την ακόλουθη δήλωση σχετικά με την Απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού να επιβάλει πρόστιμα σε πέντε τραπεζικά ιδρύματα και την Ένωση Ελληνικών Τραπεζών:
«Η επιβολή των προστίμων επιβεβαιώνει την αποφασιστικότητα της Πολιτείας μέσω κάθε θεσμικού βραχίονά της για συνεχείς ελέγχους με σκοπό την εφαρμογή της νομοθεσίας. Οι έλεγχοι θα συνεχιστούν και οι παρεμβάσεις θα είναι άμεσες και αποτελεσματικές όπου αυτό κρίνεται επιβεβλημένο με γνώμονα το όφελος των πολιτών και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς σε όλα τα επίπεδα».
Διευκρινίσεις σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΕΑ) να επιβάλει πρόστιμα σε πέντε τραπεζικά ιδρύματα και την ΕΕΤ δίνουν τραπεζικές πηγές.
Επισημαίνουν ότι οι τράπεζες ελέγχθηκαν σε δεκάδες σημεία για τυχόν εναρμονισμένη τιμολογιακή πολιτική και τελικά τους επιβλήθηκαν πρόστιμα για δύο περιπτώσεις:
- Για την ταυτόχρονη επιβολή Τέλους Απευθείας Χρέωσης (Direct Access Fee, DAF) ύψους 3 ευρώ στον κάτοχο κάρτας που κάνει ανάληψη μέσω ΑΤΜ άλλης τράπεζας. Αφορά κυρίως τους τουρίστες μη - πελάτες (π.χ. Ολλανδός κάνει ανάληψη με κάρτα ING από ΑΤΜ ελληνικής τράπεζας). Ο DAF αποτελεί παγκόσμια τραπεζική πρακτική και καλύπτει το κόστος της υπηρεσίας προς μη - πελάτη (επένδυση σε μηχανήματα ΑΤΜ, ενοίκιο χώρων εκτός τραπεζικού καταστήματος, συστήματα ασφαλείας, κόστος εφοδιασμού με χαρτονομίσματα κλπ). Δεν ελέγχθηκε από την ΕΑ η επιβολή του, καθώς δεν είναι παράνομη. Ελέγχθηκε η ταυτόχρονη εφαρμογή του από τις τράπεζες. Επισημαίνεται ότι η επιβάρυνση αυτή δεν αφορά τους πελάτες της κάθε τράπεζας, για τους οποίους οι αναλήψεις είναι δωρεάν. Αφορά τρίτους μη - πελάτες, που είναι πελάτες άλλων τραπεζών και κάνουν ευκαιριακή χρήση των ΑΤΜs άλλης τράπεζας, κυρίως δε τους τουρίστες που κάνουν χρήση των ΑΤΜs καθώς έχουν κάρτες ξένων τραπεζών. Σημειώνεται ότι το τέλος DAF μειώνεται στα 2 ευρώ, από την 1 Ιανουαρίου 2024.
- Για τη διερεύνηση εκ μέρους των τραπεζών της κανονιστικής δυνατότητας να επιβάλουν τυχόν νέες χρεώσεις, σε υπηρεσίες και προϊόντα που δεν είχαν χρεώσεις λόγω παλαιότερης απαγόρευσης. Τελικώς δεν επιβλήθηκαν νέες χρεώσεις, οπότε και πάλι δεν επιβαρύνθηκαν οι πελάτες των τραπεζών. Ωστόσο, η Επιτροπή Ανταγωνισμού έκρινε ότι οι συναντήσεις με την Τράπεζα της Ελλάδος και οι ανταλλαγές πληροφοριών που έγιναν στο πλαίσιο τεκμηρίωσης θεμάτων κόστους, ήταν αντίθετες με το πλαίσιο του ανταγωνισμού.
Όπως αναφέρουν μεταξύ άλλων οι τραπεζικές πηγές, την περίοδο του ελέγχου (2018-2019), το τραπεζικό σύστημα δραστηριοποιούνταν σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον, με κόκκινα δάνεια μεγάλου ύψους και ισχυρές πιέσεις από τις εποπτικές αρχές, εντός και εκτός Ελλάδος, να διαφοροποιήσουν τις πηγές εσόδων τους γιατί τα έσοδα από τόκους, με σχεδόν μηδενικά τότε επιτόκια, έβαιναν μειούμενα.
Είναι ενδεικτικό ότι στις τράπεζες της ευρωζώνης, το ποσοστό των εσόδων από προμήθειες είναι διπλάσιο των ελληνικών και συγκεκριμένα, 31% έναντι 16%. Σήμερα οι τράπεζες προσφέρουν άκρως ανταγωνιστικά προϊόντα, και σε ευρωπαϊκό ακόμη επίπεδο, όπως στεγαστικό δάνειο με σταθερό επιτόκιο για μία δεκαετία 2,90% - 3%.
Έχουν επενδύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για τον ψηφιακό τους μετασχηματισμό, ενώ έχουν αλλάξει και οι συναλλακτικές συνήθειες των πελατών, με ποσοστό άνω του 95% των συναλλαγών να γίνεται ήδη ψηφιακά.
Με αυτόν τον τρόπο, οι συναλλαγές έχουν γίνει απλούστερες και πιο γρήγορες, κάτι που έχει μια μικρή επιβάρυνση στη συναλλαγή, αλλά πολύ μεγαλύτερο όφελος για τους πελάτες, καθώς δεν χρειάζεται επίσκεψη σε κατάστημα για όλο και περισσότερες συναλλαγές, ακόμα και για προϊόντα καταθέσεων και χορηγήσεων, και η δυνατότητα ηλεκτρονικών συναλλαγών παρέχεται ολόκληρο το 24ωρο και όχι με ωράριο καταστήματος.
Όπως αναφέρουν οι τραπεζικές πηγές, σε γενικές γραμμές το ζήτημα που προέκυψε από τους ελέγχους της Επιτροπής Ανταγωνισμού είναι καθαρά τεχνικό, προέρχεται από το παρελθόν και έχει σχεδόν μηδενική επίπτωση στους πελάτες και στα έσοδα των τραπεζών.
Όπως επίσης επισημαίνουν τραπεζικές πηγές, ο έλεγχος της ΕΑ οδηγήθηκε σε συμβιβασμό. Οι τράπεζες και η ΕΕΤ ως νομικό πρόσωπο συμφώνησαν στην ένταξη τους στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών, αποδεχόμενες παράβαση του 'Αρθρου 1 Ν. 3959/2011 περί ανταλλαγής πληροφοριών.
Οι τράπεζες επέμειναν εμφατικά ότι σε καμία περίπτωση δεν παρέβησαν τους κανόνες ανταγωνισμού με τη μορφή της κατάρτισης συμφωνίας για καθορισμό τιμών - κάτι άλλωστε που διαπίστωσε και η ΕΑ - και προέκριναν την διαδικασία διευθέτησης για το σκέλος της ανταλλαγή πληροφοριών. Με την ένταξη στη διαδικασία διευθέτησης διαφόρων η υπόθεση κλείνει οριστικά και αποτρέπεται μια μακρά αντιδικία, με όλα τα σχετικά αρνητικά αποτελέσματα.
