Ι. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του Καταστατικού του ΣΥΡΙΖΑ: «Η Κεντρική Επιτροπή αποτελεί το ανώτερο πολιτικό όργανο. Είναι αρμόδιο για την εφαρμογή των αποφάσεων του συνεδρίου», στα επόμενα δε άρθρα του εξειδικεύονται οι αρμοδιότητες του οργάνου αυτού.
Κατά το άρθρο 20 παρ. 4: «Ο/Η Πρόεδρος λειτουργεί στο πλαίσιο των αποφάσεων της Κεντρικής Επιτροπής. Σε περίπτωση άρσης της εμπιστοσύνης της Κεντρικής Επιτροπής από το 50% + 1 των μελών της προς τον πρόεδρο, συγκαλείται έκτακτο συνέδριο».
Σε εφαρμογή των ρυθμίσεων αυτών του Καταστατικού, η Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος αποφάσισε να άρει την εμπιστοσύνη της προς τον Πρόεδρο Στέφανο Κασελάκη, ή, αλλιώς, να τον κηρύξει έκπτωτο.
Αυτά είναι γνωστά. Ωστόσο ως προς την ερμηνεία του παραπάνω άρθρου 20 διατυπώθηκαν απόψεις, όπως ότι δεν εκπίπτει αμέσως ο Πρόεδρος, αλλά η σχετική απόφαση της Κ.Ε. πρέπει να κριθεί από το Συνέδριο.
Παρ’ ότι είναι δύσκολο σε κάποιον να προτείνει για βραβείο αρτιότητας το καταστατικό αυτό, τουλάχιστον ως προς τις αρμοδιότητες της Κ.Ε., εκτιμώ ότι ο σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι σαφής:
Από τη στιγμή που το ανώτερο αυτό πολιτικό όργανο, φτάνει στο σημείο να εκτιμήσει ότι πολιτικές ενέργειες του Προέδρου του κόμματος είναι ιδιαίτερα βλαπτικές για τη φυσιογνωμία και την ιδεολογικοπολιτική του υπόσταση, ή ότι αυτός αγνόησε ή παραβίασε αποφάσεις των αρμόδιων συλλογικών οργάνων, δικαιούται η Κ.Ε. να αποφασίσει την άμεση άρση της εμπιστοσύνης της προς τον Πρόεδρο, η πρόβλεψη δε σύγκλησης έκτακτου Συνεδρίου αποσκοπεί ακριβώς στο να καλυφθεί χωρίς καθυστερήσεις το κενό εξαιτίας της έλλειψης, λόγω έκπτωσης, του Προέδρου.
Έτσι ερμηνευτικός οδηγός για τον σκοπό της ρύθμισης αυτής δεν είναι άλλος από το να απαλλαγεί το κόμμα από έναν Πρόεδρο που το βλάπτει.
Οι αντίθετες απόψεις δεν αξιολογούν, νομίζω, το γεγονός ότι δεν προβλέπεται στο Καταστατικό ότι η απόφαση της Κ.Ε. δεν είναι άμεσα εκτελεστή και ότι τάχα πρέπει να κριθεί, επικυρωθεί ή ακυρωθεί από το Συνέδριο.
Αυτό διότι ένας Πρόεδρος, ο οποίος αξιολογείται από το καταστατικό αρμόδιο όργανο, ότι η δράση του βλάπτει το κόμμα, δεν είναι δυνατό να αφεθεί να δρα σε βάρος του μέχρι τη σύγκληση συνεδρίου, ιδίως όσον αφορά στο χειρισμό μείζονος σημασίας ζητημάτων, όπως οικονομικών, πολιτικών, εξωτερικών σχέσεων, συνεργασίας με άλλα κόμματα, ή γενικότερης προβολής του κόμματος.
Προς επίταση αυτού, και μια υπόθεση εργασίας, με την οποία είναι αυτονόητο ότι ουδείς υπονοείται: Αν υποτεθεί, ότι αποκαλύπτονταν συμμετοχή ενός προέδρου κόμματος σε οικονομικές ή άλλες ιδιαίτερα επιλήψιμες συναλλαγές και για το λόγο αυτόν η Κ.Ε. του κόμματος αποφάσιζε, κατά την πρόβλεψη του καταστατικού, την άρση της εμπιστοσύνης προς αυτόν, θα παρέμενε αυτός ανενόχλητος να εκπροσωπεί το κόμμα μέχρι το συνέδριό του;
ΙΙ. Σχετικά με την παραπάνω, μοναδική στη σημασία της, απόφαση της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ, προβλήθηκε και η άποψη, ότι μπορεί αυτή να προσβληθεί ενώπιον των δικαστηρίων, αν δε αυτή είναι αποτέλεσμα θυμού ή αποσκοπεί στη δημιουργία εντυπώσεων, μικρό είναι το κακό. Αν όμως κάποιοι το επιδιώξουν, πέραν της εσωστρέφειας που θα παρατείνουν, θα αντιμετωπίσουν και την πραγματικότητα, ότι, δηλαδή, τα δικαστήρια δεν έχουν δικαιοδοσία να κρίνουν και να αποφασίσουν σχετικά με την οργάνωση, τη λειτουργία, τις αποφάσεις του κόμματος, εφόσον όλα αυτά συνδέονται με την αυτονομία του στο πλαίσιο της οποίας οργανώνεται και αναπτύσσεται η κομματική- πολιτική του δράση.
Και αυτό είναι προς όφελος του δημοκρατικού πολιτικού συστήματος, διότι έτσι και μόνον προβάλλονται ιδέες, συζητούνται προγράμματα και αναδεικνύεται η αυτόνομη πολιτική δράση του κόμματος.
Αυτόνομη, υπό την αυστηρή προϋπόθεση, ότι κατά το άρθρο 29 του Συντάγματος, το καταστατικό, οι αποφάσεις, οι δράσεις των κομμάτων «οφείλουν να εξυπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος». Πρόσφατες είναι οι σχετικές αποφάσεις του Α΄ Τμήματος του Αρείου Πάγου ως προς τα ποια κόμματα μπορούσαν να συμμετάσχουν στις εκλογές, σύμφωνα με το άρθρο 29 του Συντάγματος.
Κατά τα άλλα, ναι μεν με το άρθρο 29 ν. 3023/2002, εκτελεστικού νόμου του παραπάνω άρθρου 29 του Συντ., ορίζεται, ότι τα κόμματα αποκτούν νομική προσωπικότητα, προκειμένου, με βάση την αιτιολογική έκθεση του άρθρου αυτού, «να αντιμετωπισθούν δυσχέρειες, που ανακύπτουν στην πράξη, ιδίως στις σχέσεις των πολιτικών κομμάτων με τρίτους, και να διευκολυνθούν στη δράση τους», πλην, όμως, είναι προφανές ότι η διάταξη αυτή δεν έχει πεδίο εφαρμογής στην περίπτωση έκπτωσης Προέδρου κόμματος.
Σχετικώς από τη θεωρία και τη νομολογία, στις απειροελάχιστες περιπτώσεις που έχουν κριθεί (Αρείου Πάγου 590/2009), έχει γίνει δεκτό, ότι τα πολιτικά κόμματα είναι sui generis νομικά πρόσωπα και δεν συνδέονται με το άρθρο 12 Σ (δικαίωμα συνεταιρίζεσθαι, σωματεία, συνεταιρισμοί κ.ο.κ.) (Βλέπετε άρθρο Νικ. Μαυρίκα, Αντιπροέδρου Ν.Σ.Κ. - www.nbonline.gr )
Ως προς το ζήτημα αυτό μάλιστα είναι χαρακτηριστική η γνώμη του ομ. καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Ι. Δρόσου, ο οποίος επισημαίνει, ότι «Τα πολιτικά κόμματα απολαμβάνουν πλήρη αυτοτέλεια σχετικά με την εσωτερική τους οργάνωση, αντικείμενο της οποίας είναι και το πώς συγκροτούν, ερμηνεύουν και εφαρμόζουν το καταστατικό τους» (Εφ.Συν. 17.9.2024), επικαλείται δε την παραπάνω υπ’ αριθμ. 590/2009 απόφαση Αρείου Πάγου (υπόθεση ΔΗΚΚΙ, Δημ. Τσοβόλας), με την οποία, κρίθηκε ότι «πρόθεση του νομοθέτη είναι να αποφευχθεί κάθε επέμβαση νομοθετική ή δικαστική στη λειτουργία των κομμάτων....αφού τέτοια παρέμβαση της δικαστικής εξουσίας στον τρόπο εσωτερικής οργάνωσης του κόμματος, θα αποτελούσε συνταγματικά ανεπίτρεπτο φαινόμενο...».
Αυτά. Και για να φανεί σε ποιο αδιέξοδο μπορεί να οδηγήσει ο ισχυρισμός, ότι τα δικαστήρια έχουν δήθεν δικαιοδοσία να κρίνουν τη νομιμότητα έκπτωσης του Στέφανου Κασελάκη, παρατηρείται ότι με την ίδια «λογική» θα έχουν δικαιοδοσία να κρίνουν τα κόμματα στη συγκρότηση των συλλογικών οργάνων τους, στη τήρηση προθεσμιών, στην αιτιολογία αποφάσεων, στο κύρος εσωκομματικών διαδικασιών κ.α.............
Υ.Γ. Ωστόσο και οι νομικοί έχουν ….φωνή, όχι μόνο για τα νομικά τους, γι’ αυτό και ερωτούν: Και τώρα τι να… κάνουν; Όλοι.
(Ο Αντώνης Ρουπακιώτης είναι Δικηγόρος)
