Σημαντικές είναι οι διατάξεις των άρθρων 101-104 του Συντάγματος οι οποίες αναφέρονται στη διοικητική οργάνωση του κράτους, τη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών, τη δυνατότητα αυτοδιοίκησης και τις αρμοδιότητες του δημοσίου τομέα, παρέχοντας το θεσμικό υπόβαθρο για την ομαλή λειτουργία του κράτους και των θεσμών του.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι αρχές της διοικητικής αποκέντρωσης (άρθρο 101), οι οποίες καθορίζουν τη λειτουργία των περιφερειακών και τοπικών αρχών, αλλά και οι διατάξεις περί δημοσίων υπαλλήλων (άρθρο 103), οι οποίες ορίζουν τους κανόνες για τις προσλήψεις, την εξέλιξη και τη διασφάλιση της αξιοκρατίας και της διαφάνειας. Ειδικότερα:
Στο άρθρο 101 (διοικητική αποκέντρωση) μαθαίνουμε ότι:
- Το κράτος οργανώνεται βάσει αποκεντρωμένου συστήματος
- Η διοικητική διαίρεση βασίζεται σε γεωοικονομικά, κοινωνικά και συγκοινωνιακά κριτήρια
- Τα περιφερειακά όργανα έχουν γενική αποφασιστική αρμοδιότητα στην περιοχή τους
- Τα κεντρικά όργανα καθοδηγούν, συντονίζουν και ελέγχουν τη νομιμότητα
- Υποχρέωση για ειδική μέριμνα στις νησιωτικές και ορεινές περιοχές για την ανάπτυξή τους
Στο άρθρο 101Α (ανεξάρτητες αρχές) μαθαίνουμε ότι:
- Τα μέλη των ανεξάρτητων αρχών έχουν προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία και διορίζονται για ορισμένη θητεία
- Η επιλογή του προσωπικού με προσόντα γίνεται από τη Διάσκεψη Προέδρων της Βουλής με πλειοψηφία 3/5
- Η θητεία μπορεί να παραταθεί μέχρι το διορισμό νέων μελών
Στο άρθρο 102 (οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης) μαθαίνουμε ότι:
- Η διοίκηση τοπικών υποθέσεων ανήκει στους ΟΤΑ (α και β βαθμού)
- Τεκμήριο αρμοδιότητας υπέρ των ΟΤΑ για τοπικές υποθέσεις
- Έχουν διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια
- Εκλέγονται με καθολική και μυστική ψηφοφορία
- Έχουν εποπτεία από το κράτος μόνο ως έλεγχος νομιμότητας (δεν παρεμποδίζει πρωτοβουλία)
- Το κράτος εξασφαλίζει οικονομική αυτοτέλεια και πόρους (μεταφορά αρμοδιοτήτων = μεταφορά πόρων)
Στο άρθρο 103 (δημόσιοι υπάλληλοι) μαθαίνουμε ότι:
- Υπηρετούν το λαό και το Σύνταγμα
- Διορίζονται βάσει προσόντων που ορίζει ο νόμος
- Δεν διορίζεται κανείς σε μη νομοθετημένη οργανική θέση (εξαιρέσεις για έκτακτες ανάγκες)
- Επιτρέπεται πρόσληψη με ιδιωτικού δικαίου σχέση για ειδικό προσωπικό
- Μονιμότητα για υπαλλήλους σε οργανικές θέσεις (προστασία από αυθαίρετες μεταβολές)
- Εξαιρέσεις από μονιμότητα για ανώτατους διοικητικούς και πολιτικά πρόσωπα
- Προσλήψεις μέσω διαγωνισμού ή επιλογής με αντικειμενικά κριτήρια, υπό τον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής
- Απαγόρευση μονιμότητας συμβασιούχων
- Ορίζεται η λειτουργία του Συνηγόρου του Πολίτη ως ανεξάρτητης αρχής
Στο άρθρο 104 (περιορισμοί δημοσίων υπαλλήλων) μαθαίνουμε ότι:
- Απαγόρευση διορισμού σε δεύτερη δημόσια θέση, εκτός εξαιρέσεων με ειδικό νόμο
- Πρόσθετες αποδοχές δεν μπορούν να υπερβαίνουν τις τακτικές
- Δεν απαιτείται άδεια για την εισαγωγή σε δίκη δημοσίων υπαλλήλων
Στο άρθρο 105 (καθεστώς του Αγίου Όρους) μαθαίνουμε ότι:
- Το Άγιο Όρος είναι αυτοδιοίκητο τμήμα της Ελλάδας, αλλά υπό πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου
- Διοικείται από τις 20 Ιερές Μονές μέσω της Ιερής Κοινότητας, ο αριθμός και η ιεραρχία των Μονών δεν αλλάζουν
- Ο καθορισμός των καθεστώτων γίνεται με Καταστατικό Χάρτη που συντάσσεται από τις Μονές και επικυρώνεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τη Βουλή
- Το κράτος έχει την εξουσία για τη διατήρηση της τάξης και της ασφάλειας, καθώς και την εφαρμογή δικαστικών και φορολογικών κανόνων
Στο άρθρο 106 (κράτος και εθνική οικονομία) μαθαίνουμε ότι:
- Το κράτος συντονίζει την οικονομική ανάπτυξη και την αξιοποίηση του εθνικού πλούτου
- Απαγορεύεται να αναπτύσσεται εις βάρος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή της εθνικής οικονομίας
- Το κράτος μπορεί να εξαγοράσει επιχειρήσεις με ζωτική σημασία, υπό δικαστική εκτίμηση της αξίας τους
- Μπορεί να οριστεί νόμος για τη συμμετοχή στη δαπάνη των έργων κοινής ωφέλειας
Στο άρθρο 107 (προστασία κεφαλαίων εξωτερικού και ειδική οικονομική νομοθεσία) μαθαίνουμε ότι:
- Διατηρείται η νομοθεσία που προστατεύει τα κεφάλαια εξωτερικού
- Νόμος καθορίζει τους όρους και τη διαδικασία για την αναθεώρηση ή λύση των εγκριτικών διοικητικών πράξεων που σχετίζονται με επενδύσεις κεφαλαίων εξωτερικού
Στο άρθρο 108 (απόδημος ελληνισμός) μαθαίνουμε ότι:
- Το Κράτος μεριμνά για τη ζωή και την προαγωγή των Ελλήνων που ζουν στο εξωτερικό
- Νόμος ορίζει τη λειτουργία του Συμβουλίου, που εκφράζει τις δυνάμεις του απόδημου ελληνισμού
Στο άρθρο 109 (διαθήκη, κωδίκελλος, δωρεά υπέρ του δημοσίου, μητρώο κληροδοτημάτων) μαθαίνουμε ότι:
- Δεν επιτρέπεται η αλλαγή όρων διαθήκης ή δωρεάς υπέρ του δημοσίου ή κοινωφελούς σκοπού
- Νόμος ρυθμίζει τη σύνταξη μητρώου κληροδοτημάτων και τη διαχείρισή τους σύμφωνα με τη βούληση του διαθέτη
Στο άρθρο 110 (αναθεώρηση του συντάγματος) μαθαίνουμε ότι:
- Ορισμένα άρθρα, όπως η βάση του πολιτεύματος, δεν επιτρέπεται να αναθεωρηθούν
- Η Βουλή αποφασίζει για τις αναθεωρητέες διατάξεις και η επόμενη βουλή επικυρώνει τη διαδικασία
- Δεν επιτρέπεται αναθεώρηση πριν από πενταετία από την προηγούμενη αναθεώρηση
Στο άρθρο 111 (συντακτικές πράξεις και ψηφίσματα) μαθαίνουμε ότι:
- Πράξεις ή διοικητικές πράξεις αντίθετες στο Σύνταγμα καταργούνται από την ισχύ του
- Διατηρούν ισχύ μέχρι να τροποποιηθούν ή καταργηθούν από νόμο
Στο άρθρο 112 (έκδοση νόμου που προβλέπεται από το Σύνταγμα) μαθαίνουμε ότι:
- Νόμοι και διοικητικές πράξεις που προβλέπονται από το Σύνταγμα εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι την έκδοση των απαιτούμενων νέων νόμων
- Ορισμένες διατάξεις αρχίζουν να εφαρμόζονται μόλις εκδοθούν οι προβλεπόμενοι νόμοι
Στο άρθρο 116 (θετικά μέτρα για την προώθηση της ισότητας ανδρών – γυναικών) μαθαίνουμε ότι:
- Η λήψη μέτρων για την ισότητα των φύλων δεν θεωρείται διάκριση
- Το κράτος λαμβάνει μέτρα για την άρση των ανισοτήτων, ειδικά σε βάρος των γυναικών
Στο άρθρο 117 (αγροτική ιδιοκτησία, δάση, απαλλοτριώσεις, οικιστικές περιοχές) μαθαίνουμε ότι:
- Διατηρούνται νόμοι που αφορούν αγροληψίες και εδαφικά βάρη
- Δάση που καταστράφηκαν από πυρκαγιές είναι υποχρεωτικά αναδασωτέα
- Οι απαλλοτριώσεις για δημόσια ωφέλεια διατηρούν την μορφή τους ως δασικές
Στο άρθρο 118 (ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί) μαθαίνουμε ότι:
- Οι ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί αποχωρούν στην ηλικία των 70 ετών, με σταδιακή μείωση του ορίου από το 1977
- Δικαστικοί λειτουργοί που υπηρέτησαν πριν από το Σύνταγμα παραπέμπονται στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο
Στο άρθρο 119 (ακύρωση πράξεων που εκδόθηκαν από 21.4.67 ως 23.7.74) μαθαίνουμε ότι:
- Οι στρατιωτικοί ή δημόσιοι υπάλληλοι που ανακηρύχθηκαν βουλευτές αποκαθίστανται αυτοδικαίως στις δημόσιες θέσεις που κατείχαν από πριν
- Σε προθεσμία 8 ημερών μπορούν να επιλέξουν ή τη βουλευτική ή τη δημόσια θέση
Στο άρθρο 120 (ακροτελεύτια διάταξη) μαθαίνουμε ότι:
- Το Σύνταγμα υπογράφεται από τον Πρόεδρο της Βουλής
- Ο σεβασμός στο Σύνταγμα και τους νόμους και αφοσίωση στην πατρίδα αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων
- Οι Έλληνες δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε που επιχειρεί να καταλύσει με τη βία το Σύνταγμα
Οι ερωτήσεις (εξετάσεων) που έχουν τεθεί στους υποψηφίους των τριών προηγούμενων εισαγωγικών διαγωνισμών της ΕΣΔι δικαστικών υπαλλήλων είναι οι εξής:
- Το Σύνταγμα απαγορεύει την αναθεώρηση των διατάξεων που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, και πιο συγκεκριμένα των διατάξεων των άρθρων:
Α. 2 παρ. 1, 4 παρ. 1, 4 παρ. 7, 5 παρ. 1 και 3, 13 παρ. 1 και 26
Β. 14 παρ. 1, 15 παρ. 1
Γ. 17, 18 και 19 παρ. 1
Σωστή απάντηση: Α
Επεξήγηση: Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 110 (αναθεώρηση του συντάγματος) «Οι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφοι 1, 4 και 7, 5 παράγραφοι 1 και 3, 13 παράγραφος 1 και 26»
- Η αυξημένη τυπική ισχύς του Συντάγματος αναδεικνύεται από τις διατάξεις των άρθρων:
Α. 110 παρ. 1, 111 παρ. 1, 87 παρ. 2 και 93 παρ. 4
Β. 5 παρ. 2
Γ. 6, 8 και 9
Σωστή απάντηση: Α
Επεξήγηση: Σύμφωνα με τα άρθρα 110 (αναθεώρηση του συντάγματος), 111 (συντακτικές πράξεις και ψηφίσματα), 87 παρ. 2 (ανεξαρτησία δικαστών) και 93 παρ. 4 (αντισυνταγματικότητα)
- Σύμφωνα με το Σύνταγμα από τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων μπορεί να εξαιρούνται:
Α. ειδικές κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων, όπως νόμος ορίζει
Β. ανώτατοι διοικητικοί υπάλληλοι που κατέχουν θέσεις εκτός της υπαλληλικής ιεραρχίας, όπως νόμος ορίζει
Γ. δημόσιοι υπάλληλοι, στους οποίους επιβάλλεται ποινή περί άρσης της μονιμότητας τους, με απόφαση του αρμόδιου υπηρεσιακού συμβουλίου, που συντελείται τουλάχιστον κατά τα δύο τρίτα από μόνιμους δημοσίους υπαλλήλους
Σωστή απάντηση: Β
Επεξήγηση: Σύμφωνα με το άρθρο 103 παρ. 5 (δημόσιοι υπάλληλοι) «… με νόμο μπορεί να εξαιρούνται από τη μονιμότητα ανώτατοι διοικητικοί υπάλληλοι που κατέχουν θέσεις εκτός της υπαλληλικής ιεραρχίας»
- Σύμφωνα με το Σύνταγμα οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις είναι μόνιμοι και δεν απολύονται:
Α. εφόσον οι θέσεις αυτές υπάρχουν
Β. ακόμη και αν λάβει χώρα κατάργηση της οργανικής τους θέσης
Γ. ακόμη και αν λάβει χώρα κατάργηση της οργανικής τους θέσης και έως ότου παυθούν με δικαστική απόφαση ή απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου
Σωστή απάντηση: Α
Επεξήγηση: Σύμφωνα με το άρθρο 103 παρ. 4 (δημόσιοι υπάλληλοι) «… οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις είναι μόνιμοι εφόσον αυτές οι θέσεις υπάρχουν».
