Μελέτη οικονομολόγων του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας αναλύει τον αντίκτυπο των γεωπολιτικών εντάσεων στις θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές, εστιάζοντας στο πώς αυτές οι διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την ευρωζώνη. Το άρθρο με τίτλο «The butterfly effect of geopolitical conflicts» αναδεικνύει με έμμεσο τρόπο και το πόσο σημαντική είναι η ελληνική ναυτιλία για την οικονομία της ευρωζώνης.
Σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, στον σημερινό διασυνδεδεμένο κόσμο, ό,τι συμβαίνει στην άλλη πλευρά του πλανήτη - ακόμα και η κατάσχεση ενός εμπορικού πλοίου - μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις οικονομίες της ευρωζώνης. Αυτό αποτελεί «το φαινόμενο της πεταλούδας», όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις, αν και φαινομενικά μακρινές, μπορούν να έχουν κοντινές συνέπειες.
Καθώς οι συγκρούσεις εξακολουθούν να σιγοβράζουν σε βασικές περιοχές του κόσμου, σημαντικές εμπορικές οδοί, όπως η Ερυθρά Θάλασσα, τα Στενά του Ορμούζ και η Νότια Σινική Θάλασσα, απειλούνται ολοένα και περισσότερο. Αυτές οι διαδρομές δεν είναι απλά γραμμές στον χάρτη· αποτελούν τις αρτηρίες μέσω των οποίων ρέουν αγαθά και ενέργεια στη ζώνη του ευρώ.
Η μελέτη του ESM προσπαθεί να ποσοτικοποιήσει τον πιθανό αντίκτυπο των διαταραχών στο θαλάσσιο εμπόριο στην ευρωζώνη, εστιάζοντας σε αγαθά που εισάγονται από την Ασία και ενέργεια που εισάγεται από τον Περσικό Κόλπο. «Οποιαδήποτε διακοπή σε αυτές τις διαδρομές μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις, ελλείψεις και υψηλότερες τιμές, επηρεάζοντας έτσι αρνητικά την παραγωγή της ευρωζώνης και πιθανώς τη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Η διαφοροποίηση των προμηθευτών και η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών είναι κλειδιά για τη μείωση των επιπτώσεων των γεωπολιτικών κινδύνων», αναφέρει η μελέτη.
Το ευρωπαϊκό εμπόριο αγαθών βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη ναυτιλία, αποτελώντας πάνω από το 70% τόσο των εισαγωγών όσο και των εξαγωγών το 2023. Κύριες θαλάσσιες διαδρομές έχουν γίνει ευάλωτες σε γεωπολιτικές συγκρούσεις. Λόγω των επιθέσεων των ανταρτών Χούτι σε φορτηγά πλοία, η διαμετακόμιση μέσω της Ερυθράς Θάλασσας - μιας συστημικά σημαντικής θαλάσσιας διαδρομής που μεταφέρει περίπου το 40% του ευρωασιατικού εμπορίου - έχει μειωθεί κατά 60%. Αυτό αντισταθμίστηκε κυρίως με την εκτροπή της κυκλοφορίας μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας και τη μεταφορά ορισμένων αγαθών αεροπορικώς ή μέσω ξηράς.
Οι εναλλακτικοί τρόποι μεταφοράς είναι πιο ακριβοί και συχνά πιο χρονοβόροι, αυξάνοντας έτσι το συνολικό κόστος. Σε αντίθεση με την πανδημία Covid-19, τα πρόσφατα γεγονότα στην Ερυθρά Θάλασσα δεν έχουν προκαλέσει στενώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και έχουν περιορισμένο αντίκτυπο στις οικονομίες.
Ωστόσο, αν η εκτροπή διαρκέσει, μπορεί να προκύψουν προβλήματα όταν η ζήτηση για πλοία υπερβεί τη διαθέσιμη προσφορά σε δεδομένη στιγμή. Επιπλέον, οι υφιστάμενες συμφορήσεις στα λιμάνια της περιοχής θα μπορούσαν να επιδεινώσουν το εμπόριο. Ο κακός καιρός, που είναι γνωστό χαρακτηριστικό του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, θα μπορούσε επίσης να αυξήσει την κατανάλωση καυσίμων και τον αριθμό των στάσεων κατά τη διάρκεια του ταξιδιού των πλοίων.
Επιπλέον, πριν φτάσουν στην Ευρώπη, ορισμένα πλοία που αναχωρούν από την Ασία διασχίζουν άλλο ένα σημείο συμφόρησης: τη Νότια Σινική Θάλασσα. Οι διαταραχές στη Νότια Σινική Θάλασσα, που προκύπτουν από γεωπολιτικές συγκρούσεις στην περιοχή, θα μπορούσαν επίσης να είναι σημαντικές για την ευρωζώνη. Η μειωμένη παγκόσμια εμπορική δραστηριότητα από την (ανατολική) Ασία θα μπορούσε να βλάψει σοβαρά την ευρωζώνη μέσω των διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες, δεδομένης της σημαντικής εξάρτησής της από την ήπειρο αυτή για βασικές εισροές παραγωγής, κάτι που έγινε πολύ εμφανές κατά την πανδημία.
Σε ένα σενάριο όπου η εκτροπή κυκλοφορίας πλοίων γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας θα παραταθεί λόγω επίμονων ή κλιμακούμενων γεωπολιτικών συγκρούσεων στην Ερυθρά Θάλασσα, η χωρητικότητα της ναυτιλίας θα πρέπει να αυξηθεί περίπου κατά 30%, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ESM. Αν δεν είναι δυνατόν να αυξηθεί η χωρητικότητα άμεσα, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές μεταφοράς, θα εμφανιστούν προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Χωρίς τη δυνατότητα να παραλάβουν τα αγαθά από άλλες περιοχές, η παραγωγή στην ευρωζώνη θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 1,5%.
Η Γερμανία και οι μικρότερες χώρες θα επηρεαστούν περισσότερο από τη μείωση των εισροών από την Ασία, ενώ η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία θα επηρεαστούν λιγότερο.
Ωστόσο, αυτό δεν είναι το μόνο κανάλι μέσω του οποίου οι γεωπολιτικές εντάσεις μπορούν να επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία.
Ενεργειακές προμήθειες
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να απειλήσει τις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές ενεργειακές προμήθειες. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα κρίσιμο σημείο συμφόρησης για την παγκόσμια διακίνηση ενέργειας, με το 30% του παγκόσμιου πετρελαίου να διέρχεται καθημερινά από εκεί και το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Επομένως, οι στενώσεις σε αυτή τη διαδρομή θα μπορούσαν να επηρεάσουν σημαντικά τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, και πιθανώς την ενεργειακή προμήθεια της ευρωζώνης, δεδομένης της αυξανόμενης ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από την περιοχή.
Πρόσφατα, οι μεγαλύτερες χώρες της ευρωζώνης υπέγραψαν πολυετείς συμβάσεις με το Κατάρ για την παράδοση 10 εκατομμυρίων τόνων υγροποιημένου φυσικού αερίου ετησίως από το 2026. Παρόλο που η ευρωζώνη βελτίωσε την ανθεκτικότητά της, καταργώντας το ρωσικό φυσικό αέριο, κινδυνεύει να αυξήσει την εξάρτηση από άλλες χώρες και μεγαλύτερες ναυτιλιακές διαδρομές.
Στοχευμένες επιθέσεις σε πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο θα είχαν άμεσο αντίκτυπο στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η αυξημένη αστάθεια στην περιοχή και η παραστρατιωτική επιθετικότητα δεν μπορούν να αποκλειστούν. Αυτός ο κίνδυνος θα μπορούσε να διαρκέσει και στο μέλλον, όταν η Ευρώπη θα εισάγει περισσότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο από την περιοχή.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ESM, ένας αποκλεισμός ενός πλοίου που μεταφέρει υγροποιημένο φυσικό αέριο στην Ευρώπη θα ήταν ισοδύναμος με περισσότερο από το 1% των μηνιαίων παραδόσεων ρωσικού φυσικού αερίου πριν ξεκινήσει ο πόλεμος στη Ρωσία.
