Η καταστροφική πυρκαγιά της 11ης και 12ης Αυγούστου 2024 κατέκαψε μια μεγάλη έκταση της Πεντέλης, ενός βουνού που έχει πληγεί από καταστροφικές πυρκαγιές τα τελευταία 40 χρόνια.
Οι πυρκαγιές αποτελούν μεγάλης κλίμακας διαταραχές που μεταβάλλουν δραματικά το τοπίο καθώς και τις βιοτικές και αβιοτικές παραμέτρους των οικοσυστημάτων, με συνέπεια την αποσταθεροποίηση των λειτουργικών σχέσεων μεταξύ των οργανισμών και τη μεταβολή στην δομή και τη σύνθεση των φυτικών και ζωικών βιοκοινοτήτων.
Οι πληθυσμοί ζώων και φυτών υφίστανται απότομη και ραγδαία μείωση, αν και δεν επηρεάζονται όλα τα είδη στον ίδιο βαθμό, ενώ οι αλλαγές του ενδιαιτήματος (π.χ. μεταβολές των φυσικοχημικών ιδιοτήτων του εδάφους, αύξηση της άμεσης ηλιακής ακτινοβολίας που δέχεται το έδαφος) συνεχίζουν να επηρεάζουν τους οργανισμούς για αρκετό καιρό μετά την πυρκαγιά.
Οι βιολόγοι του Πανεπιστημίου Αθηνών ξεκινούν τώρα μια μεταπυρική αποτίμηση των ζημιών στην Πεντέλη με στόχο την καταγραφή της επίδρασης της φωτιάς στην βιοποικιλότητα και στην παρακολούθηση της επανεποίκησης της περιοχής καθώς και της επανάκαμψης της λειτουργίας των οικοσυστημάτων.
Σε πρώτη φάση, θα καταγραφεί αναλυτικά η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί μετά τις φωτιές. Με δειγματοληψίες σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της Πεντέλης θα διαπιστωθεί εάν και πόσα είδη διασώθηκαν και παρέμειναν στην περιοχή. Σε δεύτερη φάση θα εκτιμηθεί η σύσταση των βιοκοινοτήτων και η πυκνότητα των πληθυσμών σε περιφερειακές, γειτονικές θέσεις αλλά και σε άκαυτες νησίδες οι οποίες λειτουργούν ως αφετηρίες για την επανεποίκηση των καμένων περιοχών.
Για την διεξοδική μελέτη της επανάκαμψης της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων της Πεντέλης στην αρχική λειτουργική τους κατάσταση, προτείνεται η συνεχής παρακολούθηση των πληθυσμών για τουλάχιστον πέντε έτη μετά τη φωτιά. Το σχήμα που προκρίνεται περιλαμβάνει τακτικές δειγματοληψίες ανά έτος για τις βασικές ομάδες οργανισμών (έντομα, γαστερόποδα, αμφίβια, ερπετά, πτηνά, θηλαστικά, φυτά).
Στις δειγματοληψίες θα εφαρμοστούν κλασικές μέθοδοι, κατάλληλα προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες της κάθε ταξινομικής ομάδας. Για την σύγκριση με την προ πυρκαγιάς κατάσταση των πληθυσμών και την παρουσία των ειδών, θα πραγματοποιηθεί εκτενής ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για την περιοχή. Τα αποτελέσματα της αποδελτίωσης θα χρησιμοποιηθούν ως τιμές βάσης. Στο πλαίσιο εκπόνησης του έργου θα προταθούν επιπλέον απλές δράσεις οι οποίες ευνοούν την επανάκαμψη των πληθυσμών (π.χ. κατασκευή κορμοφραχτών σε θέσεις έντονης κλίσης, κατασκευή πετροσωρών ή ξηρολιθικών κατασκευών, διάνοιξη τεχνητών λιμνίων).
Η ομάδα επιστημόνων που συμμετέχει στο έργο αποτελείται, επί του παρόντος, από τις/τους βιολόγους διδάσκουσες/οντες στο Τμήμα Βιολογίας του ΕΚΠΑ:
-Παναγιώτη Παφίλη, Καθηγητή Ζωικής Ποικιλότητας
-Αριστείδη Παρμακέλη, Αν. Καθηγητή Οικολογίας και Βιοποικιλότητας Χερσαίων Οικοσυστημάτων
-Θεοφάνη Κωνσταντινίδη, Αν. Καθηγητή Συστηματικής Φυτών και Βιοποικιλότητας
-Κώστα Τριάντη, Αν. Καθηγητή Βιοποικιλότητας Οικοσυστημάτων
-Νίκο Φύλλα, Επ. Καθηγητή Χερσαίας Οικολογίας
-Μαργαρίτα Αριανούτσου, Ομ. Καθηγήτρια Οικολογίας και Χερσαίων Οικοσυστημάτων
-Ιωάννη Αναστασίου, ΕΔΙΠ
-Ιωάννη Μπαζό, ΕΔΙΠ
-Δημήτρη Καζάνη, ΕΔΙΠ
Τα αποτελέσματα της δράσης, που είναι η πρώτη μέχρι στιγμής στην Ελλάδα ως προς την ποικιλότητα των οργανισμών που θα μελετηθούν, θα προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για τον τρόπο με τον οποίο τα οικοσυστήματα αυτορυθμίζονται και ανακάμπτουν. Επιπλέον, θα εκτιμηθεί η ποιότητα και η έκταση στοχευμένων δράσεων ώστε να υποβοηθηθεί η φυσική επανάκαμψη.
Πηγή: ΕΚΠΑ
