Και ύστερα ήρθαν οι… μελισσοκόμοι. Μετά τους αγρότες και οι μελισσοκόμοι συγκεντρώθηκαν με τα φορτηγά και τις κυψέλες τους στο Σύνταγμα την περασμένη βδομάδα, από διάφορα σημεία της χώρας, για να διαμαρτυρηθούν για τις ελληνοποιήσεις μελιού, όπως και για τις παράνομες εξαγωγές που απειλούν την επιβίωση των επαγγελματιών του κλάδου και μακροπρόθεσμα την δημόσια υγεία.
Και αφού, όπως φαίνεται η λύση αργεί να δοθεί ή μπορεί και να μην δοθεί ποτέ από τους πολιτικούς, δίνεται από τους επιστήμονες που χρησιμοποιούν ερευνητικά δεδομένα για να τεκμηριώσουν τη γεωγραφική και βοτανική προέλευση και την αυθεντικότητα του ελληνικού μελιού, αλλά και για να αναδείξουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.
Αυτά συζητάμε με τον Καθηγητή Ενόργανης Χημικής Ανάλυσης Φυσικών Προϊόντων στο Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου, στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, κ. Πέτρο Ταραντίλη, ο οποίος μαζί με την ερευνητική του ομάδα έχουν αναπτύξει μεθόδους για να αναγνωρίζουν το ελληνικό μέλι μόνο από το…άρωμα του!
«Το αρωματικό αποτύπωμα του μελιού μπορεί να αποτελέσει ένα “εργαλείο” για την ταυτοποίηση της βοτανικής και γεωγραφικής του αυθεντικότητας. Μέλια διαφορετικής βοτανικής προέλευσης έχουν διαφορετικό άρωμα που οφείλεται σε διαφορετικά αρωματικά συστατικά. Ακόμη και σε μέλια της ίδιας βοτανικής προέλευσης από διαφορετικές περιοχές, τα αρωματικά συστατικά τους διαφέρουν στις λεπτομέρειες γιατί κάθε περιοχή έχει διαφορετική ποικιλία φυτών, στην οποία πηγαίνει η μέλισσα. Για παράδειγμα, το θυμαρίσιο μέλι από περιοχές, όπου εκτός από θυμάρι, υπάρχουν και εσπεριδοειδή περιέχει και συστατικά αρώματος των εσπεριδοειδών που “επισκέπτεται” η μέλισσα, τα οποία απουσιάζουν από θυμαρίσια μέλια άλλων περιοχών», σχολιάζει στο Dnews ο καθηγητής.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ως αυθεντικό θεωρείται ένα προϊόν που ανταποκρίνεται με ακρίβεια στην περιγραφή που υπάρχει στην ετικέτα του και που αφορά τη γεωγραφική ή και τη βοτανική του προέλευση (π.χ. θυμαρίσιο μέλι ή μέλι ανθέων ΠΟΠ, ΠΓΕ κλπ), τη μέθοδο παραγωγής (συμβατική, βιολογική ή παραδοσιακή διαδικασία) και τις τεχνολογίες επεξεργασίας (ακτινοβόληση, κατάψυξη, θέρμανση).
Αντίθετα, η αυθεντικότητα των τροφίμων περιγράφει την διαδικασία με την οποία επαληθεύεται ότι ένα τρόφιμο και στη συγκεκριμένη περίπτωση ένα μέλι συμμορφώνεται με την περιγραφή της ετικέτας του. «Υπάρχουν προβλήματα ωστόσο, στην πιστοποίηση της αυθεντικότητας.
Για παράδειγμα, υπάρχουν τρόφιμα του ιδίου είδους που έχουν παρόμοιες χημικές ενώσεις, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται δυσκολία στην ανεύρεση χαρακτηριστικών ενώσεων (δεικτών) για την ταυτοποίηση των “αυθεντικών” τροφίμων - συχνότερα υπάρχουν μικρές χημικές διαφορές, ενώ υπάρχει και μεγάλη φυσική μεταβλητότητα λόγω κλιματολογικών συνθηκών, ποικιλίας ή επεξεργασίας», προσθέτει ο Έλληνας επιστήμονας. Πώς αντιμετωπίζονται όμως αυτά τα προβλήματα;
Με την αναζήτηση αναλυτικών τεχνικών που μπορούν να διακρίνουν μικρές διαφορές στα συστατικά των τροφίμων, με την δημιουργία βάσεων δεδομένων με τα συστατικά των αυθεντικών τροφίμων-εν προκειμένω βάσεων δεδομένων με τα συστατικά του αρώματος ελληνικών μελιών- και με τη στατιστική επεξεργασία και την ανάπτυξη χημειομετρικών μεθόδων.
«Μυρίζει»…μέλι από μακριά!
Επίσημες πηγές αναφέρουν ότι η ετήσια παραγωγή μελιού στην Ελλάδα φτάνει τους 21.939 τόνους που ισοδυναμούν με ρυθμό κατανάλωσης 1,7 kg ανά άτομο. Την ίδια ώρα η χώρα μας είναι ο 27ος μεγαλύτερος εξαγωγέας μελιού στον κόσμο. Αξίζει να σημειωθεί πως η Ελλάδα είναι μια χώρα που έχει καθορίσει με ΦΕΚ τα απαιτούμενα φυσικοχημικά και μικροσκοπικά χαρακτηριστικά για τις κύριες κατηγορίες του μελιού.
Ωστόσο, το μέλι είναι ένα πολύπλοκο φυσικό προϊόν και ως εκ τούτου, εξακολουθούν να υφίστανται τα σημαντικά ζητήματα που σχετίζονται με την αυθεντικότητα και τις εγγενείς προκλήσεις σε αυτόν τον τομέα, τα οποία προαναφέρθηκαν. Οι κύριες εμπορικά διαθέσιμες μορφές ελληνικού μελιού είναι το μέλι από πεύκο, από έλατο, το θυμαρίσιο και το μέλι από ποικιλίες εσπεριδοειδών.
Ο πιο δημοφιλής τύπος είναι το πευκόμελο, το οποίο καταλαμβάνει το 60-65% της συνολικής παραγωγής μελιού στην Ελλάδα.
Συγκριτικά, το μέλι από εσπεριδοειδή αντιπροσωπεύει το 15%, το θυμαρίσιο το 10% και από το έλατο το 5% της συνολικής ελληνικής παραγωγής. «Το μέλι του εμπορίου είναι ιδιαίτερα ευάλωτο σε νοθεία, κατασκευασμένες ετικέτες βοτανικής προέλευσης κοκ. Αυτή η εξαπάτηση οδηγεί στην κερδοσκοπία και βλάπτει τα συμφέροντα των παραγωγών, των προμηθευτών και των καταναλωτών.
Ως εκ τούτου, υπάρχει σαφής ανάγκη για τεχνικές ικανές να διαπιστώνουν με αξιοπιστία τη μονοανθική βοτανική προέλευση του μελιού, αλλά κυρίως την ελληνικότητά του», προσθέτει ο κ. Ταραντίλης.
Η νοθεία και η απάτη μπορεί να κάνουν τους καταναλωτές να χάσουν την πίστη τους στην αυθεντικότητα των προϊόντων και της επωνυμίας τους, για αυτό στο πλαίσιο των ερευνητικών έργων QuaAuthentic_GR της δράσης ΕΡΕΥΝΩ – ΔΗΜΙΟΥΡΓΩ – ΚΑΙΝΟΤΟΜΩ και της εμβληματικής δράσης «Οι δρόμοι της Μέλισσας», οι Έλληνες ερευνητές ανέπτυξαν δυο χημειομετρικά μοντέλα που συνδυάζουν την αεριοχρωματογραφική ανάλυση συζευγμένη με φασματομετρία μαζών για την ανάλυση του αρώματος του μελιού, με τη μηχανική μάθηση (machine learning) και προσφέρουν μια πολλά υποσχόμενη γρήγορη, αυτόματη και μη επεμβατική προσέγγιση για την ταξινόμηση του μελιού ως προς τη βοτανική και γεωγραφική προέλευση.
Τα δυο αυτά «εργαλεία» μπορούν να αναγνωρίσουν τα ελληνικά μέλια με μεγάλη ακρίβεια που σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνά το 85% και όλα αυτά μόνο μέσω του αρώματος τους.
«Οι τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν και οι μέθοδοι που αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν μπορούν να συνεισφέρουν στον προσδιορισμό της αυθεντικότητας των ελληνικών μελιών», σημειώνει ο Έλληνας επιστήμονας και συνεχίζει: «χρειάζεται όμως να δημιουργηθούν Μεγάλες Βάσες Δεδομένων (Big Data) ελληνικών μελιών με τα αποτελέσματα από τις αναλύσεις μελιών γνωστής βοτανικής και γεωγραφικής προέλευσης».
Η ερευνητική προσπάθεια συνεχίζεται με ένα νέο πρόγραμμα στο πλαίσιο του ΜΕΤΡΟ 16 ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ των ΠΑΑ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ) με τίτλο ΑΡΩΜΑ ΜΕΛΙΟΥ-ΑΡΩΜΑτικό αποτύπωμα ΜΕΛΙΟΥ (HONEY PRINT-HONEY aroma fingerPRINT). Στο πρόγραμμα αυτό συμμετέχουν μεταξύ άλλων ο ΑΣ ΜΕΛΙΟΥ ΘΥΜΑΡΙΤΗΣ που εδρεύει στην Κάλυμνο και η ΕΑΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ.
Το παρόν ερευνητικό πρόγραμμα έρχεται να αποδώσει ένα βιογεωγραφικό αποτύπωμα (fingerprint), μέσω της εκτίμησης των αρωματικών – πτητικών συστατικών, το οποίο δύναται να ενσωματώνει βοτανική και γεωγραφική προέλευση καθώς αυτά, εν τέλει, είναι που προσδίδουν το άρωμα και τη γεύση στο μέλι, αποτελώντας δείκτες βοτανικής και, σε πολλές περιπτώσεις, γεωγραφικής προέλευσης του μελιού και επηρεάζοντας την προτίμηση του καταναλωτή και κατά συνέπεια την εμπορική του αξία.
