Τέσσερα χρόνια συμπληρώνονται την Τρίτη από την έναρξη ενός πολέμου που αποτελεί επιταχυντή εξελίξεων στις ιστορικές αλλαγές που ζούμε -και που δυστυχώς δεν προϊδεάζουν για τίποτε καλό τα προσεχή έτη. Το βασικό ερώτημα είναι «πότε και γιατί δεν τελειώνει ο πόλεμος»; Τα «Παιχνίδια Εξουσίας» αναδημοσιεύουν από τον «Ριζοσπάστη» (αρχικά συντάκτη Ε.Μ.)ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο:
«Κατά την εκτίμησή μου, αυτός ο πόλεμος θα λάβει τέλος όταν κάποια από τις δυο πλευρές εξαντληθεί, είτε στρατιωτικά ή οικονομικά», δήλωνε προ ημερών ο Γερμανός καγκελάριος Φρ. Μερτς για την ιμπεριαλιστική σύγκρουση ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ και Ρωσίας στην Ουκρανία, συμπυκνώνοντας την τακτική των στρατοπέδων στα πεδία των μαχών που μαίνονται επί 4 χρόνια, των κυρώσεων, αλλά και πίσω από τις εξελισσόμενες διαπραγματεύσεις για έναν προσωρινό και αβέβαιο συμβιβασμό.
Κατά συνέπεια, συνέχισε ο καγκελάριος, οι ευρωπαϊκές προσπάθειες οφείλουν να έχουν στόχο «το ρωσικό κράτος να μην είναι σε θέση να συνεχίσει τον πόλεμο από στρατιωτική σκοπιά και να μην μπορεί πλέον να τον χρηματοδοτήσει από οικονομική σκοπιά».
Από την πλευρά της ωστόσο και η Ρωσία - παρά τις μεγάλες απώλειες στο πεδίο και τις πιέσεις που έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται στην οικονομία της - δεν δείχνει να βιάζεται να καταλήξει σε συμφωνία. «Ροκανίζει» τον χρόνο και εντείνει τις προσπάθειες στο πεδίο της μάχης έχοντας μικρά εδαφικά κέρδη, βομβαρδίζοντας παράλληλα καθημερινά το ουκρανικό ενεργειακό δίκτυο, ενώ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων επιμένει λίγο - πολύ στους αρχικούς της όρους. Η Μόσχα αποβλέπει η Ουκρανία να εξαντληθεί πρώτη, «ποντάροντας» και στο ρήγμα μέσα στον ευρωατλαντικό άξονα και στις αντιθέσεις μέσα στην Ευρώπη, ενώ διαπραγματεύεται με τις ΗΠΑ για έναν συμβιβασμό στην Ουκρανία και συνολικότερα για τις μεταξύ τους οικονομικές σχέσεις.
Τέσσερα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, στις 24 Φλεβάρη 2022.
Ο τελευταίος χρόνος της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης συμπίπτει με την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Ντ. Τραμπ και την έναρξη διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία για τη μοιρασιά της «λείας».
Οσα έχουν συμβεί σε αυτό το διάστημα ωστόσο, επιβεβαιώνουν ότι ανεξάρτητα από αυτά τα παζάρια που συνεχίζονται, ανεξάρτητα από το αν αυτά οδηγήσουν κάποια στιγμή σε μια προσωρινή «διευθέτηση» της σύγκρουσης, η συνολικότερη πορεία των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών δείχνει σταθερά στην κατεύθυνση της κλιμάκωσης.
Επιβεβαιώνεται αφενός το πόσα πολλά διακυβεύονται, πόσο δύσκολο είναι να βρεθεί ένας συμβιβασμός μεταξύ των ιμπεριαλιστικών στρατοπέδων, και αφετέρου ότι όλες οι «μηχανές» δουλεύουν στο «φουλ» για την προετοιμασία μιας ενδεχόμενης γενικευμένης σύγκρουσης στην Ευρώπη.
Ας μην ξεχνάμε τα λόγια του γγ του ΝΑΤΟ Μ. Ρούτε φέτος και ενώ εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις για ...«τερματισμό» του πολέμου: Οι Ευρωπαίοι πρέπει «να είμαστε προετοιμασμένοι για μια κλίμακα πολέμου ανάλογη εκείνης που υπέμειναν οι παππούδες μας και οι προπαππούδες μας»...
ΕΕ και Βρετανία έχουν πάρει τον πόλεμο στην Ουκρανία «επ' ώμου»...
Η Ουκρανία θεωρείται από την ΕΕ και τη Βρετανία ως ένα ήδη ενεργό πολεμικό μέτωπο στην αναμέτρηση με τη Ρωσία και το ουκρανικό μέτωπο χρησιμοποιείται ως «ασπίδα» ώστε τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ να κερδίσουν χρόνο και να αυξήσουν τους εξοπλισμούς τους. Η στήριξη στο Κίεβο χαρακτηρίζεται «στρατηγική αναγκαιότητα».
Στόχος της ΕΕ είναι να αποδυναμωθεί η Ρωσία, αλλά επίσης χρησιμοποιεί αυτό το διάστημα για να αυξήσει μαζικά τις στρατιωτικές της δαπάνες, οι οποίες το 2025 αυξήθηκαν κατά σχεδόν 80% σε σύγκριση με πριν τον πόλεμο.
Η ΕΕ κινητοποιεί έως και 800 δισ. ευρώ για στρατιωτικούς σκοπούς, με την πρωτοβουλία «ReArm Europe» που αποφασίστηκε μέσα στο 2025, μέρος του οποίου είναι και το πρόγραμμα δανεισμού SAFE1.
Με το δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-27 η ΕΕ κατάφερε να κρατήσει στη «ζωή» την Ουκρανία, η οποία κινδύνευε να ξεμείνει εντελώς από χρήματα τους πρώτους μήνες του 2026.
Παρόλο που οι ΗΠΑ έχουν σταματήσει την υποστήριξη προς το Κίεβο τον τελευταίο χρόνο, από την έναρξη της νέας προεδρίας Τραμπ τον Γενάρη 2025, ο συνολικός όγκος της βοήθειας παρέμεινε σχετικά σταθερός το 2025, χάρη στις ευρωπαϊκές χώρες, και κυρίως τη Γερμανία.
Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ κάλυψαν το κενό, καθιστώντας την ευρωπαϊκή στρατιωτική βοήθεια την κύρια πηγή υποστήριξης (29 δισ. ευρώ το 2025), όπως δείχνει η έκθεση «Υποστήριξη της Ουκρανίας» του Ινστιτούτου Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία2.
Η στρατιωτική βοήθεια προέρχεται πλέον μόνο από λίγες χώρες, κυρίως από τη βόρεια Ευρώπη, ενώ η οικονομική βοήθεια παρέχεται πλέον από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.
Σύμφωνα με την έκθεση, το Βερολίνο παρείχε πέρυσι 9 δισ. ευρώ, δηλαδή αύξηση περίπου 130% σε σύγκριση με τους μέσους όρους της περιόδου 2022-2024.
...αλλά αποκλείονται από τα παζάρια για τη μοιρασιά της λείας
Τη χρονιά που πέρασε, ήρθαν απροκάλυπτα στην επιφάνεια οι βαθιές αντιθέσεις μέσα στον ευρωατλαντικό άξονα, κυρίως μεταξύ ΗΠΑ - ΕΕ, κάτι που φαίνεται και στην Ουκρανία.
Η Ουάσιγκτον προτρέπει τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ και τον Καναδά «να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά τους», και ταυτόχρονα επιμένει ότι σημαντικό μερίδιο των στρατιωτικών δαπανών πρέπει να διοχετεύεται σε αμερικανικές πολεμικές βιομηχανίες.
Ετσι, στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη τον Ιούνη δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των ΗΠΑ ο μηχανισμός της Λίστας Προτεραιοτήτων Απαιτήσεων για την Ουκρανία (PURL), βάσει του οποίου τα ευρωπαϊκά μέλη και ο Καναδάς χρηματοδοτούν την αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων για την Ουκρανία. Μόνο υπό αυτούς τους όρους η Ουάσιγκτον δέχτηκε να διοχετεύει εξοπλισμούς στο Κίεβο.
Κι ενώ ΕΕ και Βρετανία σηκώνουν τον τελευταίο χρόνο όλο το βάρος του πολέμου, οι ΗΠΑ τους αποκλείουν ουσιαστικά από τις διαπραγματεύσεις για τη μοιρασιά της «λείας» και μάλιστα το πρώτο προσχέδιο της Ουάσιγκτον για μια «διευθέτηση», όπως είχε διαρρεύσει, προωθούσε μόνο τα αμερικανικά συμφέροντα, αγνοώντας ή και κοντράροντας τα ευρωπαϊκά.
Τώρα η ΕΕ εξετάζει να ορίσει έναν ειδικό απεσταλμένο για συνομιλίες με τη Ρωσία, σχέδιο που «σκοντάφτει» στα αντικρουόμενα συμφέροντα, τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό και μεταξύ των κρατών - μελών της.
«Εγγυήσεις» - φιτίλι για ακόμα πιο σοβαρή ανάφλεξη
Στις εξελισσόμενες διαπραγματεύσεις οι Ευρωπαίοι του ΝΑΤΟ - συγκροτώντας τον «Συνασπισμό των Προθύμων» υπό την ηγεσία Γαλλίας και Βρετανίας - επιχειρούν να προωθήσουν τα συμφέροντά τους, ορίζοντας «εγγυήσεις ασφαλείας» για την Ουκρανία που σχετίζονται με τον γεωπολιτικό συσχετισμό δυνάμεων σε Ευρώπη, Βαλτική και Μαύρη Θάλασσα.
Πρόκειται για «εγγυήσεις» που αποτελούν το φιτίλι για μια ακόμα πιο σοβαρή ανάφλεξη της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης στην Ουκρανία.
Οι ΗΠΑ - στον ρόλο του «καλού» μπάτσου - δεν δείχνουν να ενοχλούνται, αρκεί αυτές να λάβουν τη «μερίδα του λέοντος» από τη «λεία» και οι Ευρωπαίοι την ευθύνη και το βάρος μιας μελλοντικής σύγκρουσης με τη Ρωσία.
Γαλλία, Βρετανία και Ουκρανία υπέγραψαν «δήλωση προθέσεων» - τη Διακήρυξη του Παρισιού - για ανάπτυξη στρατιωτικής δύναμης και τη δημιουργία «στρατιωτικών κόμβων» μετά την επίτευξη εκεχειρίας στην Ουκρανία. Η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο στις γαλλικές και βρετανικές δυνάμεις να επιχειρούν στο έδαφος, στον αέρα και τη θάλασσα της Ουκρανίας, να εκπαιδεύουν τις ουκρανικές Ενοπλες Δυνάμεις, ενώ ιδιαίτερο ρόλο προβλέπεται να διαδραματίσει η Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα.
Να σημειωθεί ότι αυτές οι «εγγυήσεις» θα παρέχονται στο Κίεβο με διμερείς συμφωνίες με τα κράτη - μέλη και όχι από το ΝΑΤΟ, δηλαδή το κάθε κράτος ορίζει τον βαθμό και τον τρόπο που θα συμβάλει, ανάλογα με τα ιδιαίτερα γεωπολιτικά συμφέροντα.
Ετσι, Ουκρανία και ΗΠΑ φέρεται να έχουν ολοκληρώσει το έγγραφο των «εγγυήσεων ασφαλείας», με την Ουάσιγκτον να αρνείται να το υπογράψει προτού το Κίεβο προχωρήσει σε εδαφικές και άλλες παραχωρήσεις και σημειωθεί πρόοδος στα παζάρια με τη Ρωσία.
Πάντως οι ΗΠΑ φέρεται να αρνούνται δική τους στρατιωτική παρουσία στην Ουκρανία, παρά την επιμονή των Ευρωπαίων και της Ουκρανίας ότι κάτι τέτοιο είναι «απαραίτητο» για την «αποτροπή» της Ρωσίας. Ο ρόλος τους θα περιορίζεται στην παρακολούθηση της εκεχειρίας με τα μέσα που διαθέτουν και σε επενδύσεις στην παραγωγή όπλων.
Στο μεταξύ, δεν μπαίνει κανένα όριο στο είδος των εξοπλισμών που μπορεί να προμηθεύεται ή να παράγει η Ουκρανία. Για παράδειγμα η Βρετανία ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα αναπτύξει έναν νέο βαλλιστικό πύραυλο βαθιάς κρούσης με βεληνεκές άνω των 500 χλμ. για την Ουκρανία με την ονομασία Nightfall.
Από την πλευρά της η Ρωσία επιδιώκει μια «αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη» σε ουκρανικό έδαφος, σημαντικό περιορισμό των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων και απορρίπτει κάθε σκέψη για ανάπτυξη «δυτικών» στρατευμάτων.
Κίνδυνος ανάφλεξης μέσω επιθέσεων στον «σκιώδη στόλο»
Τον τελευταίο χρόνο ο ενεργειακός πόλεμος - που βρίσκεται έτσι κι αλλιώς στην «καρδιά» της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης στην Ουκρανία - έχει μεταφερθεί στο πεδίο.
Η θάλασσα μετατρέπεται σε «πεδίο μάχης», με τα κράτη της ΕΕ να επιθεωρούν και να πραγματοποιούν ρεσάλτα σε «ύποπτα» πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» που αξιοποιεί η Ρωσία για να παρακάμπτει τις «δυτικές» κυρώσεις.
Ηδη η Γαλλία έχει πραγματοποιήσει τέτοια ρεσάλτα, έχει συλλάβει και ερευνήσει πλοία του ρωσικού «σκιώδους στόλου», η Βρετανία παρακολουθεί και καταδιώκει αντίστοιχα πλοία, ενώ κράτη της Σκανδιναβίας και της Βαλτικής έχουν πραγματοποιήσει συλλήψεις πλοίων που θεωρούνταν ύποπτα για σαμποτάζ στη Βαλτική Θάλασσα.
Η Ρωσία απείλησε ότι το Πολεμικό Ναυτικό της θα «αποτρέπει» δυτικά πλοία που επιχειρούν να κατασχέσουν ρωσικά πλοία και ενδέχεται να προβεί σε αντίποινα κατά της ευρωπαϊκής ναυσιπλοΐας.
«Αν δεν τους δώσουμε μια σκληρή απάντηση, τότε σύντομα οι Βρετανοί, οι Γάλλοι, ακόμη και οι Βαλτικές χώρες θα αποθρασυνθούν σε τέτοιο βαθμό που θα προσπαθήσουν να αποκλείσουν την πρόσβαση της χώρας μας στις θάλασσες, τουλάχιστον στη λεκάνη του Ατλαντικού», διεμήνυσε πρόσφατα ο πρόεδρος του Ναυτικού Συμβουλίου της Ρωσίας. Υπενθύμισε ότι «η προστασία από τη δυτική πειρατεία αποτελεί το κύριο επίκεντρο των κοινών ναυτικών ασκήσεων των BRICS», π.χ. στα Στενά Ορμούζ και τον Νότιο Ατλαντικό.
Στο μεταξύ η Ουκρανία έχει αναπτύξει drones με βεληνεκές ακόμη και 1.000 χλμ. και πλέον καθημερινές είναι οι επιθέσεις σε διυλιστήρια και άλλες ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Ρωσία, πλήττοντας την παραγωγική ικανότητα και τα έσοδα του ρωσικού κράτους από το πετρέλαιο.
Αντίστοιχα οι ΗΠΑ επέβαλαν σκληρές κυρώσεις στις ρωσικές πετρελαϊκές «Rosneft» και «Lukoil» - και σε δεκάδες θυγατρικές τους - ενώ δασμοί και τιμωρίες επιβάλλονται και σε «εταίρους» της Μόσχας, όπως Ινδία, Κίνα και Τουρκία.
Αλλα σενάρια που επεξεργάζονται τα επιτελεία της ΕΕ, του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας για το πώς θα μπορούσε να ξεκινήσει μια γενικευμένη σύγκρουση, περιλαμβάνουν τον λεγόμενο «υβριδικό πόλεμο», όπου «τα πρώτα σημάδια αυτής της επέκτασης του πεδίου μάχης είναι ήδη ορατά», με αυξανόμενο αριθμό ύποπτων περιστατικών, σαμποτάζ, βανδαλισμών, κυβερνοεπιθέσεων και εμπρησμών.
Επίσης πιθανό θεωρείται να ξεκινήσει ένας πόλεμος στην περιοχή της Βαλτικής, με επίκεντρο τον ρωσικό θύλακα Καλίνινγκραντ ή κάποια χώρα του ΝΑΤΟ.
Παραπομπές:
1. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/es/speech_26_414
