Οι προτάσεις Ντράγκι για να ξαναμπεί το ευρωπαϊκό τρένο στις ράγες φαντάζουν σαν ‘’λίστα επιθυμιών’’ παρά σαν σχέδιο κάλυψης του χάσματος με τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Στην έκθεσή του ένας από τους τρείς προτεινόμενους πυλώνες είναι η ‘’ασφάλεια και η μείωση της εξάρτησης’’, δηλαδή η ανάπτυξη αμυντικής βιομηχανίας, γύρω από την οποία φιλοδοξεί να στηρίξει μεγάλο μέρος της υπόλοιπης ανάπτυξης. Αυτό φυσικά προϋποθέτει την ύπαρξη έντασης στις διεθνείς σχέσεις.
Δεν εξηγεί όμως πως μπορούν και σε πόσο χρόνο θα υλοποιηθούν μεγαλόπνοα σχέδια που θα επαναφέρουν την καινοτομία, την παραγωγικότητα, την συνεργασία μεταξύ των κρατών και πως θα αφήσουν στην άκρη τις διαφορές και τα συμφέροντα της δικής τους επιχειρηματικής οικογένειας;
Που θα βρεθούν τα χρήματα για επενδύσεις που θα συμβάλλουν σε 5% αύξηση του ΑΕΠ; (Το σχέδιο Μάρσαλ το 1948 είχε πετύχει αύξηση 1-2%).
Πως θα αντιστραφεί η καλπάζουσα κινεζική οικονομική διείσδυση που στηρίζεται στη λογική του ‘’φτηνού και καλού’’;
Πως θα δουλέψει η ευρωπαϊκή βιομηχανία και θα γίνει ανταγωνιστική όταν πληρώνει σε διπλάσιες/τριπλάσιες τιμές το ηλεκτρικό ρεύμα από τον Αμερικανό βιομήχανο, η κυβέρνηση του οποίου φρόντισε να αφαιρέσει από την Ευρώπη το φτηνό ρωσικό φυσικό αέριο και την πρόσβαση στη ρωσική αγορά;
Πως θα ανταγωνιστούν την κινεζική βιομηχανία όταν το συνολικό ΑΕΠ της Ε.Ε. είναι το 17% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το ίδιο ακριβώς με την Κίνα αλλά η διαφορά παραγωγικότητας είναι τεράστια;
Πως θα συνδεθούν οι αμυντικές βιομηχανίες και η τεχνογνωσία τους; Υπάρχει βιομηχανική χώρα που παραδίδει την τεχνολογική της βάση;
Αφού έχασαν το τρένο της βιομηχανικής παραγωγής για ευρεία κατανάλωση και εξαγωγές, εφευρίσκουν την ‘’οικονομία πολέμου’’. Πιστεύουν αφελώς ότι θα αντιγράψουν το παράδειγμα της Silicon Valley στις ΗΠΑ την δεκαετία 1960-70 και θα βάλουν σαν ατμομηχανή τις πολεμικές βιομηχανίες για να τραβήξουν και την υπόλοιπη βιομηχανία και οικονομία. Όμως όταν στην Αμερική οι στρατιωτικές ανάγκες οδηγούσαν σε εφευρέσεις όπως το ίντερνετ, το GPS και το laser, που χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια για εμπορικούς σκοπούς, υπήρχε γενικότερη οικονομική ανάπτυξη από μηδενική βάση που απορροφούσε εύκολα τις στρατιωτικές εφευρέσεις και οι επιστήμονες ήταν συγκεντρωμένοι σε στρατιωτικά επιτελεία. Οι ανάγκες της Άμυνας εκπληρώνονταν χωρίς οικονομικούς περιορισμούς. Παράλληλα κτιζόταν κοινωνικό κράτος.
Τώρα αντιστράφηκαν τα πράγματα. Οι εμπορικές εφευρέσεις επηρεάζουν τις στρατιωτικές (όχι το αντίστροφο) και οι επιστήμονες δουλεύουν για την κατανάλωση και όχι για τα στρατιωτικά επιτελεία.
Βλέπουμε στην Ουκρανία τερατώδη και πανάκριβα άρματα μάχης (τανκς) να καταστρέφονται από φτηνά εμπορικά drones.
Βλέπουμε πυραυλικά συστήματα του ενός εκατομμυρίου που καταστρέφουν στόχους από 1000 χλμ χωρίς τον κίνδυνο να προσεγγίσει ένα πανάκριβο αεροσκάφος των 100 εκατομμυρίων.
Ήδη η τεχνολογία έχει σκορπίσει σε μικρές χώρες και πέρα από τους πλούσιους της G7.
Όταν η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία επένδυε σε συμβατικούς κινητήρες ορυκτών καυσίμων οι Κινέζοι επένδυαν στην καινοτομία και τώρα παράγουν μπαταρίες που δίνουν εμβέλεια σε αυτοκίνητα 1000 χλμ. με μια φόρτιση.
Οι Κινέζοι συνήψαν συμφωνίες για κατασκευή αυτοκινητοβιομηχανίας στην Ισπανία, Ιταλία και Ουγγαρία. Οι αμερικανικές οδηγίες δεν ακούγονται πάντα…
Παρά την σημαντική πτώση των πωλήσεων γερμανικών αυτοκινήτων στην Κίνα οι εμπορικές σχέσεις των δυο χωρών έφτασαν τα 250 δις το 2023.
Η Κίνα είναι ο πρώτος εξαγωγέας στην Ε.Ε. (20,5% το 2023) και ο τρίτος εισαγωγέας προϊόντων από την Ε.Ε. (8,7%), πίσω από τις ΗΠΑ (19,7%) και την Μ. Βρετανία (13,1%).
Είναι κατανοητό ότι τυχόν διακοπή του εμπορίου θα έχει τρομακτικές συνέπειες για την Ευρώπη.
Σαν αντίφαση, τις προηγούμενες μέρες δυο γερμανικά πλοία πέρασαν τα στενά μεταξύ Κίνας-Ταϊβάν, προκαλώντας την Κίνα.
Το μεγάλο δίλημμα πλέον του γερμανικού καπιταλισμού είναι: διεθνείς συμβιβασμοί και εμπόριο ή ένταση που θα ευνοήσει την πολεμική οικονομία εντός Ευρώπης, με κίνδυνο πολέμου; Στη δεύτερη περίπτωση κερδισμένη θα είναι η Ακροδεξιά και οι πολεμικές βιομηχανίες.
Μπροστά σε αυτό τον κίνδυνο ο Σόλτς μιλάει τώρα για διαπραγματεύσεις με σκοπό την ειρήνη στην Ουκρανία.
Είναι φανερό ότι η Ε.Ε. δεν είναι αυτή που ήταν στην αρχή του αιώνα ή το 2015 όταν απειλούσε την Ελλάδα με έξοδο από το ευρώ. Υπάρχει τάση υποχώρησης σε όλα τα επίπεδα (οικονομικό, στρατιωτικό, παραγωγικό).
Σημαντικές χώρες (Γερμανία, Ολλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Ουγγαρία) εφαρμόζουν αυθαίρετα διαφορετική πολιτική είτε για το μεταναστευτικό είτε για τις συνεργασίες με την Κίνα είτε άρχισαν να δείχνουν απροθυμία για την υποστήριξη της Ουκρανίας.
Η άνοδος της ακροδεξιάς στην Γερμανία με πρώτο κόμμα στη Θουριγγία και Σαξονία το AfD, ενώ αναμένεται παρόμοιο αποτέλεσμα στη Βυρτεμβέργη, αναγκάζει τον καγκελάριο Σόλτς να πάρει αντιμεταναστευτικά μέτρα ακόμη και αντίθετα με την συμφωνία Σένγκεν.
Η Ολλανδία με την ακροδεξιά κυβέρνηση ακολουθεί στα ίδια χνάρια. Τους ελέγχους στις κινήσεις των ανθρώπων μπορεί να ακολουθήσουν οι έλεγχοι στη διακίνηση εμπορευμάτων για προστασία του εγχώριου ανταγωνισμού. Τότε θα έχει καταρρεύσει η Ε.Ε. και θα αντικατασταθεί από μεμονωμένα φρούρια-κράτη.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία τείνει να διαρκέσει για πολύ ακόμη και το κόστος επωμίζονται όλο και περισσότερο οι Ευρωπαίοι. Ειδικά αν εκλεγεί ο Τράμπ το βάρος θα πέσει όλο στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Μαζί με το βάρος και οι κίνδυνοι μιας επέκτασης του πολέμου στη Μολδαβία ή στην Ανατολική Ευρώπη ή χρήσης τοπικού πυρηνικού όπλου από τους Ρώσους.
Η Γερμανία ανέχτηκε την καταστροφή των αγωγών του ρωσικού φυσικού αερίου προκειμένου να γίνει κυρίαρχος στην Ευρώπη μετά την μετακίνηση της αμερικανικής πολιτικής στον Ειρηνικό. Σαν αποτέλεσμα καταστράφηκε η βιομηχανία της. Ήδη άρχισε να αντιδρά στους ευρωπαϊκούς κανόνες, με πρώτο το μεταναστευτικό και αντιρρήσεις για τη χρήση όπλων μεγάλου βεληνεκούς στην Ουκρανία. Η αναιμική ανάπτυξη με 0,4% δεν της δίνει πολλά περιθώρια.
To IfW-Kiel (Ινστιτούτο του Κιέλου για την παγκόσμια οικονομία) εκτιμάει ότι χρειάζεται ένας αιώνας για να φτάσει η Γερμανία τους εξοπλισμούς που είχε πριν 20 χρόνια. Ενδεικτικά το 2004 είχε 2.398 τανκς και το 2021 είχε 339. Παράγει δε 49 τον χρόνο. H δε Ρωσία παράγει σε 6 μήνες όσο εξοπλισμό έχει η Γερμανία.
Η Γαλλία δέχτηκε την αμερικανική επικυριαρχία για να διατηρήσει την επιρροή στην Αφρική. Διώχτηκε από εκεί κακήν κακώς. Τώρα σιωπά για τη χρήση δικών της όπλων μεγάλου βεληνεκούς (SCALP/STORM SHADOW) από την Ουκρανία.
Οι Γάλλοι εφησυχασμένοι εκμεταλλεύονταν με τον χειρότερο τρόπο την Υποσαχάρια Αφρική και διώχτηκαν σε λίγους μήνες. Τώρα αγοράζουν το ουράνιο από τον Νίγηρα μέσω άλλων χωρών και το ακριβοπληρώνουν. Η πρόταση Μακρόν το 2022 για ‘’economie de guerre’’ μένει στα χαρτιά.
Αυτές τις μέρες, στην Σενεγάλη, πιστή σύμμαχό της Γαλλίας, μια από τις λίγες χώρες της Αφρικής που λειτουργεί με κοινοβουλευτικούς θεσμούς, προκηρύχτηκαν εκλογές για συνταγματική αναθεώρηση, εθνικοποιήσεις και αναθεώρηση των συμφωνιών για την αλιεία στην οικονομική της ζώνη. Το αποτέλεσμα μάλλον δεν θα είναι ευνοϊκό για την Γαλλία.
Η Μ. Βρετανία δέχτηκε να γίνει ο ‘’αστυνόμος’’ στην Ανατολική Ευρώπη αλλά μάλλον με μικρό κέρδος. Η κυβέρνηση των ‘’Εργατικών’’ σπρώχνει τον Μπάιντεν να εγκρίνει τη χρήση πυραύλων STORM SHADOW με βεληνεκές 250 χλμ εντός του ρωσικού εδάφους αλλά υπάρχουν αντιρρήσεις για τον φόβο κλιμάκωσης του πολέμου. Η βρετανική ‘’επιστροφή’’ στην Ευρώπη μέσω των όπλων δεν προχωράει.
Κερδισμένοι για την ώρα οι Αμερικανοί με την φτηνή ενέργεια και την παραγωγή όπλων και οι Κινέζοι με την φτηνή παραγωγή προϊόντων και την στροφή της Ρωσίας στην αγκαλιά της καθώς και τρίτες χώρες όπως η Τουρκία, η Ινδία, η Βραζιλία, που παίζουν ενδιάμεσο ρόλο και επωφελούνται από όλους.
Η μείωση του ποσοστού κέρδους για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, οι αγορές αμερικανικών όπλων, ο ανταγωνισμός των κινεζικών προϊόντων και η ακρίβεια των πρώτων υλών και της ενέργειας, έχουν δημιουργήσει ασφυκτική κατάσταση για τις οικονομίες στην Ευρώπη.
Ο ανταγωνισμός και τα προβλήματα προκάλεσαν αγώνα αναδιανομής πόρων και χώρων.
Οι ευρωπαϊκές χώρες ενώ βρέθηκαν πρόσκαιρα ενωμένες όταν άρχισε ο πόλεμος στην Ουκρανία, τώρα αρχίζουν να ψάχνουν την ξεχωριστή σωτηρία τους.
Η φτώχεια φέρνει γκρίνια. Άρχισαν χωριστές συνεργασίες με την Κίνα, υποχωρήσεις στην ερμαφρόδιτη πολιτική της Τουρκίας, κλείνουν τα μάτια στο λαθρεμπόριο του ρωσικού πετρελαίου και όλοι μαζί στοχεύουν στην ‘’οικονομία πολέμου’’ σαν σωσίβιο για την οικονομία και ασπίδα απέναντι στις κοινωνικές αντιδράσεις.
Τώρα που άρχισαν αυτές οι ρωγμές και δεν υπάρχουν οι εμμονές που υπήρχαν το 2015, με την λιτότητα και την μείωση των χρεών, η χώρα μας βρίσκεται πιο ‘’δεδομένη’’ παρά ποτέ.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι μια υποτακτική στάση στην αμερικανική πολιτική και στους κύκλους των Βρυξελλών θα διατηρήσει σταθερό το περιβάλλον και τον εαυτό της στην εξουσία.
Παρά την υποχωρητική στάση της η Ελλάδα απειλείται να πάρει από την Γερμανία 30.000 μετανάστες που δεν έχουν καταγραφεί για άσυλο και πέρασαν από τα σύνορά μας.
Η αποστέρηση της χώρα μας από την όποια βιομηχανική και αγροτική παραγωγή μετά την συνθήκη του Μάαστριχτ και τις λοιπές συμφωνίες, έχει γίνει πλέον αντιληπτή ακόμη και από συντηρητικούς.
Τώρα είναι η κατάλληλη ώρα για αμφισβήτηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Για να βάλουμε πάλι μπροστά την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή που έθρεψε τη χώρα για χιλιάδες χρόνια.
Οι διεκδικήσεις γίνονται όταν το περιβάλλον είναι ασταθές και όλοι επιδιώκουν να επιβάλλουν τα δικά τους συμφέροντα.
Είναι προφανές ότι δεν πρέπει να υπάρχει φιλοσοφία της ‘’αυτάρκειας’’ σε μια χώρα αλλά από αυτό το σημείο μέχρι την ανυπαρξία παραγωγής υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Δεν είναι ανάπτυξη ούτε η διακίνηση πετρελαιοειδών ούτε ο τζόγος ούτε οι ποδοσφαιρικές ομάδες ούτε τα κανάλια των ΜΜΕ.
Η αμυντική μας βιομηχανία διαλύεται και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνει ‘’ατμομηχανή’’ ούτε σε τοπικό επίπεδο.
Η ελληνική κυβέρνηση αισθάνεται ασφαλής με την ‘’δεδομένη’’ στάση της στην αμερικανική πολιτική και τις παραχωρήσεις στρατιωτικών βάσεων. Νομίζει ότι έτσι έχει το κεφάλι της ήσυχο. Παραβλέπει όμως ότι χωρίς διεκδικήσεις απέναντι στην παλιομοδίτικη πολιτική των Βορειοευρωπαίων η παραγωγική δυνατότητα της χώρας κατάντησε να στηρίζεται στην ‘’μονοκαλλιέργεια’’ του επισφαλούς τουρισμού.
Δυστυχώς, στη χώρα μας οι διεθνείς συγκυρίες δεν απασχολούν την κυβερνητική πολιτική γιατί δεν υπάρχει πρόθεση ενόχλησης των κυρίαρχων πολιτικών των ‘’συμμάχων’’.
Η ώρα των διεκδικήσεων από τους λαούς της Ευρώπης φαίνεται ότι δεν αργεί αλλά μπορεί να συνδυαστεί με ακροδεξιές κυβερνήσεις που παρά την ρητορική τους θα οδηγήσουν σε παράδοση στα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου.
Χρειάζεται να γίνει συνείδηση ότι οι ανισότητες και η ενίσχυση του μεγάλου πλούτου δεν έφεραν ‘’ευημερία σε όλους’’, όπως προπαγάνδιζε η συντηρητική πλευρά όλων των αποχρώσεων.
Η ‘’ελεύθερη αγορά’’ κατέστρεψε το κοινωνικό κράτος και μαζί με αυτό κατέστρεψε την Παιδεία και άφησε πίσω την ανάπτυξη της τεχνολογίας και της έρευνας. Φάνηκε ότι η Παιδεία για λίγους δεν ευνοεί την ανάπτυξη.
Η προτεραιότητα του κέρδους έναντι της παραγωγής νέων προϊόντων με καινοτόμες εφευρέσεις, κατέστρεψε και την παραγωγικότητα και μείωσε τα κέρδη. Τα κέρδη για λίγους κατέστρεψαν την ποιότητα ζωής για τους πολλούς.
Η αναγκαιότητα κεντρικού σχεδιασμού με ελευθερία στη γνώση και προτεραιότητα στις κοινωνικές ανάγκες είναι πλέον απαίτηση από μεγάλο μέρος των εργαζόμενων.
Η μεγάλη απεργία στις ΗΠΑ στη BOEING, παρά την αύξηση στις αμοιβές και η αναμενόμενη απεργία των εργαζόμενων της VW στη Γερμανία στέλνουν μήνυμα ότι κάτι πρέπει να αλλάξει.
Η διεθνής συνεργασία χωρίς ιμπεριαλισμούς, η Παιδεία για όλους, η Υγεία για όλους, το καλύτερο βιοτικό επίπεδο για τους εργαζόμενους θα φέρουν την ανάπτυξη. Όχι η οικονομία της καταστροφής ενός μέρους του κόσμου.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.)
